Chiếc đinh đồng dưới nhà mình

Chương 1: Chiếc đinh đồng dưới nhà mình

Cái vòng tay rung lên ba nhịp ngắn lúc năm giờ bốn mươi sáng, và giọng Bình nói khẽ sát bên gối, như sợ đánh thức đứa nhỏ nằm cạnh:

– Chị Lài, có phiếu việc mới. Kiểm định kỳ ô 9-117. Nhận việc trước bảy giờ.

Lài mở mắt, nằm yên một lúc nghe tiếng sóng vỗ vào thành ô dưới sàn nhà. Bốn tầng nhà sàn lắp ghép, mái tôn trồng hành lá, bên dưới là một khối bê tông rỗng hai mươi mét mỗi cạnh, nổi trên biển. Ô 9-117. Chính cái ô cô đang nằm ngủ trên lưng nó.

– Bình đọc lại mã ô coi.

– Ô 9-117, chị Lài. Mặt ngoài phía tây và khoang trong. Cảm biến báo khô, không có cảnh báo. Đây là kiểm định kỳ.

– Ô nhà chị chưa tới hạn. Hạn của nó tháng Mười Một.

– Lịch được dời lên, chị Lài. Bình đã ghi lý do vào phiếu.

Lài kéo cái vòng tay lại gần mắt. Dòng chữ xanh nhỏ xíu hiện trên mặt vòng: "Điều chỉnh lịch theo tải trọng mùa gió." Câu đó không có nghĩa gì hết. Tháng nào Bình cũng dời lịch vài chục ô theo tải trọng mùa gió, và chưa lần nào nó dời trúng ô nhà cô. Gần năm năm làm tổ trưởng Tổ Lặn Bảo trì Rìa Tây, cô đã lặn xuống gần trọn ba trăm ô của ba khoang Chín, Mười, Mười Một. Riêng cái ô nằm dưới giường mình thì chưa.

Cô bấm nhận việc.

Bông vẫn ngủ, một chân gác lên con gấu vải đã bạc màu, miệng hé ra. Con bé chín tuổi mà ngủ như hồi lên ba, cứ phải có tiếng sóng mới ngủ được, đêm nào lặng gió là trằn trọc tới khuya. Lài kéo tấm chăn mỏng lên ngang bụng con, rồi đi xuống bếp.

Bếp nhà cô ở tầng trệt, sát mặt sàn khoang. Cửa sổ trông ra lối đi lát ván composite màu cát, cuối lối đi là dãy nhà mép ngoài, nhà bà Tám Rô đã bật đèn. Bà Tám bán bánh canh cá nục ở chợ Rìa, ba giờ rưỡi sáng đã nhóm bếp. Mùi nước lèo cá nục với hành phi bay qua tận đây. Lài bắc nồi cơm nguội lên chiên với trứng, xắt thêm ít hành lá cắt trên mái hôm qua.

Đúng sáu giờ, cái loa cột ở ngã cầu Chín-Mười rè lên một tiếng. Rồi giọng Bình phát ra, chậm rãi, đều đều, giọng mà cả ba mươi tám nghìn người trên thành phố này nghe từ lúc còn nằm nôi:

– Sáu giờ. Bản tin mặt nước sáng thứ Ba, ngày ba tháng Sáu. Mực nước tại Cọc Mốc cộng một mét tám mươi hai. Mạn nổi toàn thành hai mét ba mươi mốt. Gió tây nam cấp ba, giật cấp bốn. Tàu đi Bến Mười Tám khởi hành sáu giờ ba mươi, đúng lịch.

Một khoảng lặng ngắn. Rồi một giọng khác, khàn, cụt, như ai đó đang ngậm một điếu thuốc chưa châm, vang lên qua lớp nhiễu của radio sóng ngắn:

– Cọc Mốc kiểm xong. Nước hiền.

Giọng cha cô. Mười hai năm nay sáng nào Bình cũng phát lại câu ấy, nguyên tiếng, không sửa một chữ. Hồi Luật Số Kiểm mới ra, có người trong Hội đồng muốn Bình đọc thay cho gọn. Đất liền không chịu. Con số nào cũng phải có người ký, và người giữ Cọc Mốc ký bằng giọng mình. Lài nghe câu đó từ năm hai mươi mốt tuổi tới giờ, nghe tới mức không còn nghe nữa, giống như không ai nghe tiếng tim mình đập.

– Mẹ ơi.

Bông đứng ở chân cầu thang, tóc rối bù, tay cầm con gấu.

– Mẹ đi lặn hả?

– Ừ. Lặn dưới nhà mình.

Con bé tròn mắt.

– Dưới nhà mình hả? Dưới cái sàn này?

– Dưới cái sàn này. Ăn đi rồi qua bà Tám, bà đưa con tới trường.

Bông ngồi xuống ghế, xúc một muỗng cơm, rồi ngừng lại.

– Dưới đó có sâu không mẹ?

– Tám mét. Ô nào cũng tám mét.

– Tám mét là bằng mấy cái nhà?

– Bằng gần ba tầng nhà mình. Mà mẹ đâu có lặn tới đáy biển. Mẹ chỉ lặn quanh cái thùng bê tông thôi.

Bông nhìn xuống sàn một hồi lâu, như thể nhìn xuyên được lớp ván xuống chỗ tối bên dưới. Con bé sợ nước sâu. Sinh ra giữa biển, lớn lên giữa biển, học bơi từ năm bốn tuổi, mà cứ nước ngập quá cổ là nó cứng đờ người, mặt tái mét. Lài chưa bao giờ ép.

– Mẹ lặn xong nhớ kể con nghe dưới nhà mình có gì nha.

– Có rêu với hà. Có cá con.

– Có con rùa không?

– Rùa đâu ra.

– Cô Bình nói biển có rùa.

– Biển có. Dưới nhà mình thì không.

Bông có vẻ không tin, nhưng thôi không hỏi nữa.

Sáu giờ bốn mươi, Thạch Mỹ Sương đã ngồi chờ trên cái bè công tác cột ở mép tây ô 9-117, chân thòng xuống nước, miệng ngậm ổ bánh mì không. Sương hai mươi sáu tuổi, người khoang Mười Một, lặn giỏi nhất tổ sau Lài, cái miệng thì không bao giờ ngừng.

– Chị Hai, trời đất ơi, lặn dưới nhà mình mà còn phải dậy sớm. Bộ chị sợ nó trốn hả?

– Bình giao thì mình làm.

– Bình giao, Bình giao. Bộ em không thấy cái phiếu hả. Ô này cảm biến báo khô queo, chưa tới hạn, mà nó dời lên. Em nói chị nghe, cái máy này bữa nay trúng gió.

Lài không đáp, ngồi xuống mép bè mặc đồ lặn. Bộ đồ màu cam, mép tay đã sờn, chỗ khuỷu vá hai lần. Cô kiểm bình khí, kiểm đèn, kiểm cái thước gấp và cuộn băng đo, gài con dao lặn vào bắp chân. Tai nghe lặn nhét vào tai trái, giọng Bình vang lên ngay:

– Chị Lài, Bình nghe rõ. Nước hai mươi tám độ, tầm nhìn bốn mét, dòng chảy yếu hướng đông bắc.

– Nghe rõ. Sương canh dây.

– Dạ, em canh. Chị đừng ngủ quên dưới đó nha.

Lài lộn người ra sau, rơi xuống nước.

Nước biển đầu mùa gió mát rượi bao lấy cô. Lài chúi đầu xuống, để mắt quen dần với màu xanh đục. Thân ô 9-117 hiện ra như một bức tường xám khổng lồ, phủ một lớp rêu nâu mịn, chỗ này chỗ kia lốm đốm hà trắng. Cô đã thấy cả trăm bức tường y hệt. Lần này thì khác, vì ngay trên đầu cô, cách lớp nước có hai mét, Bông đang ngồi ăn cơm chiên.

Cô bơi dọc mặt tây, rọi đèn sát thân ô. Vạch mớn sơn cam chạy ngang thân ô, vạch mà tổ cô sơn lại mỗi nửa năm, nằm dưới mặt nước một chút. Cô ghi nhận rồi bơi tiếp, theo lịch kiểm: mặt ngoài trước, khoang trong sau.

Ở góc tây nam, cô thấy một thứ ánh lên dưới lớp rêu.

Lài dừng lại, chà găng tay lên chỗ đó. Rêu bong ra từng mảng, lộ một cái đầu đinh tán tròn bằng đồng, to cỡ đồng xu lớn, đã xỉn màu xanh rỉ đồng. Có chữ khắc trên mặt đinh. Cô rọi đèn sát vào, đọc từng nét.

LÀI 15 – 19.4.52

Cô ở yên đó, lơ lửng trong nước, một tay đặt lên cái đinh.

Cô nhớ ngày đó. Ngày thứ Sáu mười chín tháng Tư năm hai ngàn năm mươi hai, ngày hạ thuỷ thành phố. Cô mười lăm tuổi, đứng trên một chiếc sà lan cùng chín nghìn người Cửa Lở, xem những khối bê tông xám nổi lên khỏi mặt nước. Cha cô mặc đồ lặn đen, ngồi trên một cái bè sát ô này, cầm mỏ hàn dưới nước. Ông gọi cô lại, chỉ cho cô cái đinh đồng vừa hàn, bảo đây là đường nước của nhà mình, ngày đầu tiên. Ông nói: "Bữa nào nước lên khỏi cái đinh này là nhà mình nặng rồi đó. Nhớ coi." Rồi ông khắc tên cô lên, vì năm đó mẹ cô không còn, và ông bảo nhà này là của hai cha con.

Cái đinh ấy được hàn đúng mặt nước. Cô nhớ rõ. Cô nhớ mép nước liếm ngang qua chữ "LÀI", nửa trên khô, nửa dưới ướt.

Bây giờ nó nằm dưới sâu.

Lài kéo cái băng đo ra, kẹp đầu băng vào mép đinh rồi bơi thẳng lên. Mặt nước loang loáng ánh nắng ở ngay trên đầu. Cô dừng ở chỗ mép nước chạm thân ô, đọc số.

Bốn mươi mốt phân.

Cô đọc lại. Vẫn bốn mươi mốt.

Vạch mớn cam nằm cao hơn cái đinh ba mươi ba phân, và thấp hơn mặt nước tám phân. Cô biết vì sao vạch cam cao hơn cái đinh. Vạch mớn là chuẩn của thành phố, không phải chuẩn của cha cô. Thành phố nặng dần theo năm, người ta xây thêm tầng, chở thêm đồ, lắp thêm bồn nước. Mấy lần tổ trưởng cũ sơn lại vạch là có lý do. Rồi từ khi cô lên tổ trưởng, phiếu sơn về mỗi nửa năm, toạ độ có sẵn, cô chỉ việc sơn và ký. Vạch cam lúc nào cũng trùng mặt nước. Vạch cam đúng.

Nhưng bốn mươi mốt phân. Cả cái nhà này, cả cái ô này, nặng hơn ngày hạ thuỷ bốn mươi mốt phân nước.

– Chị Hai, chị ngừng lâu dữ vậy, có chuyện gì hả? – Giọng Sương lụp bụp trong tai nghe.

– Không. Đo cái này chút.

Cô chụp ảnh cái đinh, ảnh cuộn băng, rồi bơi tiếp vòng quanh. Mặt nam, mặt đông, mặt bắc. Không có vết nứt nào thấy được từ bên ngoài. Rêu, hà, vài con cá bống trốn trong khe giữa ô này với ô bên. Ở mặt bắc có cái bích chống va bằng cao su to tướng che khuất một khoảng thân ô, cô rọi đèn vào khe, thấy toàn bóng tối, bèn thôi.

Rồi tới khoang trong.

Mỗi ô nổi có một nắp hầm ở góc, thông lên sàn khoang. Nắp hầm của ô 9-117 nằm ngay dưới gầm cầu thang nhà cô. Lài trồi lên, cởi bình khí, leo lên bè rồi đi vòng vào nhà. Bông đã đi học. Bếp vẫn còn mùi cơm chiên. Cô kéo tấm ván dưới gầm cầu thang, mở khoá nắp hầm bằng chìa tổ, quay cái tay vặn ba vòng.

Không khí bên dưới phả lên mùi muối và mùi ẩm. Lài rọi đèn xuống.

Thang sắt dẫn xuống khoang trong, tám mét, tối om. Cô leo xuống, đếm bậc. Tới bậc thứ hai mươi chín thì chân cô chạm nước.

Cô đứng sững trên bậc thang.

Ô nổi không được có nước. Vỏ ô hai lớp, giữa là lõi bê tông, trong cùng là khoang rỗng tạo sức nổi và một két dằn đóng kín ở đáy. Khoang rỗng phải khô. Nếu có nước, cảm biến độ ẩm ở đáy ô báo về Bình, Bình phát cảnh báo đỏ, tổ cô phải xuống bơm trong vòng sáu tiếng.

Cô rọi đèn quanh. Mặt nước đen loáng, phẳng lặng, phủ kín đáy khoang. Cô bước xuống thêm một bậc, rồi một bậc nữa, cho tới khi chân chạm sàn. Nước lên tới đầu gối, lạnh hơn nước biển bên ngoài, cái lạnh tù đọng của nước nằm lâu trong bóng tối. Khoảng sáu mươi phân.

Cái cảm biến độ ẩm gắn ở chân thang, ngay dưới nước. Đèn xanh nhỏ của nó vẫn nhấp nháy đều đều. Xanh nghĩa là khô.

Lài lội ra giữa khoang, rọi đèn lên vách. Lớp sơn chống thấm bên trong lấm tấm những vệt trắng mờ, như mồ hôi muối đọng trên lưng áo người làm nắng. Cô lấy móng tay cào vào một vệt. Ướt. Không phải một vết nứt to cho nước phụt vào, mà là cả vách đang rịn nước, rịn chầm chậm qua hàng nghìn vết nứt li ti không thấy được, như một miếng bọt biển đang uống nước.

Trong nghề người ta gọi cái đó là ô hấp nước. Cô từng đọc trong sách học nghề, chương những sự cố hiếm gặp. Chưa thấy bao giờ.

Cô chụp ảnh, quay phim, đo mực nước trong khoang, ghi giờ. Rồi cô đứng yên giữa khoang tối, nước tới gối, nghe tiếng sóng vỗ thành ô thùm thụp từ phía bên kia lớp bê tông. Trên đầu cô, qua tám mét không khí và một lớp sàn, là cái giường con gái cô ngủ mỗi đêm.

Cô bấm tai nghe.

– Bình.

– Bình nghe, chị Lài.

– Cảm biến độ ẩm ô 9-117 báo gì?

– Khô, chị Lài. Độ ẩm đáy ô mười hai phần trăm, trong ngưỡng.

– Chị đang đứng trong nước tới đầu gối.

Bình im lặng một nhịp, ngắn tới mức người khác không nhận ra. Lài nhận ra, vì mấy năm nay cô nói chuyện với cái giọng này nhiều hơn nói chuyện với chồng.

– Bình đã ghi nhận ý kiến của chị. Chị vui lòng chụp ảnh đính kèm phiếu. Cảm biến có thể lỗi. Bình sẽ đề xuất thay.

– Còn một chuyện nữa.

– Chị Lài cứ nói.

Lài ngước lên nhìn cái lỗ sáng nhỏ xíu của nắp hầm, tít trên đầu thang.

– Mạn nổi của ô 9-117 bây giờ là bao nhiêu?

Lần này Bình trả lời ngay, giọng không đổi một chút nào, đều và ấm như mỗi sáng sáu giờ:

– Hai mét ba mươi mốt, chị Lài. Trong dung sai.

Lài đứng đó rất lâu, trong làn nước lạnh ngang gối, đèn rọi vào vách bê tông đang rịn muối. Cô nghĩ tới cái đinh đồng có tên mình nằm dưới bốn mươi mốt phân nước. Tới giọng cha khàn khàn trong radio, "Cọc Mốc kiểm xong, nước hiền". Và tới con số hai mét ba mươi mốt mà cô nghe mỗi sáng từ tám năm nay, không lệch đi một phân nào.

Không lệch đi một phân nào. Tám năm.

Cô chưa từng thấy lạ điều đó. Bây giờ thì cô thấy.

— Hết chương 1 —