Dì Câm

Chương 11: Dì Câm

Cái máy nghe nhạc hình con cá nằm trong lòng bàn tay Rong, màu xanh ngọc, sơn đã tróc ở đuôi, cái mắt cá là một cái nút bấm tròn màu trắng.

Cầm nhận ra nó trước khi con bé kịp đưa ra. Đó là cái máy của cô. Cô mua nó ở một tiệm đồ cũ năm hai mươi hai tuổi, hồi còn là sinh viên, vì nó có cái màn hình nhỏ xíu xem được phim và vì nó dễ thương. Cô dùng nó suốt mấy năm đi thu âm, để nghe lại những đoạn thu nháp. Rồi điện thoại tốt hơn, cô cất nó vào hộc tủ. Năm sáu mươi lăm, Rong lục ra, đòi chơi. Cô chép vào đó mấy bài hát thiếu nhi, mấy chuyện cổ tích, cho con bé cầm nghe trước giờ ngủ.

Cái máy ấy không có mạng, không có định vị, không có gì cả. Nó chỉ biết phát những gì người ta chép vào.

Sáng Chủ nhật, ông Liệu đi đám giỗ bên xóm trên từ sớm, dặn trưa mới về. Rong gõ cửa phòng Cầm lúc tám giờ. Con bé không nói gì, chỉ chìa cái máy ra. Rồi con bé đi ra sân sau, ngồi xuống cái băng ghế gỗ dưới gốc bàng, cạnh chiếc xuồng úp. Cầm đi theo, ngồi xuống bên cạnh. Lần này cách nhau không tới một gang tay.

– Con chép vô hồi tháng Tư. – Rong nói. – Mẹ kia chỉ con chép.

Con bé bấm vào con mắt cá. Màn hình nhỏ bằng bao diêm sáng lên.

Đó là một đoạn phim quay bằng điện thoại, hình hơi rung, màu hơi nhoè. Một bãi cát trắng. Mấy cái cọc tre cắm lô nhô ở mép nước, phơi những tấm lưới màu xanh lá. Một tấm chiếu cói trải dưới bóng một cây phi lao. Trên chiếu có một người đàn bà ngồi quay lưng về phía máy quay, đội nón lá, mặc áo bà ba màu nâu đã bạc. Trước mặt người đàn bà là một tấm lưới đang đan dở, cây kim tre cắm ở mắt lưới.

Nhưng tay người đàn bà không đan lưới. Tay người đàn bà đang gấp một tờ giấy.

Tiếng một thằng con trai cười khúc khích sát bên máy quay, giọng vỡ, nói lơ lớ:

– Hát đi dì Câm. Hát cái bài hồi tối đó. Hát cho con quay đi dì.

Người đàn bà không quay lại. Hai bàn tay vẫn gấp. Hình rung quá, lại xa, Cầm không nhìn rõ được những ngón tay. Nhưng cô thấy được động tác. Gấp đôi, gấp chéo, lật, gấp, rồi một cái lật tay rất nhanh bằng ngón cái trái, đẩy nếp giấy ở đáy ngược vào trong.

Cầm nín thở. Đó là cách của cô. Ba cô gấp cái nếp ấy bằng ngón cái phải. Cô thuận tay phải, nhưng hồi sáu tuổi cô thấy ngón cái phải vướng nên tự đổi sang ngón cái trái, và cứ thế suốt đời. Rong vừa gấp ngày hôm qua cũng bằng ngón cái trái, vì người dạy con bé gấp là một người mang đôi tay của cô.

Trên màn hình, người đàn bà đặt chiếc thuyền giấy hai mũi xuống chiếu. Rồi người đàn bà hát.

Giọng hát khàn, trầm, như giọng một người lâu lắm không nói. Nhưng nó không lạc một nốt nào. Nó đi đúng đường của bài ru, đúng chỗ ngân dài, đúng cái láy nhẹ ở cuối câu.

– Ầu ơ... Rong ơi con ngủ cho mềm, thuyền hai mũi mẹ gấp đêm bên giường. Mũi này ra tận đại dương, mũi kia chở mẹ theo đường về con...

Cầm ngồi bất động. Tim cô đập mạnh tới mức cô nghe được nó trong tai. Cô không nhìn cái vòng. Cô không quan tâm con số trên đó là bao nhiêu nữa.

Người đàn bà ngừng một nhịp. Rồi hát tiếp.

– Ầu ơ... lỡ mai sóng lớn gió dằn, mẹ về chẳng kịp, con nằm đừng lo. Thuyền hai mũi chẳng cần đò, mũi nào chạm bến cũng cho mẹ về...

Đoạn phim còn chừng mười giây. Thằng con trai sau máy quay vỗ tay lốp bốp, hú lên một tiếng. Người đàn bà vẫn không quay lại. Người đàn bà cầm cây kim tre lên, tiếp tục đan lưới, như không có chuyện gì vừa xảy ra. Rồi hình tắt. Một dòng chữ trắng hiện lên trên nền đen, kiểu chữ người ta hay chèn vào phim tự quay: "Dì Câm hát ru – Cồn Rẽ".

Màn hình tối đi.

Cầm ngồi đó, cái máy hình con cá trong tay, nhìn vào màn hình tối như nhìn vào một cái giếng.

Lỡ mai sóng lớn gió dằn. Mẹ về chẳng kịp, con nằm đừng lo. Thuyền hai mũi chẳng cần đò. Mũi nào chạm bến cũng cho mẹ về.

Cô chưa từng nghe bốn câu này. Cô biết chắc như vậy, chắc như biết mình tên gì. Cô đã ôm bài ru này suốt năm năm, từ cái đêm viết nó ra trên mặt sau tờ hoá đơn tiền điện, cho tới đêm trăng rằm ở Mũi Rồng. Nó chỉ có bốn câu.

Vậy mà bốn câu mới này là của cô.

Không phải giống. Là của cô. Cô nghe nó và biết ngay, như người thợ mộc nhìn một cái ghế và biết đó là tay mình đóng. Cái cách gieo vần lục bát hơi lỏng ở câu đầu, "dằn" với "nằm", cái tật mà Tiên vẫn chê. Cái kiểu lấy lại chữ "thuyền hai mũi" từ khổ trên làm đầu câu ba. Cái kiểu kết câu bằng chữ "về". Và cái ý. Mũi nào chạm bến cũng cho mẹ về. Ba cô nói thuyền hai mũi không bao giờ phải quay đầu. Cô đã nghĩ về câu nói ấy cả đời mà chưa bao giờ biết đặt nó vào đâu.

Ai đó đã đặt nó vào đây. Bằng đúng cái đầu của cô.

– Con nghe câu đó rồi. – Rong nói. – Trước cái phim này.

Cầm quay sang. Con bé đang nhìn xuống chân mình, hai bàn chân đung đưa, gót dép quẹt xuống đất.

– Nghe ở đâu con?

– Mẹ hát cho con nghe. – Rong nói. – Một lần.

– Mẹ nào? – Cầm hỏi. Câu hỏi bật ra trước khi cô kịp nghĩ cái câu ấy nghe tàn nhẫn ra sao với một đứa bé chín tuổi. – Mẹ kia hả con? Mẹ kia đặt câu đó?

Rong im lặng. Con bé cắn môi dưới, cắn mạnh, môi trắng bệch ra.

– Con không nói nữa. – Con bé nói. – Mẹ kia dặn rồi.

– Ai là dì Câm, con?

– Dì Câm là bạn của mẹ kia. – Rong nói nhanh, như đọc một câu đã thuộc. – Dì ở Cồn Rẽ. Dì không nói được. Dì chỉ hát.

– Con gặp dì chưa?

Rong không trả lời. Con bé lấy lại cái máy hình con cá từ tay Cầm, ôm vào ngực.

– Con thấy cái phim này trước. – Con bé nói, chậm rãi, như đang cân từng chữ xem chữ nào được nói, chữ nào không. – Tháng Tư. Trong máy tính bảng của con Mận. Anh họ con Mận quen thằng quay phim. Con coi xong con về đưa mẹ kia coi. Rồi mẹ kia mới đi Cồn Rẽ.

Con bé đứng dậy.

– Con nói vậy thôi. Mẹ kia nói nếu người ta biết hết thì người ta bắt mẹ đi ngủ.

Con bé quay lưng đi vào nhà. Đi được ba bước, con bé dừng lại, nói mà không quay đầu:

– Cô đừng đi ngủ nghe cô.

Rồi con bé chạy lên gác, bước dài qua bậc thứ ba.

Cầm ngồi một mình dưới gốc bàng. Gió đông bắc lùa qua tán lá, mấy chiếc lá bàng đỏ rơi xuống tấm bạt xanh phủ chiếc xuồng.

Người ta bắt mẹ đi ngủ. Một đứa bé chín tuổi đã biết về Điều Mười Hai.

Cô cố sắp xếp những gì vừa nghe, như người ta sắp những mảnh gốm vỡ trên một tấm khăn, xem mảnh nào ghép được với mảnh nào.

Khổ thứ hai của bài ru không có trong đầu cô. Nghĩa là nó ra đời sau năm giờ sáng ngày mười một tháng Ba năm sáu mươi sáu, cái giờ đồng bộ cuối cùng.

Rong nghe câu đó từ "mẹ", một lần, trước cái phim. Nếu "mẹ" là bản số Một, thì bản số Một đã đặt ra câu đó trong ba năm sống của mình. Rồi dì Câm, một người đàn bà không nói được ở một cái cồn cát xa lắc, làm sao biết mà hát, trước cả khi bản số Một đặt chân tới Cồn Rẽ?

Còn nếu "mẹ" là bản gốc thì...

Cô dừng ý nghĩ đó lại. Bản gốc chết đêm mười một tháng Ba, dưới đáy biển ngoài Gành Én. Năm người không bao giờ tìm thấy. Nếu bản gốc kịp nghĩ ra bốn câu này trong ngày cuối cùng, kịp hát cho Rong nghe qua điện thoại, thì nó cũng chìm theo con tàu. Một người đàn bà lạ ở Cồn Rẽ không thể nào biết.

Vậy thì chỉ còn một đường. "Mẹ" là bản số Một. Bản số Một đã đặt ra bốn câu này trong ba năm của mình, hát cho Rong nghe một lần. Và bốn câu ấy, cùng với mọi thứ bản số Một nghĩ, nói, hát, đêm nào cũng theo cái vòng ngủ chạy về Kho Ký Ức trên đảo Lá Sen, lúc năm giờ sáng.

Một người đàn bà lạ ở Cồn Rẽ chỉ có thể biết bốn câu ấy nếu người đó mang trong đầu chính những đêm ấy.

Cầm nhìn xuống bàn tay mình. Cái thân này được nuôi từ tế bào lấy năm sáu mươi mốt, trong một cái bồn trên đảo Lá Sen. Hợp đồng ghi hai thân chờ. Gói Tiếp Nối Kép. Hai bồn. Một bồn đã thành bản số Một. Một bồn đã thành cô.

Nhưng tế bào của cô vẫn còn nằm trong kho lạnh của Bến Chờ. Và bà Hằng nói kho của bản số Một đã bị xoá sạch. Bản số Một thì nói: ai nói mình xoá là người đó nói dối. Nếu kho ấy chưa bao giờ bị xoá, thì ai đó có quyền vào những cái kho ấy hoàn toàn có thể nuôi thêm một cái thân, in thêm một lần, từ những đêm của bản số Một. Một người đàn bà mang mặt cô, đôi tay biết gấp cái nếp ngược bằng ngón cái trái, thuộc cả câu ru mà cô không thuộc. Không tên, không giấy tờ, không ai biết. Một người không nói được, vì có lẽ người ta không muốn nó nói.

Có một bản thứ ba.

Cầm ngồi dưới gốc bàng cho tới khi ông Liệu đi đám giỗ về, tay xách một bịch xôi gấc, mùi rượu nồng nồng. Ông nhìn cô, rồi nhìn chiếc xuồng, rồi nhìn lên cửa sổ phòng Rong trên gác.

– Con nhỏ khóc hả? – Ông hỏi.

Cầm lắc đầu. Rồi gật đầu.

– Ba. – Cô nói. – Thứ Hai con phải ra đảo tái khám.

– Ừ. Tao chở mày ra bến.

– Ba đừng chở. – Cô nói. – Con đi một mình.

— Hết chương 11 —