Hai chìa khoá

Chương 7: Hai chìa khoá

Mười năm trước, Lò Thị Xuyến suýt bỏ nghề vì một cái rạch nước.

Cô hai mươi tám tuổi, hoa tiêu tập sự trên tàu kéo Gõ Kiến, chuyến đầu tiên ra Cửa Ngàn. Cô thuộc làu mọi phương trình đường bay, đứng đầu khoá ở trường bay Vân Khẩu. Rồi tới giờ nước lên, cô nhìn những con số trên màn hình nhảy loạn như cá mắc lưới, và tay cô cứng lại trên cần lái. Cửa Ngàn không giống bài giảng. Nó thở. Nó lệch. Cái "lạch" ở giữa nó trôi đi trôi lại như con nước ròng ở cửa sông quê ngoại cô, không bao giờ nằm đúng chỗ hai lần.

Người ngồi ghế bên cạnh cô hôm đó là thuyền trưởng Vi Đức Khiêm. Ông không giành cần lái. Ông chỉ nói, giọng khàn khàn như bây giờ: "Đừng nhìn số. Nhìn cái bóng của nó trên ăng ten phụ. Bóng run bên trái thì lạch đang trôi qua phải. Như nhìn bèo trên mặt nước ấy." Cô nhìn. Cô thấy. Tàu Gõ Kiến qua cửa êm như một chiếc ghe vào rạch lúc nước lớn.

Từ hôm đó, cô gọi ông là anh Khiêm. Không phải thầy, không phải thuyền trưởng. Anh Khiêm. Ông là người ký giấy giới thiệu cô làm hoa tiêu chính. Ông là người đề nghị Quỹ Giống chọn cô làm phó thuyền trưởng chuyến này. Ông là người duy nhất biết cô đã bảy năm không về bản thăm mẹ.

Bây giờ cô ngồi trong buồng lái, sáng ngày thứ mười hai, trước mặt là tin nhắn của Ban điều hành. Cô biết chỉ cần nói một câu với Đụn, cô sẽ đọc được cái điều cô đã lờ mờ đoán ra từ mấy ngày nay.

Cô không nói.

Cô bắt đầu để ý. Cô là hoa tiêu, cô quen nhìn bóng thay vì nhìn số.

Cô để ý anh Mẫn. Sau cái đêm gõ cửa buồng ông Khiêm, anh Mẫn thôi tránh Toản. Bữa trưa ngày mười hai, anh bưng khay xuống vườn ươm, ngồi phịch xuống cái thùng phân trùn bên cạnh Toản và con bé. Anh nói: "Thằng quỷ, chiều nay xuống khoang máy thay lọc dầu với tao." Toản ngẩng lên nhìn anh như nhìn người chết sống lại. Anh Mẫn không giải thích. Anh không nói gì với cô Xuyến, cũng không nói gì với ông Khiêm. Nhưng từ hôm đó, trong bữa ăn chung, anh không nhìn ông Khiêm nữa.

Cô để ý ông Khiêm. Ông gửi bản báo cáo bảy ngày về Ban điều hành đúng hạn, hôm ngày thứ chín. Cô đã đọc nó, vì bản sao gửi kèm phó thuyền trưởng. Nó dài đúng một đoạn: "Thuyền trưởng chịu toàn bộ trách nhiệm về việc một hành khách không đăng ký có mặt trên tàu. Thuyền trưởng đề nghị Ban điều hành không quy trách nhiệm cho bất cứ thành viên nào khác của tổ lái." Không một chữ nào về cách con bé lên tàu. Không một chữ nào sai. Không một chữ nào đủ.

Cô để ý con bé. Con bé không bám ông Khiêm như bám cô Tuyền, không lẽo đẽo theo ông như theo Toản. Nó gần như không nói chuyện với ông trước mặt người khác. Nhưng mỗi chiều, đúng bốn giờ, khi ông trèo thang nan hoa lên buồng lái làm ca trực, nó trèo theo sau ông. Và ông không bao giờ đuổi nó xuống.

Chiều ngày mười lăm, cô xin ngồi chung ca trực với ông. Cô ngồi ở ghế hoa tiêu, ông ngồi ghế thuyền trưởng. Con bé ngồi trên ghế thứ ba, thắt dây, hai chân đung đưa trong không trọng lực. Cái áo khoác ô liu, giờ đã giặt sạch, phồng lên quanh người nó như cái phao.

Ông lại mở cái radio dây cót. Tiếng rè rè. Con bé nghe một lúc, rồi khe khẽ hát. Cô Xuyến giả vờ chăm chú nhìn màn hình đường bay.

"Ầu ơ… Lúa Gò Mây trổ bông đỏ ối,
Mẹ đi rẫy tối, con ngủ cho ngoan…"

Con bé ngừng, ngập ngừng, như quên câu sau. Rồi một giọng khàn, rất thấp, nối vào:

"…Hạt nào rớt xuống đá vàng,
Mai mưa mọc lại đầy ngàn đồi xa."

Cô Xuyến quay lại. Ông Khiêm đang nhìn ra khung kính, tay vẫn đặt trên cái radio. Con bé nhìn ông, miệng hơi há.

– Sao ông biết câu đó?

Ông Khiêm im một lúc.

– Bài ru ở vùng đồi đá, ai mà không biết.

– Bài này ngoại con tự đặt. – Con bé nói. – Ngoại nói vậy.

– Thì… – Ông ngừng. Rồi ông nói, như người nói với chính mình hơn là nói với con bé. – Hồi đó bà Lý hát câu này ngoài rẫy, cả đồi nghe.

Cô Xuyến thấy con bé cứng người lại trên ghế.

– Sao ông biết tên ngoại con?

Đó là lần đầu tiên trong mười năm, cô Xuyến thấy ông Khiêm luống cuống. Ông quay sang nhìn con bé, rồi nhìn cái radio, rồi nhìn xuống tay.

– Cháu nói hôm trước.

– Con đâu có nói. Con chỉ nói "ngoại".

– Thì ông đọc trong tin của Ban điều hành.

Con bé nhìn ông thêm một lúc. Rồi nó gật, chậm, và quay ra nhìn khung kính. Nó không hỏi nữa. Nó không cãi. Cô Xuyến thấy nó bắt đầu đếm, ngón cái trên đầu ngón trỏ, môi mấp máy.

Cô Xuyến biết tin của Ban điều hành. Cô đã đọc cả ba bản. Bản nào cũng có tên Thạch Ngọc Đót, có tên Ôn Thị Mai Hiên, có tên nhà tạm trú Ven Đê. Không bản nào có tên bà ngoại.

Ông vừa nói dối một đứa con nít. Và đứa con nít đó vừa chọn tin ông.

Cô ngồi hết ca trực không nói thêm câu nào.

Năm ngày tiếp theo trôi chậm như dầu.

Tàu đã tắt máy từ ngày thứ ba của chuyến bay, đang thả trôi, hướng về trạm Phao Ngoài. Không có gì để lái. Cô Xuyến tính đi tính lại đường hãm cho ngày hai mươi hai, dù cô đã tính xong từ trước khi tàu rời bến. Ban điều hành không nhắc lại tin nhắn. Họ không cần nhắc. Cô biết họ đang chờ.

Cô nhìn Toản. Thằng nhỏ đã cười lại được một chút, nhờ anh Mẫn. Nhưng cô Dung vẫn không giao cho nó việc gì ở khoang hạt giống, và chính cô Xuyến, cô nhận ra, mỗi lần phân ca trực vẫn không xếp nó trực một mình ở buồng lái. Mỗi lần cô làm vậy, cô tự nhủ là vì nó còn non. Mỗi lần, cô biết mình đang nói dối.

Chiều ngày mười bảy, con bé tự gõ cửa buồng cô.

Cô Xuyến đang ngồi khâu lại cái nút áo bay. Con bé đứng ở cửa, hai tay chắp sau lưng, như cách nó đứng ngoài tủ kính của cô Dung.

– Cô Xuyến. Trạm Phao Ngoài có con nít hông cô?

Cô Xuyến đặt cây kim xuống. Cô không quen nói chuyện với con nít. Ở bản cô, con nít lên năm đã đi chăn trâu, lên mười đã gùi củi, không ai hỏi người lớn câu gì cả.

– Không có. Trạm có một bà giữ trạm, bà Mùi, sáu mươi mấy tuổi. Tàu kéo Bìm Bịp có bốn người, toàn đàn ông.

– Trên tàu kéo có ai biết đếm hạt hông cô?

– Đếm hạt?

– Dạ. Ngoại con nói tối mà khó ngủ thì có người ngồi đếm chung là dễ ngủ. Ở đây con đếm với chú Toản. Có bữa chú Mẫn đếm chung, mà chú Mẫn đếm nhanh quá.

Cô Xuyến nhìn con bé. Cô nhớ tới mẹ cô, những đêm mất điện ở bản, ngồi bên bếp lửa lần từng hạt bắp giống trong cái giỏ mây, vừa lần vừa đếm bằng tiếng của bản cho cô nghe. Cô đã quên cái giọng đếm đó. Bảy năm rồi cô không nghe nó.

– Cô không biết. – Cô nói thật. – Cô sẽ hỏi.

Con bé gật, như thế là đủ. Nó quay đi. Tới cửa, nó dừng lại.

– Cô Xuyến đếm được hông?

Cô Xuyến không trả lời được. Con bé đứng chờ một lúc, rồi đi. Đêm đó cô nằm trong buồng, đếm thầm bằng tiếng của bản, và phát hiện ra mình chỉ còn nhớ tới số bảy.

Tối ngày mười tám, cô đi ngang buồng ngủ của Toản, cửa mở hé. Thằng nhỏ đang nói chuyện với mẹ nó qua màn hình. Tin đi về giờ đã mất hai phút mỗi chiều, nên nó nói một tràng dài rồi ngồi chờ. "Dạ con khoẻ. Dạ ăn được. Dạ mọi người thương con lắm, má đừng lo. Dạ bữa nay con mới sửa được cái ống nước." Rồi nó tắt mic, ngồi im, chờ bốn phút để nghe mẹ nó trả lời. Trong bốn phút đó, cô Xuyến thấy nó gục đầu xuống bàn, hai vai rung.

Cô đi tiếp. Cô không gõ cửa.

Ngày mười chín, cô Dung báo khay số hai: bốn mươi trên bốn mươi hạt nảy mầm, cây con cao hơn một gang, khoẻ, không dấu hiệu nấm. "Lạ." Cô Dung nói trong bữa tối. "Lúa rẫy mà lên nhanh vậy trong đất ẩm." Con bé không nói gì, nhưng cô Xuyến thấy nó cúi đầu xuống tô cơm để giấu cái miệng đang cười.

Ngày hai mươi, mười một giờ đêm, cô Xuyến ngồi một mình trong buồng lái.

Đèn đêm. Sao đứng yên. Cái radio của ông Khiêm nằm trong hộc ghế thuyền trưởng, cái cần dây cót thò ra ngoài.

Cô nghĩ tới chiếc tàu kéo Gõ Kiến. Nghĩ tới câu "nhìn cái bóng của nó". Nghĩ tới cái lần duy nhất cô cãi ông, ở trường bay, khi cô đòi tính lại đường bay của ông vì thấy sai một con số. Ông đã ngồi chờ cô tính lại suốt hai tiếng. Con số của cô đúng, và ông nói: "Tốt. Lần sau đừng chờ ai cho phép mới tính." Cô nghĩ tới Toản gục đầu trên bàn. Cô nghĩ tới con bé chọn tin một lời nói dối.

– Đụn.

– Dạ, chị Xuyến.

– Tôi muốn mở nhật ký niêm phong. Chìa hoa tiêu, cùng mã Ban điều hành.

– Dạ. – Đụn ngừng đúng một giây. – Đụn xin nhắc chị: theo luật, việc mở nhật ký niêm phong mà không có chìa thuyền trưởng sẽ được báo cho thuyền trưởng trong vòng mười lăm phút.

– Tôi biết.

– Dạ. Mời chị xác nhận chìa hoa tiêu.

Cô đặt ngón tay lên ô quét trên tay ghế. Rồi cô đọc dãy mã mười sáu ký tự của Ban điều hành, từng chữ một, rõ ràng, giọng không run. Cô đã học thuộc nó từ đêm ngày mười một.

– Dạ, hai chìa đã hợp lệ. Nhật ký niêm phong đã mở. Chị muốn hỏi gì?

Cô Xuyến nhìn khung kính tối.

– Từ ngày hai mươi tám tháng Sáu tới ngày một tháng Bảy, có lần nào dùng mã chủ tàu để sửa bản kê hàng không?

– Dạ có một lần.

Cô nhắm mắt.

– Đọc đi.

– Dạ. Ngày ba mươi tháng Sáu, lúc hai giờ bốn mươi phút sáng, mã chủ tàu được dùng tại thiết bị cầm tay số một, đặt ở văn phòng xếp hàng Bãi Sú, để sửa bản kê thùng số Bảy. Khối lượng cũ: bốn trăm mười hai ký. Khối lượng mới: bốn trăm bốn mươi mốt ký. Ghi chú kèm theo: "bổ sung nước tưới". Mã chủ tàu hiện thuộc về thuyền trưởng Vi Đức Khiêm.

Hai mươi chín ký. Cô Xuyến nhớ con số trên cái cân của cô Tuyền hôm ngày thứ hai: hai mươi bảy ký. Cộng một cái chăn, sáu cái bánh, ba chai nước.

Cô ngồi im. Không có gì để tính nữa. Cô đã tính xong từ năm ngày trước. Cô chỉ chưa dám đọc kết quả.

– Dạ, Đụn đã báo thuyền trưởng. – Đụn nói. – Bảy phút trước.

Sau lưng cô, cửa buồng lái mở ra.

Cô không quay lại. Cô nghe tiếng bàn tay níu quai vải dọc vách, tiếng một người già kéo mình đi trong không trọng lực, chậm, nặng nhọc, rồi dừng lại ngay sau ghế cô. Cô ngửi thấy mùi dầu tràm.

– Cô đọc rồi. – Ông Khiêm nói.

– Tôi đọc rồi. – Cô Xuyến nói.

— Hết chương 7 —