Ai mang tro lên tàu

Chương 18: Ai mang tro lên tàu

Toản biết cuộc họp sáng Chủ nhật ngày chín mươi tư sẽ tệ ngay từ lúc thấy anh Mẫn không pha trà.

Mười ba tuần nay, cuộc họp nào trong bếp cũng bắt đầu bằng tiếng nước sôi trong cái ấm điện của anh Mẫn. Rồi tiếng anh đặt từng cái ly xuống bàn, cạch, cạch, cạch, một ly cho mỗi người, một ly nước ấm cho con bé. Sáng nay cái ấm nằm nguội trên kệ. Anh Mẫn ngồi khoanh tay, nhìn cái bảng tính úp sấp trên bàn.

Cô Dung đứng đầu bàn. Cô nói hai mươi phút, không ngồi xuống, không uống nước. Cô nói về máy nén khoang C, về hai mươi bảy ngày ở sáu độ dương, về những cái đốm nhỏ hơn đầu kim, về năm trên tám đĩa thạch. Cô chiếu lên màn hình hai bức ảnh cạnh nhau: một vòng tròn xám trên đĩa thạch của cô, một vòng tròn xám trên đĩa thạch của làng Bến Mới năm 2087. Giống như hai giọt nước.

– Lưới lọc khí gian hai: dương tính. – Cô nói. – Khay hứng nước thùng số Bảy: dương tính. Mặt ngoài khay thử số hai: âm tính. Mạ TL-14 trong vườn ươm: chưa kết luận được, mô lá cháy che mất.

– Nguồn ở đâu? – Cô Xuyến hỏi.

Cô Dung im một giây. Toản thấy cô nuốt khan.

– Hai khả năng. – Cô nói. – Thứ nhất: bệnh có sẵn trong hạt TL-14 từ nhà, nằm im, gặp ẩm và ấm ở khoang C thì thức dậy. Đó là giả thuyết của kỹ sư Mai Hiên. Thứ hai: bệnh vào tàu từ một nguồn không qua kiểm dịch, rồi lan qua đường khí.

Không ai hỏi nguồn không qua kiểm dịch là gì. Không ai cần hỏi.

Toản không quay đầu. Anh không cần quay đầu để biết mọi người đang nhìn đi đâu. Anh thấy nó trong cái cách ly nước ấm trước mặt con bé, ly duy nhất anh Mẫn rót hôm nay, đứng im, không ai đụng tới. Con bé ngồi giữa cô Tuyền và ông Khiêm. Nó không nhìn ai. Nó nhìn cái ly.

– Bệnh tro chưa từng ghi nhận ở nhà. – Toản nói. Giọng anh ra to hơn anh định. – Chị Dung nói vậy. Cả viện giống nói vậy. Vậy một đứa con nít làm sao mang được một thứ chưa từng có ở nhà?

– Chưa từng ghi nhận không có nghĩa là chưa từng có. – Cô Dung nói. Rồi cô khựng lại, như vừa nghe chính câu mình nói. – Câu đó đúng với cả hai khả năng.

– Hai khả năng, mà chị đang nhìn về một phía.

– Toản. – Cô Xuyến nói.

– Em nói sai hả chị?

Cô Xuyến không trả lời anh. Cô quay sang cô Dung.

– Chị Dung. Chị nghiêng về phía nào?

– Tôi không nghiêng. – Cô Dung nói. – Tôi chưa đủ bằng chứng để nghiêng. Tôi chỉ nói được những gì tôi thấy. Bào tử ở khoang C, trong hạt TL-14. Bào tử ở vườn ươm. Bào tử ở thùng số Bảy. Thùng số Bảy là nơi duy nhất trên tàu này từng chứa một người, một ống hạt, một cái chăn, một cái túi vải chưa qua kiểm dịch, trong ba ngày, ở nhiệt độ ấm và độ ẩm cao. – Cô ngừng. – Đó là sự thật. Tôi không chọn được sự thật.

– Còn khay số hai? – Toản nói. – Bốn mươi cây lúa từ chính cái ống tre đó. Qua ba mươi ngày kiểm dịch, sạch. Bão phóng xạ, mạ của chị cháy chóp, lúa của con bé không sao. Giờ chị quét mẫu, mặt ngoài khay số hai cũng sạch. Nếu cái ống tre có bệnh, thì sao cây mọc từ nó lại sạch?

– Mặt ngoài. – Cô Dung nói. – Mặt trong khay thử là khu cách ly, chưa ai mở. Và kính khay thử dày gấp ba kính vách, nó che được phóng xạ, nó cũng che được bào tử từ ngoài vào. Cây trong đó sạch có thể vì nó được nhốt kín, không phải vì nó khoẻ.

Toản mở miệng, rồi ngậm lại. Anh không cãi được. Anh không phải người làm nông.

Rồi ông Khiêm nói.

Ông không đứng dậy. Ông không lên giọng. Nhưng từ hôm bị cách chức, ông chưa nói một câu nào trong các cuộc họp, nên khi ông mở miệng, cả bếp im.

– Con bé ngồi trong vườn ươm mỗi ngày từ tháng Bảy. – Ông nói. – Nó lau lá cho mạ của cô, Dung. Nó đếm khay cho cô. Mấy người ăn chung mâm với nó chín mươi ngày. Chín mươi ngày, không ai sợ. Hôm nay mấy người nhìn nó như nhìn cái ổ dịch.

– Anh Khiêm. – Cô Dung nói, rất nhỏ. – Không ai nói vậy.

– Không ai nói. – Ông Khiêm nói. – Mấy người nhìn.

Anh Mẫn lật cái bảng tính lên. Anh vẫn không nói gì. Toản thấy những con số trên bảng anh: số tấn hạt giống trong khoang C, số tấn trong các khoang khác, số ngày còn lại tới Cồn Xanh, số người ở làng Bến Mới. Anh Mẫn không nhìn con bé. Anh nhìn những con số. Toản biết anh Mẫn thương con bé. Toản cũng biết anh Mẫn đang tính xem nếu khả năng thứ hai là đúng, thì một đứa mười tuổi trốn lên tàu đã làm hỏng bao nhiêu phần trăm đường sống của hai trăm lẻ chín người.

– Tôi sẽ báo Ban điều hành. – Cô Xuyến nói. – Đủ hai khả năng. Không ai trên tàu này đoán thay cho bằng chứng.

Cô đứng dậy.

Con bé đứng dậy theo. Không ai để ý nó, cho tới khi nó đã đi tới cửa bếp. Nó đi chậm, không chạy. Cái ly nước ấm vẫn đầy trên bàn.

– Đót. – Cô Tuyền gọi.

Nó không quay lại.

Toản tìm thấy nó ở hầm bão.

Cái nắp hầm đóng. Không cài chốt, nhưng đóng. Toản ngồi xuống sàn hành lang cạnh cái nắp, lưng tựa vách, như anh đã ngồi cạnh tấm lưới ống gió số bốn ngày thứ hai.

– Đót.

Im.

– Anh không có cơm cháy. – Anh nói. – Anh Mẫn chưa nấu cơm.

Im. Rồi một tiếng nói vọng ra qua lớp nắp thép, nhỏ, nghèn nghẹt.

– Chú Toản.

– Ừ.

– Con làm bệnh lúa hả chú?

Toản nhắm mắt.

– Không ai biết. Cô Dung đang thử.

– Con làm làng của má con bệnh hả chú?

– Đót…

– Ngoại con nói, hồi xưa có năm bệnh vàng lá, ngoại làm lây qua rẫy bà Tư bên cạnh, tại ngoại đi qua rẫy bà Tư mà hổng rửa chân. Ngoại nói ngoại xin lỗi bà Tư cả đời. – Giọng con bé đều đều, như đọc bài thuộc lòng, như cái hôm nó kể chuyện nhà trong bữa họp đầu tiên. – Con chui vô thùng số Bảy ba ngày. Con hổng rửa chân.

– Không phải vậy. – Toản nói, mà anh không biết có phải vậy hay không.

– Vậy con ở đây cho tới khi cô Dung thử xong. – Con bé nói. – Con hổng muốn ai bệnh nữa.

Toản không cãi. Anh biết anh không cãi được một đứa con nít đang tự nhốt mình để giữ cho người khác khỏi bệnh. Anh ngồi đó. Một lúc lâu.

– Đót. Đếm không?

Im. Rồi:

– Một.

– Hai. – Toản nói.

– Ba.

Họ đếm qua lớp nắp thép, một bên một số, như hai người gõ vách nói chuyện qua tường. Tới năm mươi mấy thì cô Tuyền tới, đứng sau lưng Toản, nghe một lúc, rồi ngồi xuống bên cạnh, không nói gì. Tới sáu mươi ba thì Toản nghe từ trong hầm vọng ra tiếng con bé đếm lại từ một.

Ba giờ chiều, cô Tuyền mở nắp hầm, bế con bé ra, nói là bác sĩ ra lệnh, mười tuổi thì phải ăn, ăn xong muốn vô hầm lại thì vô. Con bé ăn. Nó ăn hết, không bỏ một hột. Rồi nó trở lại hầm bão. Tối đó nó ngủ ở đó, một mình, trên một cái nệm hơi, với cái chấm đèn đỏ.

Tin trả lời của Ban điều hành về tới sáng thứ Ba, ngày chín mươi sáu.

Lần này không ai họp. Cô Xuyến đọc nó một mình trên buồng lái trước, rồi xuống bếp, đứng ở cửa, đọc lại cho cả tàu nghe. Cô đọc bằng giọng của cô, không phải giọng của Đụn.

"Ban điều hành đã nhận báo cáo. Do nguồn bệnh chưa xác định, Ban áp dụng nguyên tắc phòng ngừa. Một: Tiêu huỷ toàn bộ vật liệu sinh học không đăng ký trên tàu. Gồm: mẫu hạt trong ống tre của hành khách; cây thử trong khay thử nảy mầm số hai; đồ dùng cá nhân của hành khách có tiếp xúc với thùng số Bảy. Hai: Khử trùng toàn bộ thùng số Bảy và vườn ươm gian hai. Ba: Niêm phong vĩnh viễn khoang C, các lô TL-14 trong khoang C sẽ được đánh giá khi tới nơi. Bốn: Tàu tiếp tục hành trình. Hạt giống TL-14 ở các khoang còn lại được gieo tại Cồn Xanh theo kế hoạch. Thực hiện mục một trong vòng bốn mươi tám giờ, xác nhận bằng hai chìa."

Cô Xuyến đọc xong, gấp cái bảng cổ tay lại.

Con bé đứng ở cửa hầm bão, cuối hành lang. Nó đã nghe hết. Toản thấy nó đứng im, hai tay buông thõng, không khóc.

– Cô Xuyến. – Nó nói. Giọng nó nhỏ, nhưng hành lang im quá nên ai cũng nghe. – Cây lúa của ngoại có đòng rồi. Tháng sau là trổ.

Cô Xuyến nhìn nó. Toản thấy hàm cô siết lại.

– Cô xin lỗi. – Cô Xuyến nói.

Con bé gật. Rồi nó quay vào hầm, kéo nắp lại.

Ông Khiêm đứng dậy khỏi ghế. Lần đầu tiên Toản thấy ông đứng dậy nhanh như vậy.

– Xuyến. Bốn mươi tám giờ. Cô cho Dung bốn mươi tám giờ đó để thử mặt trong khay số hai. Nếu cây trong khay sạch…

– Thì vẫn là vật liệu không đăng ký, anh Khiêm. – Cô Xuyến nói. Giọng cô không lên không xuống, nhưng Toản nghe thấy nó run ở dưới đáy. – Lệnh không nói tiêu huỷ cái có bệnh. Lệnh nói tiêu huỷ cái không đăng ký.

Ông Khiêm đứng đó. Rồi ông đi ra khỏi bếp, đi về phía vườn ươm, và Toản nghe tiếng ông ho suốt dọc hành lang.

Đêm thứ Ba, mười một giờ, cô Dung ngồi một mình trong phòng thí nghiệm trên trục.

Cô không ngủ được. Cô đã thôi cố ngủ từ đêm ngày tám mươi tám.

Cô nghĩ về câu cô đã nói sáng Chủ nhật: "Tôi chưa đủ bằng chứng để nghiêng." Cô đã nói câu đó như một người công bằng. Bây giờ, một mình, cô biết đó là câu của một người sợ. Cô có đủ cách để tìm bằng chứng. Cô chỉ chưa dám làm.

Có một cách. Cô đã biết nó từ ngày tám mươi tám.

Ở khoang A, khoang chưa bao giờ ấm lên, khoang có cảm biến đúng và máy nén khoẻ, có một ngăn kéo nhỏ ghi chữ "LƯU NIÊM VÂN KHẨU". Trong đó là những ống mẫu lưu mà viện giống niêm phong tại kho Vân Khẩu từ năm ngoái, mỗi lô TL-14 một ống. Ống nào cũng có dấu niêm, chữ ký và ngày giờ, để làm bằng chứng nếu có tranh chấp về chất lượng. Không ai trên tàu được mở. Trừ người giữ kho giống, khi có lý do.

Cô có lý do.

Cô lên khoang A, mặc đồ giữ nhiệt, kéo ngăn kéo nhỏ. Cô chọn ống TL-14 lô ba. Dấu niêm còn nguyên, chữ ký của giám định viên viện giống, ngày mười hai tháng Chín năm 2088. Lô ba chưa bao giờ rời khoang A, chưa bao giờ ấm hơn âm mười tám độ, chưa bao giờ gặp không khí của vườn ươm, chưa bao giờ ở gần con bé.

Cô bẻ niêm.

Cô đem ống mẫu về phòng thí nghiệm. Cô không cấy. Cấy phải chờ năm ngày. Cô làm cách nhanh hơn, cách khó hơn, cách cô đã làm hồi viết luận văn. Cô lấy một hạt, cắt dọc đôi bằng lưỡi dao mỏng, nhuộm màu, đặt dưới kính hiển vi, soi vào phần phôi, chỗ sẽ thành mầm.

Lần thứ nhất, không thấy gì.

Hạt thứ hai, không thấy gì.

Cô thở ra. Cô thấy tay mình, lần đầu tiên trong hai mươi hai năm, run khi cầm lưỡi dao.

Hạt thứ ba.

Ở sâu trong phôi, giữa những tế bào trong veo đã nhuộm hồng, có những sợi mảnh. Mảnh hơn sợi tóc cả trăm lần. Màu xám xanh. Chúng nằm cuộn lại, im lìm, đan vào giữa các tế bào phôi, như rễ bèo trong nước đọng. Không phải nằm trên vỏ. Không phải bụi bám. Nằm trong. Sống trong. Đã ở đó từ trước khi hạt lúa này được gặt trên một cánh đồng nhân giống ở Trường Lam, trước khi nó được phơi, được sàng, được niêm phong, được chở lên tàu.

Cô soi hạt thứ tư. Có. Hạt thứ năm. Không. Hạt thứ sáu. Có.

Cô buông lưỡi dao. Nó trôi lơ lửng trước mặt cô trong không trọng lực, lấp lánh dưới đèn kính hiển vi.

Cô nghĩ tới một người đàn bà gầy, da cháy nắng, ngồi trước cái kệ lọ hạt ở một làng tên Bến Mới, ba lần viết về nhà, ba lần bị trả lời bằng một dòng. Cô nghĩ tới con bé trong hầm bão, nói "con hổng rửa chân". Cô nghĩ tới mười một năm.

– Đụn. – Cô nói. Giọng cô khàn đặc, không ra tiếng. Cô nói lại. – Đụn.

– Dạ, chị Dung.

– Ghi lại. Mẫu lưu niêm Vân Khẩu, TL-14 lô ba, niêm ngày mười hai tháng Chín năm 2088, chưa từng rời khoang A. Ba trên sáu hạt có sợi nấm nội sinh trong phôi.

– Dạ. Đụn đã ghi. – Một nhịp. – Chị Dung, chị có muốn Đụn báo quyền thuyền trưởng không?

Cô Dung nhìn con dao trôi lơ lửng.

– Nó không đi từ con bé. – Cô nói, không trả lời câu hỏi. – Nó đi theo tụi mình từ nhà.

— Hết chương 18 —