Mẻ lưới mắc ở rạn Hòn Gù

Chương 1: Mẻ lưới mắc ở rạn Hòn Gù

Sợi giềng giật mạnh hai cái rồi căng cứng, chiếc thúng chai nghiêng hẳn về một bên, nước tràn qua vành, lạnh buốt hai mắt cá chân Lặn.

Cậu nắm sợi giềng bằng cả hai tay. Không phải cá. Cái này giật hai cái rồi đứng yên, nặng như có ai dưới đáy níu lại. Lưới mắc rạn rồi.

Trời chưa sáng hẳn, vịnh Rạng còn xám như nước vo gạo. Mùng ba tháng Ba, nước ròng từ nửa đêm, giờ này là lúc nước cạn nhất. Lặn biết vậy mà không cần nhìn trời. Cậu bấm đầu ngón cái vào đốt giữa ngón áp út, đếm từ mùng một, đếm qua cái đêm trăng mới nhú, tới đốt thứ ba thì dừng. Ròng kiệt, chừng một tuần trà nữa nước mới bắt đầu lên. Đủ thời gian để lặn.

Cái lưới cước này mua chịu của ông Lực từ sau Tết, bảy lạng bạc, chưa trả được đồng nào. Để nó rách thì má sẽ không nói gì, chỉ ngồi đếm lại tiền trong cái hộp thiếc tới khuya. Lặn sợ cái im lặng ấy hơn sợ bị mắng.

Cậu cột sợi giềng vào cái cọc tre cắm ở đáy thúng, cởi áo, giắt con dao nhíp vào cạp quần. Ngồi trên mép thúng, cậu thở ra hết, thở vào thật chậm, ba lần, như cha dạy. Lần thứ tư thì nín, lật người xuống nước.

Nước ở rạn Hòn Gù trong, có một thứ ánh xanh lợt như vỏ chai. Sợi giềng chạy chéo xuống, mất hút vào một khe đá san hô. Lặn bám dây kéo người xuống, bóp mũi cho tai thông, đếm trong đầu. Mười. Hai mươi.

Lưới không mắc vào đá. Lưới quấn quanh một thứ gì đó đang sáng.

Đó là một con cá. Một con cá dài chừng cánh tay đứa trẻ, vảy trắng bạc, mỗi cái vảy to bằng móng tay cái, viền xanh như mép lá chuối non. Nó nằm nghiêng trong lớp mắt lưới, quấn chặt tới mức không vẫy được. Lặn thấy hai cái vây ngực của nó, và cậu ngừng đếm.

Hai cái vây ấy không phải vây. Chúng có bốn ngón, mảnh như ngón tay em bé, nối với nhau bằng một lớp màng mỏng trong suốt. Một bàn tay đang bám vào sợi cước, các ngón co lại, run.

Bàn tay bên kia bị xuyên. Một cái lưỡi câu bằng sắt đen, to bằng ngón tay Lặn, đâm thủng màng giữa hai ngón, đầu ngạnh trồi ra phía bên kia. Đuôi lưỡi câu còn dính một đoạn xích nhỏ, mắt xích bị bẻ gãy. Trên thân lưỡi câu có khắc những đường ngoằn ngoèo, sâu, đều, không phải vết rỉ. Những đường ấy hơi sáng, một thứ ánh đỏ như than sắp tàn.

Con cá mở mắt nhìn cậu.

Mắt cá thì không có mí. Mắt con này có mí, lòng đen to, nâu sẫm, nhìn thẳng vào Lặn như người ta nhìn nhau qua bờ rào.

Bốn mươi. Năm mươi. Lặn rút con dao nhíp.

Cắt lưới là mất tiền. Mỗi mắt lưới cắt đi là một buổi tối má ngồi vá dưới đèn dầu cá, mà lưới cước vá rồi thì không còn chắc. Lặn nghĩ tới điều đó rõ ràng như nghĩ tới con số bảy lạng. Rồi cậu cắt.

Cậu chỉ cắt những mắt đang siết vào thân cá, cắt sát nút để chỗ rách nhỏ nhất. Con cá nằm yên như hiểu. Tám mươi nhịp đếm. Ngực Lặn bắt đầu thắt lại, nhưng cậu còn hơi. Cha từng bảo cậu là đứa nín thở dai nhất làng.

Còn cái lưỡi câu. Lặn cầm bàn tay nhỏ của con cá. Nó lạnh và mềm như con mực vừa lên khỏi nước. Cậu không rút lưỡi câu ra theo chiều đâm vào, vì ngạnh sẽ xé toạc màng tay. Cậu làm như cha làm khi lưỡi câu móc vào tay bạn ghe: đẩy tiếp cho đầu ngạnh trồi hẳn ra, lấy mũi dao bẻ ngạnh ở chỗ sắt mỏng nhất, rồi rút ngược thân câu về. Sắt khắc phù cứng hơn cậu tưởng. Lưỡi dao trượt một lần, cứa vào ngón cái của cậu, một sợi máu mảnh bay lên như khói. Lần thứ hai thì ngạnh gãy.

Lưỡi câu tuột ra. Ánh đỏ trên nó tắt ngay khi rời khỏi thịt con cá.

Một trăm hai mươi nhịp. Con cá trôi ra khỏi lớp lưới rách, lật một vòng chậm rãi, rồi bơi tới sát mặt cậu. Bàn tay bốn ngón vừa được tháo câu đặt lên lòng bàn tay cậu, chỗ vết cứa còn rỉ máu. Lặn thấy một hơi ấm, như áp tay vào thành nồi cơm vừa nhấc khỏi bếp.

Rồi nó đi. Nó không bơi như cá, cái đuôi không quẫy ngang. Nó uốn cả thân lên xuống như con rái cá, chỉ hai cái vẫy đã mất vào chỗ nước xanh sẫm phía ngoài rạn.

Lặn đạp đáy, trồi lên, hớp liền ba hơi mới thấy ngực bớt rát. Cậu mở bàn tay phải đang nắm chặt.

Trong lòng bàn tay, nằm đè lên vết cứa, là một cái vảy. Trắng bạc, viền xanh, to bằng móng tay cái. Nó ấm. Không phải ấm vì vừa nằm trong nắm tay. Nó ấm từ bên trong, như một viên sỏi phơi nắng cả ngày.

Vết cứa trên ngón cái đã khép miệng.

– Lặn! Thằng Lặn! Mày làm cái gì dưới đó lâu vậy?

Tiếng hét vọng từ phía ngoài. Lặn ngoảnh lại. Một chiếc ghe bầu sơn xanh mũi đỏ đang rẽ sóng vào phía rạn, buồm nâu căng gió nồm sớm. Đứng ở mũi ghe là ông Trương Hữu Lực, chủ bốn cái lưới rùng và hai chiếc ghe lớn nhất Mũi Rạn, cũng là người cho nhà cậu chịu tấm lưới bảy lạng. Bên cạnh ông là một người lạ.

Người lạ mặc áo dài màu xám tro, tay áo rộng, đứng giữa ghe tròng trành mà hai vạt áo không lay.

Lặn nhét cái vảy vào cạp quần, cạnh con dao, rồi bơi về thúng.

– Lưới mắc rạn, chú Lực. – Cậu bám mép thúng, leo lên. – Con gỡ được rồi.

Chiếc ghe cập sát. Ông Lực cúi xuống nhìn tấm lưới đang được Lặn kéo lên từng sải. Lỗ rách ở giữa lưới to bằng cái nia.

– Rách một lỗ vậy mà gọi là gỡ được? – Ông Lực tặc lưỡi, giọng không gắt. – Lưới chưa trả xong đồng nào mà mày cho nó ăn rạn rồi.

Người áo xám nhìn xuống chỗ rách. Mắt ông ta dài, mí mỏng, nhìn cái gì cũng như đang đếm.

– Thằng bé này lặn ở đây bao lâu? – Ông ta hỏi ông Lực, không hỏi Lặn.

– Nó lặn dai lắm, tiên sư. Cha nó hồi trước nín một hơi gỡ được cả mẻ lưới rùng mắc chân cột.

Người áo xám quay sang Lặn.

– Dưới đó có thấy con cá nào vảy bạc, vây như tay người không?

Hơi ấm ở cạp quần áp vào da bụng Lặn. Cậu lắc đầu.

– Dạ không. Toàn cá dìa với cá mó, con thấy hai con mú, nó chui hang mất.

– Lưới rách hình gì?

Lặn giơ mép lỗ rách lên. Cắt sát nút thì vẫn là vết cắt, không phải vết san hô cứa. Người đi biển nhìn là biết. Nhưng người áo xám không đi biển. Ông ta nhìn một lúc rồi quay đi.

– Ông Lực, – ông ta nói, – ra ngoài kia.

Chiếc ghe quay ra hướng Mỏm Đá Kình, mỏm tây của vịnh, nơi có ngọn núi đá dựng đứng, đỉnh lúc nào cũng có mây trắng quấn.

Cậu không hiểu vì sao mình nói dối. Cậu chỉ biết cái lưỡi câu sắt đen khắc chữ ấy không phải đồ của người làng chài.

Nhà Lặn ở cuối xóm Bãi Ngang, sát chân đồi cát. Má đi chợ Mũi từ lúc gà gáy. Ở nhà chỉ có con Bống, chín tuổi, đang chồm hổm thổi lửa nồi cháo, mặt lem nhọ.

– Anh Lặn! – Nó nhảy dựng lên. – Được nhiêu cá? Có cá thu không?

– Không có cá. Có lỗ.

Lặn quăng tấm lưới lên giàn tre, vào nhà lấy cuộn chỉ cước và con thoi.

Con thoi đan lưới của Lặn làm bằng xương cá voi, dài hơn gang tay một chút, màu ngà đã ngả sang vàng như răng người già. Hai đầu vót nhọn, giữa có cái lưỡi gà để quấn chỉ. Cha cậu đẽo nó từ một mảnh xương sườn cá Ông trôi dạt vào bãi năm Lặn lên bảy. Cha đẽo hai cái, một cái to cho cha, một cái nhỏ cho Lặn. Trên lưng con thoi nhỏ, cha khắc mười lăm cái khấc. Mười hai khấc nông, ba khấc sâu hơn, đều nhau như răng lược.

– Mười lăm khấc là nửa tháng trăng, – cha nói hồi ấy, ngón tay to bè miết lên từng khấc. – Khấc sâu là nước rong, khấc nông là nước kém. Hết khấc thì quay đầu đếm lại. Con nước nó đi vòng vòng vậy thôi.

– Sao cha không viết ra giấy cho dễ nhớ?

– Giấy ướt thì nhòe. Giấy rớt xuống biển thì mất. – Cha nắm bàn tay nhỏ của cậu, bấm ngón cái của cậu vào từng đốt các ngón còn lại. – Con nước nằm trong đốt tay, đừng để nó nằm trong giấy. Tay còn thì nước còn.

Con thoi to của cha đi theo cha xuống biển đêm mười bảy tháng Tám năm Kỷ Hợi, ba năm trước.

Đêm ấy trời không có mây. Lặn đã đứng ở cửa nhìn trăng mười bảy mọc muộn, vàng như lòng trứng vịt, trên một bầu trời sạch tới mức thấy cả sông Ngân. Cha xách đèn dầu đi ra bãi. Má hỏi đi đâu khuya vậy, cha nói ra coi lưới, mai nước rong lớn, sợ trôi. Chừng nửa canh giờ sau, gió nổi. Không có mây kéo tới, không có sấm. Chỉ có gió, xoáy từ ngoài vịnh vào, xoáy tròn như có ai cầm cả vịnh Rạng khuấy lên. Sóng trùm qua đồi cát. Mái tôn nhà Lặn bay mất một nửa. Trên trời sao vẫn sáng.

Sáng ra, người làng tìm thấy chiếc thúng chai của cha lật úp ở bãi Hòn Gù, đáy thủng một lỗ. Không thấy cha. Không thấy con thoi.

Lặn ngồi xuống bậc cửa, kéo mép lưới rách lên đùi, vá từng mắt, nút nào cũng xiết bằng đầu gối. Ngón tay cậu làm việc mà đầu không cần nghĩ, như bấm đốt tính nước.

Cái vảy cá nằm trên bậc cửa cạnh chân cậu. Nắng lên tới đó thì nó lóe một cái, xanh như mắt mèo.

– Anh Lặn, cái gì vậy? – Con Bống ngồi xổm xuống, chống cằm. – Vảy cá gì to dữ vậy?

– Cá bạc.

– Anh xạo. – Con bé cầm cái vảy lên rồi kêu lên một tiếng, suýt đánh rơi. – Nó ấm nè! Như hột vịt luộc!

Lặn lấy lại cái vảy, nhét vào túi áo ngực. Cậu nhìn em.

– Đừng nói với ai. Kể cả má.

Con Bống nheo mắt nhìn anh, rồi gật.

Má về lúc mặt trời đứng bóng, gánh hai cái rổ không. Bà Lê Thị Nhàn mới ba mươi tám tuổi mà tóc đã có sợi trắng hai bên thái dương. Bà nhìn tấm lưới vá dở, lấy ngón tay đo mấy mắt lưới mới vá, gật đầu một cái.

– Rạn Hòn Gù? – Bà hỏi.

– Dạ.

– Nói bao nhiêu lần đừng thả lưới sát Hòn Gù. Lưới mắc thì còn vá, mày mắc thì má vá cái gì?

– Con lặn được mà má.

– Cha mày cũng lặn được.

Bữa trưa có cá nục kho tiêu với chén mắm ruốc. Má gắp cho con Bống con cá to nhất, gắp cho Lặn cái đầu cá, để lại cho mình phần đuôi.

– Hôm nay ông Lực đi với một người lạ, – Lặn nói. – Áo xám, tay áo dài, đứng trên ghe không vịn gì hết.

Đũa của má khựng lại một chút.

– Người trên núi đó, – bà nói. – Mấy tháng nay họ hay xuống. Ông Lực chở họ đi đi về về, kiếm được bộn lắm. Ổng mới đặt đóng thêm hai chiếc ghe nữa đó.

– Họ kiếm cái gì ở rạn mình?

– Má biết đâu. – Má cúi xuống chén cơm. – Chuyện của người tu tiên mình đừng có mò. Mày lo trả cái lưới cho má.

Tối ấy Lặn nằm trên chõng tre ngoài hiên, nghe sóng bên kia đồi cát. Trăng lưỡi liềm mùng ba đã lặn từ đầu hôm. Cái vảy nằm trong lòng bàn tay cậu, ấm như một con chim non.

Cậu bấm đốt tay. Mùng ba. Nước rong, đêm nay nước đứng lúc gần cuối giờ Hợi. Cậu chỉ định nằm đếm cho tới lúc đó rồi ngủ.

Còn chừng hai khắc nữa mới tới lúc nước đứng, cái vảy trong tay cậu lạnh đi.

Không phải nguội dần. Nó lạnh ngay, lạnh tới mức buốt, như vừa nắm một cục đá lấy ra từ hầm ướp cá của ông Lực. Lặn ngồi bật dậy.

Phía tây, ở đầu kia vịnh Rạng, chỗ Mỏm Đá Kình, mặt biển đang sáng.

Không phải ánh đèn ghe. Đây là một vùng nước rộng như cả cánh đồng, trắng đục, sủi lên từng đợt như nồi nước sắp sôi. Rồi từ giữa vùng nước ấy dựng lên một cột sáng, thẳng tắp, mảnh như sợi chỉ, đâm lên trời, xuyên qua đám mây trắng vẫn quấn đỉnh núi. Cột sáng đứng đó chừng mười nhịp thở rồi tắt. Mặt biển tối lại.

Gió nổi lên một cơn ngắn, xoáy qua bãi cát, quất vào mặt Lặn những hạt cát mịn. Rồi tắt.

Chó trong xóm sủa rộ. Trong nhà, má không dậy. Hoặc má đã dậy mà nằm im.

Lặn mở bàn tay. Cái vảy lại ấm dần lên, chậm, như người ta thở ra.

Từ phía đình làng, tiếng mõ vang lên. Ba tiếng một, mõ báo tin. Giọng ông mõ Tám Cò khàn khàn kéo dài từng chữ, vọng qua đồi cát:

– Làng nghe đây! Rằm này tiên sư Thanh Triều Tông về đình làng ta thử linh căn! Con trai con gái từ mười hai tới mười bảy tuổi, nhà nào có thì dắt ra! Đứa nào được chọn, nhà được tông môn trả bạc hằng năm! Làng nghe đây!

Lặn ngồi trên chõng, nhìn về phía Mỏm Đá Kình. Mây trắng vẫn quấn đỉnh núi như chưa từng có gì đâm xuyên qua nó.

Cậu nghĩ tới cái lưỡi câu sắt khắc chữ. Nghĩ tới bảy lạng bạc. Nghĩ tới đêm mười bảy tháng Tám, sao sáng, không một gợn mây, và gió xoáy từ ngoài vịnh vào.

Rồi cậu bấm đốt tay, đếm từ mùng ba tới rằm. Mười hai ngày nữa.

— Hết chương 1 —