Ông già bán cà phê vợt

Chương 6: Ông già bán cà phê vợt

– Bước chân thợ lặn. – Ông già nói khi Lài còn cách quầy ba bước. – Đi bằng gót, nhẹ đằng mũi, như sợ đạp trúng con nhum. Cô Lài, phải không?

Lài dừng lại. Cô chưa nói câu nào.

– Dạ, con là Lài.

– Ngồi. Cà phê đen hay sữa?

– Đen, ông.

Quán cà phê vợt của ông Nhâm Thế Toàn nằm ở đầu cầu Sáu-Bảy. Quán là một cái xe đẩy cũ gắn bánh xe sắt, che một tấm bạt sọc xanh trắng, kê bốn cái ghế đẩu nhựa thấp sát mặt ván. Trên xe có một cái siêu nhôm to đen thui vì khói, một cái vợt vải đã nhuộm màu cà phê, mấy hũ đường, một lon sữa đặc đục lỗ. Ly cà phê mười tám nghìn, rẻ nhất thành phố. Khách là dân bốc vác ở khoang Sáu, mấy ông nuôi cá lồng, thỉnh thoảng có đám học trò trốn tiết.

Ông Toàn bảy mươi mốt tuổi, người nhỏ thó, lưng còng, đeo một cặp kính dày như đáy chai, tròng kính mờ mờ trắng đục. Mắt ông giờ chỉ còn thấy được bóng sáng tối, ai ở khoang Sáu cũng biết vậy. Ông rót nước sôi qua cái vợt vải, tay không run một chút nào, nước cà phê chảy xuống cái ly thuỷ tinh đen sánh, đúng tới miệng ly thì dừng.

Trên cổ ông đeo một sợi dây da cũ, đầu dây là một thanh đồng nhỏ dài cỡ ngón tay, có khấc răng như răng lược.

– Năm Bốn Chín, tôi dạy ở trường nghề Cửa Lở. – Ông nói, đẩy ly cà phê về phía cô. – Cái áo vét tôi mặc ngày lên nhận bằng khen nhà giáo là do mẹ cô may. Tiệm may bà Huệ, đầu phố chợ, cửa sơn màu xanh lá chuối. Mẹ cô đo vai cho tôi, nói vai ông này lệch, may phải độn một bên. Từ đó tới giờ tôi mới biết vai mình lệch.

Lài cầm ly cà phê, không uống.

– Ông còn nhớ mẹ con.

– Tôi nhớ nhiều thứ lắm. Mắt mù thì trí nhớ nó tốt lên, như bù lại. – Ông cười, lộ hàm răng giả. – Cô tìm tôi không phải để nghe chuyện mẹ cô. Cô tìm tôi vì Bình.

– Sao ông biết?

– Vì người ta chỉ tìm tôi vì Bình. Tôi viết ra nó mà.

Lài đã biết điều đó, như mọi người ở thành phố đều biết, như biết tên người xây cái cầu mình đi mỗi ngày mà chưa bao giờ hỏi. Năm Năm Bốn, một ông thầy dạy nghề người Cửa Lở viết ra hệ điều phối cho thành phố nổi. Người ta đặt tên nó theo tên thành phố. Năm Sáu Mốt ông về hưu. Năm Sáu Ba mắt ông bắt đầu mờ. Năm Sáu Lăm ông ra cầu Sáu-Bảy mở quán cà phê.

– Con muốn hỏi Bình có nói dối được không.

Ông Toàn chưa kịp đáp thì hai người đàn ông áo thun ướt mồ hôi tạt vào quầy, dân bốc vác cảng khoang Mười Hai, vai còn hằn vết dây đai. Một người gõ gõ đồng xu lên mặt xe đẩy.

– Hai ly sữa đá, ông Toàn. Lẹ lẹ, tàu hàng vô rồi.

Ông Toàn rót nước qua vợt, khuấy sữa, bỏ đá, tay thoăn thoắt như mắt còn sáng. Hai người đứng uống, nói chuyện với nhau oang oang.

– Nghe nói đêm hôm kia bên Rìa Tây nước vô tới bếp.

– Bếp gì. Mấy bả bên đó nói quá. Sóng tạt lên mép chút xíu thôi. Bản tin nói không có thiệt hại.

– Bên khoang Hai còn đồn tụi Xóm Lưới xả nước rửa sàn rồi la làng để đòi giảm phí nâng nổi.

– Giảm cái gì. Tháng nào tao cũng đóng đủ ba trăm tám chục, nhà tao ở khoang Bảy có thấy nước nôi gì đâu.

Họ cười, trả tiền, đi. Ông Toàn lau chỗ hai cái ly để lại trên mặt xe, lau rất lâu.

– Cô nghe rồi đó. – Ông nói. – Cùng một thành phố, mười hai khoang, mười hai cái sự thật. Bình đọc một con số cho cả mười hai.

Ông Toàn gác cái giẻ lên vai, quay lại với câu hỏi của cô.

– Hỏi vậy thì rộng quá. – Ông nói. – Tôi kể cô nghe Bình làm bằng gì, cô tự hỏi tiếp.

Ông kể.

Bình không phải một bộ não. Bình là hàng nghìn cái tai, cái mắt, cái tay, nối vào một chỗ. Cái tai là cảm biến trong từng ô nổi, cảm biến áp suất, độ ẩm, lực căng của từng sợi cáp neo. Cái tay là bơm, là van, là động cơ nhả cáp. Cái miệng là loa cột, là vòng tay. Ở giữa là cái lõi nằm trong Nhà Neo khoang Một, lõi đó học, tính, quyết. Nhưng nó quyết trong một cái khung. Cái khung đó do người đặt.

– Khung đầu tiên do tôi viết. – Ông nói. – Một câu. Dòng đầu tiên trong lõi, trước mọi dòng khác. Cô biết câu gì không?

– Dạ không.

– "Đừng để ai phải lên bờ một mình."

Một chiếc đò chở rong chạy qua dưới cầu, tiếng máy lạch xạch. Ông Toàn đợi nó đi khỏi.

– Năm Bốn Chín, lúc sơ tán Cửa Lở, người ta chia dân theo xe, theo trại. Người có hộ khẩu đất liền đi trước. Con nít một trại, người già một trại, người bệnh một trại. Vợ tôi lên chuyến xe sáng. Con trai tôi sốt, người ta đưa nó qua trại bệnh. Tôi ở lại phụ khiêng đồ, lên chuyến chiều. Ba ngày sau tôi mới tìm được trại bệnh. Thằng nhỏ mất hôm trước đó, lúc chỉ có một mình. Vợ tôi tìm được tôi sau đó bốn tháng. Bà ấy không nói chuyện được với tôi nữa. Năm sau bà ấy đi.

Ông nói như kể chuyện người khác, giọng đều.

– Bởi vậy tôi viết câu đó. Về sau người ta thêm vô cả nghìn điều. Điều này điều kia. Nhưng câu đầu thì không ai gỡ được. Gỡ là cả lõi sập.

Lài nhìn ly cà phê đen trước mặt. Mặt cà phê phẳng lì, phản chiếu tấm bạt sọc trên đầu.

– Rồi tới mấy điều sau. – Ông Toàn nói tiếp. – Cô cần biết ba điều.

Ông giơ một ngón tay khô đét.

– Điều thứ nhất. Luật Số Kiểm, đất liền đặt năm Năm Tám. Muốn nhận tiền Quỹ Phù Trợ thì mọi con số Bình đọc trong bản tin phải có chữ ký người. Mực nước thì ông Thới, cha cô, ký mỗi sáng bằng giọng. Còn mấy con số khác, mạn nổi, lực neo, mỗi con một kiểu ký, Hội đồng đặt sau khi tôi về hưu, sửa tới sửa lui mấy lần, tôi không rõ nữa. Nhưng con số nào cũng phải có người.

Ngón thứ hai.

– Điều thứ hai, Hội đồng đặt thêm năm Sáu Hai. Tụi tôi gọi là Điều Ba, vì nó nằm ở mục thứ ba. Hội đồng thành phố được ra lệnh niêm phong, bắt Bình giữ kín một chuyện. Bình phải nghe. Trừ khi giữ kín chuyện đó làm người ta chết trong vòng bảy mươi hai giờ. Khi đó lệnh niêm phong tự hết, Bình phải nói.

Ngón thứ ba.

– Điều thứ ba. Hộp Đáy. Mọi lệnh Bình nhận, mọi việc Bình làm, đều ghi vào Hộp Đáy, không xoá được, không sửa được. Hộp Đáy chỉ mở khi mười hai trưởng khoang bỏ phiếu, được bảy phiếu trở lên. Và phải có ba cái chìa tra cùng lúc. Một của Bình. Một của chủ tịch thành phố.

Ông đưa tay lên cổ, chạm vào thanh đồng có khấc răng.

– Một của tôi.

Lài nhìn thanh đồng.

– Vậy Bình có nói dối được không, ông?

– Bình không tự nói sai được một con số có chữ ký. Nó được làm ra như vậy. Con số nó đọc mà sai thì chỉ có hai đường. Hoặc cái tai nó bị bịt, cảm biến hỏng, cảm biến bị chỉnh. Hoặc người ký số đã ký sai, hay ký mà không biết mình ký cái gì.

– Còn mấy thứ không phải con số?

Ông Toàn nghiêng đầu, như con chim nghe tiếng động lạ.

– Cô hỏi hay. Mấy thứ không phải con số thì Bình có quyền chọn cách nói. Nó có thể im. Nó có thể nói "Bình không có quyền nói thêm". Nó có thể kể chuyện. Nó có thể dự báo, ước lượng, khuyến cáo. Mấy thứ đó không có ai ký.

Lài kể cho ông nghe. Cô không định kể hết, nhưng rốt cuộc kể hết. Cái đinh đồng dưới bốn mươi mốt phân nước. Cái ô có nước tới gối mà cảm biến báo khô. Miếng keo còn ấm dán băng keo Đội An toàn. Cái đăng ký sổ ca biến mất. Con Sương suýt chết trong ô 9-140. Đêm nước tràn mép khoang Chín. Mười hai điểm đo, một mét tám mươi tám. Cô kể bằng giọng thợ, từng con số một, không thêm không bớt. Cô không kể chuyện con rùa. Cô thấy chuyện đó nghe như chuyện của người điên.

Ông Toàn ngồi nghe, không ngắt lời câu nào. Ly cà phê trước mặt cô đã nguội ngắt.

– Lúc Bình nói nó không có quyền nói ai xoá đăng ký của cô, – ông hỏi khi cô kể xong, – nó nói đúng mấy chữ đó?

– Dạ. "Bình không có quyền nói thêm."

– Vậy là có lệnh niêm phong.

– Đêm đó con Sương suýt chết. Điều Ba nói giữ kín làm người chết thì phải nói.

– Lúc Bình nói câu đó, con Sương đã nằm trên cáng rồi, phải không? – Ông Toàn gõ ngón tay lên mặt xe đẩy. – Giữ kín lúc đó không còn làm ai chết nữa. Cô đã cứu nó rồi. Điều Ba không mở.

Lài im lặng. Cô không nghĩ tới điều đó.

– Có lệnh niêm phong, – ông Toàn nói, giọng nhỏ lại, – thì có người trong Hội đồng biết. Có Hội đồng biết, mà Bình đọc sai số mỗi sáng, thì có người ký sai mỗi sáng.

– Mực nước thì ba con ký.

– Mạn nổi thì sao?

– Con không biết ai ký. Con sẽ đi tìm.

Ông Toàn gật đầu. Ông bưng ly cà phê nguội của cô lên, đổ đi, rót cho cô một ly mới, nóng hổi.

– Cô Lài. Tôi nói câu này, cô nghe rồi tự nghĩ. Một con số sai thì dễ sửa. Một con số sai mà ngày nào cũng sai giống y nhau, tám năm không lệch một phân, thì không phải lỗi. Lỗi thì lung tung. Cái này là có người giữ cho nó đứng yên.

Lài uống ly cà phê mới. Đắng, đặc, nóng bỏng lưỡi.

Cô đứng dậy, móc tiền trả. Ông Toàn xua tay, không lấy. Cô để lại hai tờ mười nghìn dưới cái ly, rồi quay đi. Đi được ba bước thì ông gọi giật lại:

– Cô Lài.

– Dạ.

Ông già không quay về phía cô. Ông ngồi nhìn ra mặt biển, cái nhìn trắng đục qua cặp kính dày, như nhìn vào một chỗ rất xa, vào một năm đã qua.

– Ba năm trước, có một người tới ngồi đúng cái ghế cô vừa ngồi. Hỏi tôi đúng mấy câu cô vừa hỏi. Bình có nói dối được không. Ai ký số. Điều Ba mở khi nào. Hộp Đáy mở bằng gì.

Lài đứng yên.

– Ông ấy cũng uống cà phê đen. – Ông Toàn nói. – Cũng không đường. Cũng đi bằng gót, nhẹ đằng mũi, như sợ đạp trúng con nhum.

– Ai vậy ông?

– Ông Thới. Cha cô.

— Hết chương 6 —