Thẻ tiễn mới

Chương 37: Thẻ tiễn mới

Chì nóng chảy rót vào lòng ống tre bọc đồng, sôi lên xèo xèo, khói trắng bốc mù cả cái khe hẹp sau cột Cấn.

Người thợ Công bộ nằm áp má xuống nền đá ướt, đúng như Vơi đã nằm bao nhiêu lần, tay cầm cái gáo sắt nhỏ, rót từng chút một. Một ống. Rồi ống thứ hai. Rồi ống thứ ba, cái ống chạy xuống bể. Chì nguội dần, đặc lại, xám xịt, bịt kín ba cái lỗ như ba cái nút đá. Từ nay nước sẽ không bao giờ chảy trong lòng cây cột ấy nữa.

– Hai cái nút gỗ thì sao, bẩm bà Chưởng khắc? – Người thợ hỏi, ngẩng lên. – Có nhổ ra không?

Vơi đứng ở chân cột, cầm đèn. Nàng chưa quen với cái chữ ấy. Bà Chưởng khắc. Đã mười ngày, mà mỗi lần có người gọi, nàng vẫn quay lại nhìn xem Bà Diêm đứng ở đâu.

– Không. – Nàng nói. – Để nguyên. Chỉ đóng tấm ván lại.

Người thợ lắp tấm ván vào, đóng hai cái đinh, không chốt nữa. Nhưng trước khi ông ta đóng, Vơi cúi xuống, soi đèn vào cái hốc lần cuối. Khối gỗ nghiến đen bóng. Hai cái nút có tai vặn. Trên mỗi tai vặn, ba khía chữ V, nhỏ, đều, cái giữa sâu hơn hai cái bên.

Sáng mồng một tháng Chạp, trên Điện Thừa Vận, nàng đã quỳ ở cuối điện, cách cái ngai vàng xa đến mức Hoàng thượng chỉ còn là một cái bóng áo vàng. Phùng Lộc đọc chiếu. Bế Văn Đàng, thợ đường nước người châu Thượng Nguyên, có công sửa lầu Chính Thời, bị kẻ gian hại, nay rửa tên, khắc vào bia thợ của lầu. Bế Thị Vơi, con gái, giữ được giờ cho cấm thành trong đêm có biến, nay cho làm Chưởng khắc lầu Chính Thời. Cái ống ngầm trong cột đổ chì bịt kín.

Rồi Phùng Lộc ngừng lại, nhìn lên ngai. Hoàng thượng nói gì đó, chậm, Vơi không nghe được. Thái tử đứng cạnh ngai, cúi xuống nghe, rồi đứng thẳng lên, nói to cho cả điện nghe.

– Phụ hoàng phán: lệ đàn bà không được đánh trống lầu là lệ không có sách. Từ nay, đêm có biến, Chưởng khắc được đánh trống biến.

Cả điện im phăng phắc. Rồi ở cuối điện, nàng nghe thấy một tiếng khụt khịt. Lão Quách, được dìu tới tận cửa điện, đang lấy tay áo quẹt mũi.

Tháng Chạp, gió bấc thổi không ngừng, sương muối trắng trên mái ngói mỗi sáng. Vơi ngồi ở gian giữa tầng đất cùng Tào Lãm, trước cái giá thẻ mới bằng gỗ lim Công bộ vừa đóng, mùi gỗ còn hăng hắc. Đêm Đông chí, mười một cái thẻ tiễn đã cháy thành than trong cái giá cũ. Khâm thiên giám gửi sang mười một que tre già vàng mật và một tờ giấy mẫu vẽ vạch khắc cho từng tiết. Tào Lãm đọc tờ mẫu, đọc to từng con số, rồi khắc tên tiết lên những cái thẻ gỗ nhỏ treo ở đầu. Vơi khắc vạch.

– Cô… bà… – Tào Lãm lúng túng, lần thứ mười trong buổi sáng.

– Thầy cứ gọi cô. – Vơi nói. – Bà là Bà Diêm.

Anh ta cười, gãi đầu, đẩy cái thẻ vừa khắc chữ sang cho nàng.

– Cô không biết chữ mà khắc vạch đều hơn cả thợ của Khâm thiên giám.

– Cha tôi dạy. – Nàng nói. – Khắc vạch lên ống máng để đo nước lên.

Nàng khắc từng vạch một, chậm, bằng con dao nhỏ của cha gửi về trong tay nải ba năm trước. Khắc xong một cái thẻ, nàng mang lên gian bình, áp nó vào cái thẻ đang đứng trong bình Thụ, so từng vạch. Trưa, khi quan Giám chính về đối nhật quỹ, nàng đứng ở cửa sổ gian bình gọi khắc xuống, giọng khô, rõ, như giọng Bà Diêm.

Cái thẻ Đông chí, nàng khắc cuối cùng. Vạch canh thưa nhất trong cả hai mươi tư cái thẻ. Từ chuông chiều tới trống khai môn, năm mươi chín khắc. Ở đầu thẻ, chỗ treo cái thẻ gỗ khắc tên, nàng khắc thêm ba khía chữ V, nhỏ, đều, cái giữa sâu hơn hai cái bên. Tào Lãm nhìn thấy, không hỏi gì.

Đêm mười chín tháng Chạp, giỗ cha.

Ba năm. Người thợ Công bộ đã dựng xong tấm bia thợ mới bên cạnh tấm bia cũ ở góc sân, dưới gốc ngô đồng. Tấm bia cũ khắc tên mười hai người thợ đá thời Tiên đế. Tấm bia mới chỉ có một tên. Vơi không đọc được nó. Nhưng Tào Lãm đã đọc cho nàng nghe, ba lần, chậm, chỉ từng chữ một: Bế Văn Đàng, thợ đường nước, người châu Thượng Nguyên. Hòa Diên năm thứ mười chín, tháng Chạp, ngày mười chín.

Nàng thắp ba nén hương trước tấm bia. Lão Quách đứng bên cạnh, tay đã bớt run, cầm một chén rượu nhỏ rót xuống gốc bia. Tín đứng sau lưng nàng, hai tay chắp trước ngực. Con bé xin ở lại lầu cho tới hết năm. Mẹ nó đã được Ty Hoán y cho về quê từ tuần trước, không phải đánh một trượng nào. Tào Lãm đứng cuối cùng, cái mũ thư lại cầm trên tay.

Rồi nàng lên gian trống một mình. Đứng ở lan can phía bắc, nhìn về phía Thượng Nguyên, nơi không thấy gì ngoài bóng đêm và những vì sao. Trăng mười chín lên muộn, lúc nàng lên còn chưa có. Nàng đứng đó cho tới khi hương tàn, cho tới khi trống canh ba vang lên, đúng giờ, do một thái giám mới của Nội vụ phủ đánh.

Hai mươi lăm tháng Chạp, Thái tử đến lầu.

Lần này cậu không chạy. Cậu đi chậm, vì tay cậu đang dắt một cậu bé sáu tuổi má phúng phính, áo gấm đỏ, mắt đỏ hoe như vừa khóc xong. Bát hoàng tử nhìn thấy Vơi thì níu chặt tay anh, nấp sau lưng anh.

– Kỳ nhi đòi nghe cái ống. – Thái tử nói. – Nó bảo trong cái ấm ở chỗ mẫu… ở chỗ cũ, nó nghe thấy nước sôi như bụng nó đói.

Vơi quỳ xuống, rút cái ống nghe ra, chìa cho cậu bé. Bát hoàng tử nhìn nó rất lâu, rồi rụt rè cầm lấy. Thái tử dắt em lên gian bình, chỉ cho em áp đầu vát vào thân bình Thụ, ngang mặt nước, áp nhẹ thôi, áp mạnh thì nghe tiếng tay mình. Cậu bé nhắm tịt mắt lại.

– Nó gõ. – Cậu bé thì thào. – Như mưa.

Thái tử đứng nhìn em. Rồi cậu quay sang Vơi, thò tay vào túi gấm, nhưng không lấy ra gì cả.

– Viên đá. – Cậu nói. – Ngươi còn giữ không?

Vơi rút trong tay áo ra viên đá cuội trắng đục có đường vân xanh chạy vòng quanh, chìa ra bằng hai tay.

– Bẩm, nô tì xin trả điện hạ.

Thái tử lắc đầu.

– Ta đổi nó lấy câu đố. Ta đã giải xong, nhưng câu đố thì vẫn là của ngươi. – Cậu gập mấy ngón tay nàng lại quanh viên đá. – Ngươi giữ. Năm sau, đêm Đông chí, ta lại ngồi đây. Ta tự đếm. Ngươi ngồi cạnh, ta đếm sai thì ngươi nói.

Ngày cuối cùng của tháng Chạp, lễ thay thẻ Lập xuân.

Lần đầu tiên từ tháng Chín, lại có một Chưởng khắc đứng trước bình Thụ. Quan Giám chính Khâm thiên giám mặc triều phục đứng chứng. Tào Lãm cầm sổ. Vơi mặc cái áo lễ màu xanh xám của Bà Diêm, Nội vụ phủ sửa lại cho vừa với đôi vai rộng. Nàng chắp tay vái ba vái, nhấc cái phao gỗ lên, rút thẻ Đại hàn ra, lau bằng tấm vải trắng, từ đầu tới cuối, rồi giơ lên.

– Thẻ Đại hàn, mãn tiết, xin cất.

– Chuẩn. – Quan Giám chính nói.

Nàng cắm thẻ Lập xuân vào phao, thả phao vào bình. Cái phao chìm xuống một chút, rồi nổi lên, cái thẻ đứng thẳng trên mặt nước, run run như cây sậy non. Nàng nghiêng đầu nhìn mức nước, rồi gọi lên gian trống, giọng khô, rõ, không to hơn tiếng giọt nước.

Canh năm sáng mồng Một Tết, nàng ngồi trên cái đôn của người đọc thẻ.

Cả cấm thành còn ngủ. Ngoài cửa sổ phía tây, không có trăng. Đêm cuối năm không có trăng. Chỉ có cái thẻ Lập xuân trong bình Thụ, nổi lên thật thà, từng vạch, không ai lừa nó nữa. Vạch canh năm chạm mặt nước.

– Canh năm!

Trên gian trống, lão Quách vung dùi. Lão đã xin Nội vụ phủ cho đánh trống khai môn sáng mồng Một, một lần thôi, vì ba mươi năm lão chưa bỏ sáng mồng Một nào. Tay lão còn run, tiếng trống không đều như xưa, ba tiếng dài hơi lệch, hồi dồn hơi chậm. Nhưng là tiếng của lão. Ba hồi trống khai môn lăn đi trên các mái ngói, tới các ngõ, tới các cổng. Then cửa lim rút ra, ken két, khắp nơi.

Năm mới. Năm Hòa Diên thứ hai mươi ba.

Gần nửa canh sau, khi trời vừa rạng, Vơi xuống gian bể lấy giẻ lau bình. Đến đầu cầu thang gian bể, nàng dừng lại.

Đổng Viễn đứng dưới chân cầu thang, cạnh cây cột Cấn, mũ trụ cầm trên tay, giáp da sờn vai lấm sương. Ca sáng mồng Một phải dàn hàng nghi trượng ở cửa Chính Dương trước, tới Cửa Củi gần nửa canh mới đến thay. Anh ta đổi ca xong là đi thẳng sang đây, xuống xem tận mắt cái van người ta đã đổ chì.

– Lính gác chòi góc sân cho anh vào. – Anh ta nói. – Thằng ấy bảo cả lầu này nợ nó một cái ổ khóa đồng.

Vơi đi xuống từng bậc. Bậc thứ ba. Bậc thứ tư. Nàng dừng lại ở bậc thứ năm. Giờ anh ta đứng thấp hơn nàng một chút, mặt anh ta ngang mặt nàng.

– Anh có việc gì? – Nàng hỏi.

– Hôm ở ngõ Bếp, em nợ anh một câu chuyện thật. – Đổng Viễn nói. Giọng khô như vỏ củi, như mọi khi. Nhưng vết sẹo trên cằm anh ta không méo xuống. – Em trả rồi. Giờ đến lượt anh nợ.

– Anh nợ em cái gì?

Anh ta không trả lời. Anh ta đặt cái mũ trụ xuống bậc thang. Rồi anh ta cúi đầu, rất chậm, như người ta cúi xuống một mặt nước để xem có thấy mặt mình không.

Bậc thứ năm kêu lên một tiếng cọt kẹt, dài, dưới chân nàng.

Một lúc lâu sau, anh ta đã đi, tiếng giày da của anh ta đã khuất sau cổng sân. Ánh nắng đầu tiên của năm mới rọi xiên qua những mái ngói phủ sương muối khi Vơi đi lên gian bình. Không có ai. Lão Quách đã ngủ ở góc gian trống. Tín còn ngủ ở gian tây. Cả cấm thành còn ngủ.

Nàng rút cái ống nghe trong vạt áo ra. Khúc tre ngắn bằng cổ tay, dài một gang, một đầu vát chéo, đầu kia bịt da khoét lỗ, ba cái khía chữ V khắc ở thân. Nàng quỳ xuống trước bình Thụ, áp đầu vát vào thành đồng, ngang mặt nước, áp nhẹ thôi. Rồi nàng ghé tai vào.

Tách. Tách. Tách.

Nàng nhắm mắt lại, và đếm.

— Hết —