Lớp học không có bảng

Chương 11: Lớp học không có bảng

Thời khoá biểu của Đót do cô Tuyền viết tay trên một tấm bìa cứng, dán ở vách bếp bằng băng keo bạc, và đó là thứ duy nhất trên tàu Bồ Hai có chữ viết tay.

Tám giờ tới chín giờ: Toán, chú Mẫn. Chín giờ tới mười giờ: Cơ thể người, cô Tuyền. Mười giờ tới mười một giờ: Điện, chú Toản. Hai giờ tới ba giờ chiều: Cây và giống, cô Dung. Thứ Bảy, tám giờ tối: Sao, cô Xuyến. Ô của cô Xuyến có một dấu chấm hỏi bút chì bên cạnh, vì cô Xuyến chưa đồng ý. Không có ô nào cho ông Khiêm.

Không có bảng đen. Không có phấn. Không có sách giáo khoa lớp năm, vì không ai trên tàu nghĩ sẽ cần. Mỗi người dạy bằng thứ mình có trong tay.

Anh Mẫn dạy toán bằng khẩu phần.

– Một người lớn ăn một ký tám một ngày. Sáu người lớn, hai trăm bốn mươi ngày. Bao nhiêu ký?

Đót ngồi trên cái ghế bếp, cắn đầu cây bút chì, nhìn con số anh Mẫn viết lên mặt sau một cái hộp lương khô.

– Con hổng biết nhân số lớn vậy.

– Thì tách ra. Một ký tám là một ký với tám lạng. Nhân một ký trước.

Đót tách. Nó nhân một ký với sáu người, với hai trăm bốn mươi ngày. Rồi nó nhân tám lạng. Nó cộng. Nó sai. Nó làm lại. Anh Mẫn ngồi chờ, uống trà, không nói gì, không giục. Lần thứ ba nó ra hai nghìn năm trăm chín mươi hai ký.

– Đúng.

– Vậy cộng ba mươi phần trăm dự phòng là bao nhiêu?

Anh Mẫn nhướng mày. Nó tự hỏi câu tiếp theo, chưa ai bắt.

– Tự tính đi.

Nó tính. Rồi nó tính thêm, không ai bảo, phần của nó: sáu phần mười một người lớn, hai trăm mười một ngày. Rồi nó lấy cái phần dự phòng trừ đi phần của nó. Rồi nó chia, nhân, chia lại, mất gần hai mươi phút, cái lưỡi thè ra một bên mép.

– Hai mươi mốt phần trăm. – Nó nói. – Chú khoanh tròn số đó hôm bữa.

Anh Mẫn đặt ly trà xuống. Anh nhìn nó lâu lắm, rồi anh lấy cây bút trong tay nó, khoanh tròn con số hai mươi mốt trên mặt hộp lương khô, gạch dưới hai lần, đúng như anh đã làm trên bảng tính của anh.

– Nhóc. – Anh nói. – Thằng Bin nhà chú gần tám tuổi chưa làm được bài này.

– Bin là ai chú?

– Con chú.

– Chú có con hả? – Đót mở to mắt. – Sao chú hổng nói?

Anh Mẫn không trả lời. Anh lấy cái hộp lương khô thứ hai, viết một bài toán mới.

Cô Tuyền dạy về cơ thể người bằng chính cơ thể Đót. Cô cho nó đứng lên cái cân, ghi số. Cô cho nó chạy trên cái máy chạy bộ có dây đai ghì vai, mỗi ngày bốn mươi phút. Cô nói ở chỗ nhẹ như trên tàu, xương người ta mỏng đi mỗi tháng một ít, cơ nhão đi, máu dồn lên mặt. Muốn xuống Cồn Xanh mà còn đi được thì phải chạy. Đót chạy. Nó ghét chạy. Nó chạy vừa chạy vừa đếm khấc cho đỡ chán.

Chú Toản dạy điện bằng đèn vườn ươm. Chú tháo một bóng đèn hỏng, cho nó cầm, giải thích ánh sáng trắng thật ra là trộn của đỏ với xanh, và cây lúa thích đỏ hơn. Chú cho nó nối một mạch điện nhỏ bằng pin và dây đồng, bật được một bóng đèn bằng hạt đậu. Nó la lên khi bóng đèn sáng. Chú Toản cười. Mấy bữa nay chú cười nhiều hơn.

Cô Dung dạy về cây và giống, và đó là giờ học khó nhất. Khó cho cô Dung.

Bữa học đầu, ngày ba mươi hai, cô Dung đặt lên bàn trong gian một của vườn ươm ba cái đĩa thép. Mỗi đĩa có một nhúm hạt lúa vàng óng, hạt tròn, ngắn, không râu.

– Đây là TL-14. – Cô Dung nói. Đót nghe giọng cô khác. Giọng của người giới thiệu đứa con đầu lòng. – Giống lúa năng suất cao nhất của Quỹ. Mười một năm lai tạo. Kháng bệnh tro trong mọi phép thử ở phòng thí nghiệm. Sáu tấn hạt giống trên tàu này, gần năm tấn là nó.

– Cô làm ra nó hả cô?

– Cô và nhóm của cô.

Đót cúi xuống nhìn. Hạt TL-14 đẹp, đều như hạt cườm, không hạt nào to hơn hạt nào.

– Hôm nay cô dạy cháu thử độ khô của hạt. – Cô Dung nói. – Hạt giống phải khô dưới mười ba phần trăm ẩm mới cất lâu được. Cô có cái máy đo. Đây.

Cô đưa ra một cái máy nhỏ cầm tay, có cái kẹp ở đầu. Cô chỉ cho Đót cách kẹp hạt, đọc số.

– Ba đĩa này, đĩa nào khô nhất?

Đót không cầm cái máy. Nó nhặt một hạt ở đĩa thứ nhất, bỏ vào miệng, cắn bằng răng cửa. Rồi nó nhặt một hạt ở đĩa thứ hai, cắn. Rồi đĩa thứ ba.

– Cháu làm gì vậy?

– Con cắn. – Đót nói, nhè mấy mảnh vỏ trấu vào lòng bàn tay. – Hạt khô cắn nghe cái cốp, gãy đôi. Hạt còn ẩm thì nó dẻo, cắn hổng gãy, dính răng. Ngoại con thử vậy. Đĩa này khô nhất. – Nó chỉ đĩa thứ ba. – Đĩa này ẩm nhất. Đĩa này ở giữa.

Cô Dung nhìn nó. Rồi cô cầm cái máy đo, kẹp hạt ở đĩa thứ ba. Mười một phẩy hai. Đĩa thứ nhất. Mười bốn phẩy tám. Đĩa thứ hai. Mười ba phẩy một.

Cô đặt cái máy xuống bàn rất chậm.

– Cô cố ý để một đĩa ẩm, để dạy cháu là hạt ẩm thì không được cất. – Cô nói, giọng hơi khàn. – Cô không nghĩ cháu thử bằng răng.

– Máy cô đúng hông?

– Máy cô đúng. Răng cháu cũng đúng.

Đót nhoẻn miệng cười. Cô Dung không cười. Nhưng cô ghi một dòng gì đó vào bảng, và Đót thấy cô gạch đi, ghi lại.

Bữa học thứ ba, ngày ba mươi sáu, Đót hỏi một câu làm cô Dung bỏ dở giờ học.

– Lúa của cô có râu hông cô?

– Không. Râu làm khó tuốt hạt, máy tuốt hay kẹt. Người ta lai bỏ râu từ mấy chục năm trước rồi.

– Hổng có râu thì chim ăn.

– Trên Cồn Xanh không có chim.

– Vậy trên đó có gì ăn lúa?

Cô Dung im một chút.

– Có nấm.

Đót nhìn ba cái đĩa thép. Rồi nó đi tới cái kệ bên cạnh, nơi cô Dung để một hàng ống nghiệm mẫu từ các khoang hàng, mỗi ống một nhãn. Nó đọc nhãn chậm, từng chữ một, vì chữ in trên nhãn nhỏ quá. TL-14 lô 3. TL-14 lô 7. TL-14 lô 12. TL-9 lô 2. TL-14 lô 15.

– Kho của cô toàn một thứ lúa hả cô?

– Hai thứ. TL-14 và TL-9. TL-9 là giống mẹ của TL-14. Còn lại là đậu, bắp, khoai, rau.

– Ngoại con nói, ruộng mà trồng một thứ là ruộng buồn.

– Ngoại cháu… – Cô Dung ngừng lại. Cô định nói gì đó, Đót thấy, một câu dài, có chữ "khoa học", có chữ "năng suất". Cô không nói. Cô nói: – Ngoại cháu nói vậy là vì sao?

– Ngoại nói, trồng một thứ, nó bệnh là bệnh hết. Trồng nhiều thứ, thứ này bệnh còn thứ kia. – Đót nói. – Ngoại trồng Ré Mây với bắp với đậu với mè, xen nhau. Năm nào cũng có cái để ăn.

– Ruộng của ngoại cháu nuôi được mấy người?

– Hai người. Ngoại với con. – Đót nghĩ một chút. – Với mấy con gà.

– Làng Bến Mới hai trăm lẻ chín người, cháu. – Cô Dung nói, nhẹ, không phải để thắng. – Ruộng của ngoại cháu không nuôi nổi hai trăm lẻ chín người.

Đót không cãi. Nó không biết cãi sao. Nó chỉ thấy cô Dung, sau câu đó, đứng nhìn hàng ống nghiệm thêm một lúc lâu, rồi nói "hôm nay học tới đây", và đi lên khoang hạt giống trên trục, dù chưa tới giờ kiểm định kỳ.

Khay số hai thì không cần ai dạy.

Ngày ba mươi lăm, đúng ba mươi ngày từ hôm gieo, cô Dung ghi vào sổ của Đụn: mẫu MT-0705, bốn mươi trên bốn mươi cây sống. Không thấy dấu hiệu nấm, sâu hay virus. Kết thúc theo dõi kiểm dịch. Bốn mươi cây lúa Ré Mây cao quá đầu gối Đót, lá dài, mép lá có một viền tím mảnh, bắt đầu đẻ nhánh, mỗi gốc ba bốn chồi.

– Kiểm dịch xong rồi. – Cô Dung nói với Đót. – Hạt của ngoại cháu sạch.

– Vậy cô trả ống cho con?

– Sạch là sạch. Nhưng vẫn chưa đăng ký. Cô vẫn giữ. – Cô Dung ngừng. – Nhưng từ hôm nay cháu được chăm khay số hai. Qua găng. Cô dạy cháu.

Đót không nói gì. Nó nhìn bốn mươi cây lúa của ngoại sau lớp kính. Rồi nó gật, chậm, như người nhận một nửa món quà và biết nửa kia chưa tới.

Chiều nào, từ bốn giờ tới năm giờ, nó ở với ông Khiêm trong vườn ươm. Ông tưới. Nó lau lá. Ông bón phân trùn. Nó đếm khay. Ông ít nói. Nó nói nhiều. Ông chỉ hỏi lại một câu mỗi ngày, luôn là một câu về Gò Mây: con dốc lên rẫy còn cái cây gạo không, cái giếng đá đầu làng còn nước không, cái chợ phiên còn họp ngày rằm không. Nó trả lời hết. Ông nghe, gật, tưới tiếp.

Chú Toản không bao giờ xuống vườn ươm vào giờ đó.

Ngày bốn mươi, mười giờ sáng, giữa giờ học điện, ly nước trên bàn bếp kêu lanh canh.

Đót ngẩng lên. Chú Toản cũng ngẩng lên. Ly nước rung một cái, rồi im. Hai mươi giây sau, rung một cái, rồi im. Hai mươi giây sau, lại rung.

– Dạ, vòng quay rung theo chu kỳ. – Đụn nói, giọng vẫn đều. – Một lần mỗi vòng. Nguồn rung ở cụm ổ trục số ba, phía ngoài vỏ, chỗ vòng quay nối với trục giữa. Một trong mười hai bánh lăn của cụm ba đang nóng hơn bình thường mười bốn độ.

Cô Xuyến gọi họp ở buồng lái trong mười phút. Đót không được lên, nhưng nó đứng ở chân thang nan hoa và nghe được qua bộ đàm của chú Toản.

Anh Mẫn nói phải ra ngoài xem. Camera không thấy được mặt trong cụm ổ trục. Nếu bánh lăn nứt, để lâu nó vỡ, vòng quay sẽ rung mạnh hơn, rồi lệch, rồi mài vào trục. Không thể dừng vòng quay để sửa từ trong. Dừng mất bốn mươi phút, quay lại mất bốn mươi phút nữa, mà vườn ươm không có trọng lực thì nước tưới bay lơ lửng, đất trong khay bung ra. Phải ra ngoài, làm trong lúc vòng vẫn quay, ở ngay trục giữa, chỗ ít chuyển động nhất.

– Hai người. – Cô Xuyến nói. – Mẫn và…

– Tôi. – Giọng ông Khiêm. Đót không biết ông lên buồng lái lúc nào. – Tôi ra vỏ tàu bốn mươi lần rồi.

– Không. – Cô Tuyền nói, rất nhanh. – Phổi anh, anh Khiêm. Tôi không ký giấy cho anh mặc đồ bay.

– Em đi. – Chú Toản nói.

Im lặng. Đót thấy chú Toản đứng cạnh nó, tay cầm bộ đàm, mặt tái, nhưng giọng chú chắc.

– Toản, cậu chưa ra ngoài lần nào. – Ông Khiêm nói.

– Em tập dưới hồ nước một trăm hai mươi giờ. – Chú Toản nói. Chú không nhìn lên buồng lái. Chú nhìn vào khoảng không trước mặt. – Em là kỹ thuật viên của tàu này, thuyền trưởng. À không. Ông không phải thuyền trưởng nữa. – Chú ngừng. – Em đi, chị Xuyến.

Đót thấy ngón tay chú cầm bộ đàm trắng bệch.

Mười một giờ hai mươi, chú Toản và anh Mẫn ra khỏi cửa khoá khí ở trục giữa.

Đót xin cô Tuyền cho nó tới cái ô kính ở chân nan hoa số hai, cái ô kính nhỏ hình tròn ngửa mặt lên trục, chỗ người ta hay đứng nhìn tàu khác cập bến. Từ đây, nhìn lên, nó thấy cái trục giữa của tàu chạy ngang trời như một cây cột đèn nằm, và cái vòng quay của nó, chính cái sàn nó đang đứng, xoay quanh cây cột đó, chậm, đều. Bầu trời sao trôi ngang mỗi hai mươi giây.

Nó thấy hai cái chấm trắng bò dọc theo cây cột. Hai bộ đồ bay. Một chấm to, một chấm nhỏ hơn.

Qua bộ đàm cô Tuyền đeo, nó nghe tiếng thở của họ. Tiếng anh Mẫn thở đều, nặng, như người đang khiêng đồ. Tiếng chú Toản thở nhanh, ngắn.

– Thằng quỷ, thở chậm lại. – Anh Mẫn nói. – Mày thở vậy mười phút là hết bình.

– Dạ.

– Đừng nhìn xuống. Nhìn tay tao.

– Dạ.

Họ tới cụm ổ trục số ba. Đót thấy hai chấm trắng dừng lại ở chỗ cái vòng nối vào cây cột. Anh Mẫn mở nắp. Anh nói bánh lăn số chín nứt một đường ngang, thấy bằng mắt thường. Phải thay. Anh nói chú Toản đưa cái bánh dự phòng. Chú Toản đưa. Anh nói chú Toản giữ cái nắp. Chú Toản giữ.

Hai mươi phút. Ba mươi phút. Ly nước trong bếp, Đót đoán, vẫn rung mỗi hai mươi giây.

Rồi chú Toản nói, giọng khác hẳn:

– Anh Mẫn.

– Gì?

– Dây em… dây em kẹt.

– Kẹt chỗ nào?

– Em không thấy. – Tiếng thở dồn dập. – Em quay đầu không thấy. Nó kẹt sau lưng em. Em kéo không ra.

– Đụn. – Giọng cô Xuyến, từ buồng lái. – Camera.

– Dạ, camera số bốn ở chỗ đó gắn trên ăng ten phụ số bốn, bị lệch góc từ hôm mưa bụi. Đụn không thấy lưng anh Toản. Camera số năm và số sáu bị chính thân vòng quay che.

– Anh Mẫn, em không thấy dây em. – Chú Toản nói, và Đót nghe giọng chú vỡ ra. – Em không thấy…

Tiếng thở của chú dồn tới, nhanh, nhanh hơn nữa, như người đang chạy, mà chú đứng yên một chỗ giữa khoảng không.

— Hết chương 11 —