Con nước nằm trong đốt tay

Chương 5: Con nước nằm trong đốt tay

Lão Khê không đuổi cậu. Sáng hôm sau, lão gọi cậu lên tầng ba, chỉ vào một cái đĩa gỗ to bằng mặt bàn, và nói:

– Ngày mười hai tháng Bảy. Nước đứng chiều. Tính đi.

Đó là lần đầu Lặn được bước vào tầng ba. Căn phòng chật hơn cậu tưởng, vì bốn bức vách bị lấp kín bởi những cái kệ gỗ. Trên kệ là lọ sành, cuộn dây, những miếng đồng mỏng khắc chi chít đường nét, những hòn đá đủ màu, một bó lông chim hải âu, một cái mai rùa nứt. Giữa phòng là cái đĩa gỗ, mặt đĩa khắc ba mươi vạch quanh viền, giữa có mấy cái chốt tre cắm vào những lỗ nhỏ, dây cước nối các chốt với nhau thành một mạng rối rắm.

– Bàn tính nước, – lão Khê nói. – Tao làm. Bốn mươi năm mới xong. Mày tính bằng tay, tao tính bằng bàn. Rồi coi đứa nào đúng.

Lặn nhìn cái đĩa một lúc, rồi quay đi. Cậu ngồi xuống sàn, rút con thoi ra khỏi túi, đặt lên đùi. Ngón cái bấm vào đốt. Bây giờ là mùng hai tháng Sáu. Từ đây tới mười hai tháng Bảy là bốn mươi ngày. Hai vòng trăng, cộng thêm mười ngày. Hết vòng khấc thì quay đầu. Cậu miết ngón tay trên lưng con thoi, đếm từng khấc, quay đầu, đếm lại, quay đầu, rồi dừng ở khấc thứ mười một.

Mười hai tháng Bảy, vừa qua nước kém, con nước còn nhỏ.

Cậu bấm tiếp, lần này bấm giờ. Mỗi ngày trễ gần nửa canh giờ. Từ giữa giờ Hợi đêm rong, cộng lên.

– Đầu giờ Dậu, – cậu nói. – Nhưng con nghĩ phải cuối giờ Thân.

Lão Khê đang xoay mấy cái chốt tre, nghe vậy thì ngừng tay.

– Đầu giờ Dậu là bàn tao ra. Sao lại cuối giờ Thân?

– Dạ, tháng Bảy là giữa mùa gió nồm. Gió nồm thổi từ biển vào, đẩy nước vào vịnh sớm hơn. Ở Mũi Rạn tháng Bảy nước lên sớm hơn tháng Giêng chừng nửa khắc tới một khắc. Cha con tính vậy.

– Cha mày tính bằng gì?

– Bằng tay. – Lặn giơ con thoi lên. – Cha khắc cái này cho con. Mười lăm khấc là nửa tháng trăng. Cha nói con nước nằm trong đốt tay, đừng để nó nằm trong giấy. Tay còn thì nước còn.

Lão Khê nhìn con thoi một lúc lâu. Lão chìa tay ra. Lặn ngập ngừng, rồi đặt con thoi vào lòng bàn tay lão. Lão xoay nó dưới ánh sáng từ cửa sổ, miết ngón cái qua từng khấc. Ba khấc sâu. Mười hai khấc nông.

– Khấc sâu thứ hai lệch sang phải nửa ly, – lão nói. – Cố ý à?

– Dạ, đó là chỗ nước rong trễ trăng. Cha khắc lệch để nhớ.

Lão trả con thoi lại cho cậu. Lão không nói gì thêm về bàn tính nước. Nhưng ngày mười hai tháng Bảy, Lặn múc gáo nước đứng chiều vào cuối giờ Thân, và khi cậu đem lọ lên tầng ba, cậu thấy một cái chốt tre trên cái đĩa gỗ đã được nhổ ra, cắm lại vào một lỗ mới khoan, lệch về bên trái một chút.

Lão Khê bắt đầu dạy cậu từ buổi sáng hôm lão đưa ra cái đĩa gỗ, dù lão không bao giờ dùng chữ "dạy".

Lão chỉ gọi cậu lên tầng ba sau bữa tối, khi nước không đứng, và làm việc của lão. Lão khắc phù lên những miếng đồng mỏng bằng một cây dùi bằng sừng. Lão nối những hòn đá màu bằng dây cước. Lão vẽ lên một khay cát những hình rối như mạng nhện, xóa đi, vẽ lại. Lặn ngồi cạnh, mài mực, chuốt dùi, xâu dây, và nhìn.

– Đây là cái gì? – Một tối lão hỏi, chỉ vào khay cát.

Trên mặt cát là một hình tròn lớn, trong hình tròn có hàng chục đường thẳng giao nhau, chỗ giao nhau nào cũng có một chấm nhỏ. Bốn góc có bốn chấm to hơn.

– Dạ, con không biết.

– Thì nhìn đi. Mày nhìn giống cái gì?

Lặn nhìn. Cậu nhìn lâu. Những đường thẳng đan nhau, những chấm ở chỗ giao, bốn chấm to ở góc.

– Giống tấm lưới, – cậu nói. – Lưới vó. Bốn chấm to là bốn cái cần.

Lão Khê ngồi thẳng lên.

– Nói tiếp.

– Mấy chấm nhỏ là nút. Chỗ nào giao nhau mà có nút thì chắc. – Lặn chỉ vào một chỗ gần mép phải hình tròn. – Chỗ này hai đường giao nhau mà không có chấm. Nếu là lưới thì chỗ này không có nút. Cá vô là nó đẩy hai sợi trượt ra, lỗ to dần, cá thoát. Rồi lỗ kéo rách luôn mấy mắt bên cạnh.

Lão Khê nhìn cái chỗ Lặn chỉ. Lão nhìn rất lâu. Rồi lão cầm cây dùi sừng, chấm một chấm nhỏ vào đúng chỗ đó.

– Mả cha, – lão nói khẽ, không phải với Lặn. – Thằng cá.

Từ tối hôm ấy, lão nói nhiều hơn.

– Trận pháp là cái lưới, – lão nói, một tay vẽ trên cát, một tay cầm miếng cau. – Bọn trên kia học trận từ sách, thuộc lòng một trăm tám mươi thức, nhưng không đứa nào từng kéo lưới. Nên trận chúng nó dựng đẹp như tranh mà rách như tổ đỉa. Mỗi trận là một tấm lưới. Khí là nước. Thứ mày muốn giữ, hoặc thứ mày muốn chặn, là cá. Mắt nào yếu thì cá thoát. Nút nào sai thì rách cả mảng. Cần nào gãy thì cả tấm lưới sụp. Nhớ chưa?

– Dạ nhớ.

– Mày biết bao nhiêu kiểu nút?

Lặn đếm trên đầu ngón tay. Nút ghế. Nút chân chó. Nút mắt lưới. Nút thòng lọng. Nút buộc phao. Nút nối giềng. Nút xiết đầu thoi. Nút cha dạy để buộc mỏ neo xuống đáy rạn mà kéo một cái là tuột.

– Mười một, – cậu nói.

– Thắt cho tao coi.

Cậu thắt. Lão Khê nhìn từng nút, gật, lắc, gật. Tới nút buộc mỏ neo, lão bảo cậu thắt lại ba lần, thắt chậm, rồi lão cầm đầu dây giật thử.

– Nút này tên gì?

– Cha con không đặt tên. Cha gọi là nút neo ngược.

Lão Khê nhìn cái nút trong tay thật lâu, như nhìn một cái gì lão đánh rơi từ lâu lắm.

– Ừ, – lão nói. – Ngược. Hay.

Lặn bắt đầu gọi lão là thầy vào một tối nào đó giữa tháng Sáu, không định trước. Cậu hỏi "Thầy ơi, chỗ này cái nút..." rồi khựng lại. Lão Khê cũng khựng lại. Rồi lão nhổ bã trầu ra cửa sổ, làu bàu:

– Thầy cái mả cha mày. Tao có nhận đứa nào làm đồ đệ đâu.

Nhưng lão không bảo cậu thôi gọi.

Một tối, Lặn kể về cha. Không phải vì lão hỏi. Lão đang nối mấy hòn đá màu, cậu đang xâu dây, và câu chuyện tự ra khỏi miệng cậu như nước ròng chảy ra khỏi khe đá. Cậu kể cha là người đi biển giỏi nhất Mũi Rạn, nín thở lặn gỡ được lưới mắc chân cột, nhìn mây đoán được bão trước hai ngày. Cậu kể cha đẽo hai con thoi bằng xương cá Ông. Cậu kể cha bấm ngón tay cậu vào từng đốt, dạy cậu đếm nước khi cậu chưa biết đếm tới mười.

– Cha mày tên gì?

– Dạ, Vạn Văn Thức.

Tay lão Khê dừng lại trên hòn đá xanh. Chỉ dừng một chút, rồi lại tiếp tục nối.

– Mất năm nào?

– Kỷ Hợi. Tháng Tám.

Lão Khê không hỏi thêm. Lão nối xong hòn đá, đặt nó lên kệ, rồi đứng dậy, cái chân gỗ gõ xuống sàn một tiếng.

– Khuya rồi. Đi ngủ.

Lão đi xuống tầng hai. Lặn ngồi lại một mình trong căn phòng đầy đồ vật, nghe cái chân gỗ gõ trên bậc thang. Lần này nó gõ chậm hơn mọi khi.

Ngày mười bảy tháng Tám năm Nhâm Dần là ngày giỗ thứ ba của cha.

Tạp dịch không được về làng ngoài dịp Tết. Lặn xin ông Sằn một nắm gạo nếp và một con cá đối nướng ở bếp Dãy Hàu, đổi bằng ba ngày công chẻ củi. Chiều hôm đó, cậu ra mỏm đá sau tháp, đặt bát xôi và con cá trên một phiến đá phẳng, quay về phía đông. Từ đây, Mũi Rạn chỉ là một vệt xám mờ dưới chân trời. Cậu không có nhang. Cậu ngồi đó, nhìn về vệt xám ấy cho tới khi trời tắt nắng.

Cậu nghĩ má giờ này chắc đang bày mâm, con Bống đang chạy qua chạy lại. Có cá nục kho, có canh chua, có đĩa xôi đậu. Có thể ông Sáu Mòi sang uống chén rượu. Có thể thằng Bền gửi về một gói bánh. Có một chỗ trống trên chiếu, chỗ của cậu.

Lão Khê đi ra, đứng sau lưng cậu một lúc. Lão không nói gì. Lão đặt xuống cạnh bát xôi một miếng trầu têm cánh phượng, rồi quay vào.

Đêm ấy nước rong lớn nhất tháng. Lặn ngồi trên bậc đá thứ một trăm mười, chờ nước đứng vào giữa giờ Hợi. Trăng mười bảy đã lên khỏi chân núi phía đông, vàng và hơi méo. Gió nồm thổi nhẹ. Biển lặng.

Nước lên chậm dần. Đứng.

Cậu thở. Khí chảy vào như nước tràn bờ. Cậu nghĩ tới cha bấm ngón tay cậu vào từng đốt. Cậu thở đều, chậm, nín, như gỡ lưới dưới rạn. Bức vách tầng hai đã nứt từ tháng trước, đêm nay nó vỡ ra không một tiếng động, như một lớp bọt sóng tan trên cát.

Luyện Khí tầng hai.

Dưới nền đá, tiếng ngân rền lên, dài hơn mọi đêm. Cái túi vải trên cổ cậu lạnh buốt. Cậu ngồi yên cho tới khi tiếng ngân tắt, rồi leo lên.

Trên tháp, lão Khê không có ở tầng một, không có ở tầng hai. Cửa tầng ba hé mở. Lão Khê dặn cậu, cứ sau bữa tối mới được lên. Bây giờ đã gần nửa đêm. Nhưng cậu muốn báo cho lão biết mình đã lên tầng hai. Cậu muốn báo với một người nào đó, vào cái đêm giỗ cha này.

Tầng ba trống. Ngọn đèn dầu trên bàn còn cháy leo lét. Cửa lên tầng bốn đóng, có tiếng gió lùa sau cửa.

Lặn định quay xuống. Ngọn đèn lay lắt hắt một vệt sáng lên bức vách phía bắc, chỗ mà ban ngày bị cái kệ to nhất che khuất. Đêm nay cái kệ đã bị kéo lệch ra một gang tay, chắc lão Khê lấy đồ rồi chưa đẩy lại.

Trên mặt đá đen ở khoảng hở sau kệ, có những dòng chữ khắc.

Chúng được khắc bằng mũi dao, nhỏ và nghiêng, giống hệt chữ lão Khê viết trên những mảnh giấy dó dán lọ. Dòng nào cũng ngắn. Dòng nào cũng bắt đầu bằng một năm, một tháng, một đêm. Có những dòng đã mờ, rêu phủ, có những dòng còn sắc cạnh như mới khắc. Lặn biết chữ thường, hai mùa đông học thầy đồ ở đình làng. Cậu cầm đèn lên, đọc chậm từng chữ.

"Giáp Ngọ, tháng Năm, đêm mồng hai, mở ba mắt."

"Đinh Dậu, tháng Chạp, đêm mười sáu, mở năm mắt."

"Mậu Tuất, tháng Mười, đêm mười bảy, mở sáu mắt."

Rồi một dòng khắc sâu hơn tất cả, sâu tới mức đá vỡ vụn ra ở mép, như người khắc đã ấn cả sức nặng của cánh tay lên mũi dao.

"Kỷ Hợi, tháng Tám, đêm mười bảy, mở chín mắt."

Ngọn đèn trong tay Lặn run lên. Cái bóng của cậu trên vách đá cũng run.

Đêm mười bảy tháng Tám năm Kỷ Hợi. Trời không có mây. Trăng mọc muộn, vàng như lòng trứng vịt. Cha xách đèn dầu ra bãi.

Trên đầu cậu, ở tầng bốn, tiếng chân gỗ gõ xuống sàn. Một tiếng. Rồi im.

— Hết chương 5 —