Tờ khai tử

Chương 7: Tờ khai tử

Tôi đặt cái khăn giấy lên bàn uống nước nhà cậu Lộc, mở ra. Một mẩu bờm ba răng cưa, một nút lạt thắt hai vòng, một sợi chỉ đỏ sém đầu. Tất cả còn lại của con ngựa mẹ tôi giữ hai mươi chín năm.

Sáu giờ sáng. Cậu Lộc đang mặc dở cái áo sơ mi, cúc mới cài được hai cái. Mợ Thoa đứng ở cửa bếp, tay cầm cái muôi. Tú ngồi trên bậc cầu thang, tóc rối bù, mắt còn ngái ngủ, nhưng tới khi nhìn thấy sợi chỉ đỏ thì nó tỉnh hẳn.

Tôi kể. Tôi cố kể như người ta lập biên bản. Mấy giờ tôi rời nhà cũ, mấy giờ tôi về, cái khoá kéo dừng ở đâu, cái giấy lụa gấp thế nào, cái lư ở miếu còn ấm bao nhiêu. Giọng tôi đều. Tôi đã học được cách nói đều giọng từ những lần phải giải thích với chủ hiện vật vì sao tờ giấy của họ không cứu được nữa. Chỉ có hai bàn tay tôi, đặt trên đùi, nắm chặt tới mức móng tay cắm vào lòng bàn tay.

Cậu Lộc nghe hết, không ngắt lời. Rồi anh ta cài nốt mấy cái cúc áo, ngồi xuống ghế đối diện, chống hai khuỷu tay lên gối.

– Cậu xin lỗi cháu. – Anh ta nói, chậm. – Cậu xin lỗi thay cho cả làng. Cháu ở trong Nam lâu, cháu không biết người ở đây sợ ngựa nhắm mắt thế nào đâu. Có người biết nhà mình có con ngựa ấy, thế là sợ, lẻn vào lấy đi đốt cho giải. Họ nghĩ họ cứu cháu đấy. Ngu thì ngu, nhưng không ác.

– Ai biết trong va-li con có con ngựa ấy hả cậu?

Anh ta nhìn tôi.

– Cháu đã kể với ai chưa?

– Chưa. Con chưa kể với ai.

– Thế thì cậu chịu. – Anh ta xoè hai bàn tay. – Làng này cửa không bao giờ khoá, chó thì quen hơi người cả xóm. Ai vào mà chẳng được. Cháu muốn cậu đi hỏi từng nhà à?

– Con muốn biết ai vào buồng mẹ con.

Cái muôi trong tay mợ Thoa gõ cạch vào khung cửa.

– Cô nói thế là cô nghi người trong nhà này à? – Mợ đi lên, đứng sau lưng chồng. – Tối qua cả nhà ngồi ăn cơm với cô, cô nhớ không? Có ai đi đâu đâu.

Có người đã đi. Hai mươi phút, để ra xưởng xem xe hàng, rồi rửa tay rất lâu ngoài vòi nước. Tôi nhìn cậu Lộc. Anh ta nhìn lại tôi, bình thản, gọng kính hơi trễ xuống sống mũi. Tôi không nói gì. Tôi không có gì ngoài hai mươi phút và một cái vòi nước.

– Thôi, em, – cậu Lộc đặt tay lên tay vợ. – Cháu nó mất đồ của mẹ, cháu nó buồn. Lam này, cậu hứa với cháu, cậu sẽ hỏi. Ở làng có chuyện gì thì một hai hôm là lộ. Còn cháu, từ hôm nay cháu sang đây mà ngủ. Phòng trên tầng ba có điều hoà, có khoá cửa. Nhà cũ không ai trông được cháu.

– Con ở nhà cũ, cậu.

– Cháu cứng đầu y như…

Anh ta dừng lại giữa câu. Tôi chờ anh ta nói nốt. Anh ta không nói nốt.

Ra khỏi nhà cậu Lộc, tôi đi ngang qua xưởng. Chị Nụ đang xếp những cái mũ giấy vào thùng các-tông, thấy tôi thì vẫy rối rít. Tôi đi tới. Chị kéo tôi ra sau một chồng khung ngựa, nói thầm, hơi thở có mùi trầu.

– Chị nghe rồi. Cả xóm nghe rồi. – Chị liếc về phía nhà cậu Lộc. – Chị không nói đâu đấy nhé. Nhưng sáng thứ Hai chị đi chợ sớm, đi qua ngõ nhà cũ, chị thấy bà Thoa ở trong ấy đi ra. Sáu giờ kém. Cụ Tần thì ra bãi rồi. Bà ấy cầm cái túi vải, đi vội lắm, thấy chị thì cười cười bảo sang lấy ít lá lốt.

– Nhà cũ có trồng lá lốt hả chị?

– Có, ở chân tường bể nước ấy. – Chị Nụ nháy mắt. – Nhưng lá lốt thì ai lại đi lấy lúc trời còn chưa sáng hẳn.

Sáng thứ Hai, lúc sáu giờ kém, tôi đang gội đầu trong cái buồng tắm quây phên nứa sau bếp, xách nước từ bể vào, dội từng gáo lạnh buốt, không nghe thấy gì ngoài tiếng nước. Sáng thứ Hai, cái khoá kéo dừng ở bên phải lần thứ nhất.

Tôi cảm ơn chị Nụ, rồi đi thẳng lên Uỷ ban xã.

Trụ sở xã là một dãy nhà hai tầng sơn vàng, cách làng chừng ba cây số, cạnh chợ phiên. Xe ôm đầu ngõ chở tôi đi hai mươi nghìn. Người tiếp tôi ở bộ phận một cửa là một cô cán bộ trẻ, đeo kính cận dày, tóc kẹp càng cua, tên Duyên. Tôi nói tôi muốn xin bản trích lục khai tử của dì tôi, mất năm chín mươi sáu. Cô nhìn căn cước của tôi, nhìn bản chụp giấy khai sinh trong điện thoại, gật đầu, bảo người thân thì được, nhưng sổ năm ấy là sổ giấy, phải lên kho tìm, chị chờ.

Tôi chờ bốn mươi phút trên cái ghế nhựa xanh ở hành lang. Cô Duyên quay xuống, ôm một quyển sổ khổ to, bìa các-tông đã bục góc, gáy dán băng dính vải. Cô mở ra trước mặt tôi.

Tôi không chờ được mà cúi xuống nhìn. Thói nghề. Giấy sổ là loại giấy kẻ dòng dày, đã ngả màu nước chè, mép trang ăn mòn vì tay người lật. Mỗi dòng ghi một người chết, bằng thứ mực tím của bút máy, chữ cán bộ xã năm ấy nghiêng đều, có nét thanh nét đậm. Dòng của dì Đào ở giữa trang.

"Họ và tên: Nghiêm Thị Đào. Năm sinh: 1975. Ngày chết: ngày 28 tháng 8 năm 1996, tức rằm tháng Bảy năm Bính Tý. Nơi chết: bến Cát, bãi sông, thôn Phù Mã. Nguyên nhân: chết đuối, không tìm thấy thi thể. Người đi khai: Nghiêm Văn Khang, quan hệ: bố. Ngày đăng ký: 16 tháng 12 năm 1996."

Mười sáu tháng Mười Hai. Gần bốn tháng sau ngày dì mất. Tôi hỏi cô Duyên sao lại khai muộn vậy. Cô nhún vai, bảo hồi ấy ở quê người ta khai tử muộn là chuyện thường, nhất là mất xác, nhà còn mong, cứ chờ, đến lúc hết mong mới đi khai.

– Mà lạ nhỉ, – cô nói thêm, vừa gõ máy làm bản trích lục cho tôi. – Năm nay có hai người xin bản này rồi. Hồi tháng Năm có anh Lộc lên xin một bản. Anh ấy bảo làm hồ sơ đền bù đất bãi, phải kê khai người thừa kế, người nào mất rồi thì phải có giấy chứng tử. Giờ đến chị.

– Cậu con xin hồi tháng Năm?

– Vâng, cuối tháng Năm. Em nhớ vì anh ấy mang cho cả phòng một túi vải sớm.

Cô in bản trích lục, đóng dấu, đưa tôi, thu mười nghìn lệ phí. Tôi cầm tờ giấy còn ấm hơi máy in, đứng ở hành lang, đọc lại. Không có gì sai trên tờ giấy này. Một người chết đuối, không tìm thấy xác, bố đi khai. Một người cậu làm hồ sơ đất. Mọi thứ đều có lý. Chỉ có một chỗ tôi cứ vấp vào, như vấp vào một viên gạch kênh trên sân. Nếu cậu Lộc kê khai người thừa kế, thì cậu cũng phải cần giấy chứng tử của mẹ tôi, người mất trước đó hai tháng rưỡi. Cậu có số điện thoại của tôi từ thư mẹ. Cậu chưa bao giờ hỏi tôi tờ giấy ấy.

– Chị là cháu ông Khang phải không?

Một người phụ nữ mặc cảnh phục màu xanh lá, cầm một tập hồ sơ, vừa đi ra từ căn phòng cuối hành lang. Chị trạc ba mươi lăm, da ngăm, tóc búi gọn sau gáy, trên cầu vai có quân hàm. Chị dừng lại trước mặt tôi, nhìn tờ trích lục trên tay tôi một thoáng.

– Em là Ngân, công an xã. Kiều Thị Ngân. – Chị chìa tay ra bắt. Bàn tay chị khô và ấm. – Cả xã biết chị về rồi. Làng có cô cháu Sài Gòn về là chuyện lớn đấy. Chị có việc gì ở đây không?

Tôi không định kể. Nhưng có lẽ vì cái bắt tay khô ấm ấy, hoặc vì cả buổi sáng tôi đã phải nói chuyện với những người tôi không tin, tôi kể. Về con ngựa giấy trong va-li, về cái lư hương còn ấm. Tôi không kể chuyện con ngựa trên bậu cửa sổ. Tôi không kể về mảnh lịch.

Chị Ngân nghe, lấy một quyển sổ nhỏ trong túi áo ngực ra ghi.

– Một con ngựa giấy thì nói thật với chị, khó mà thành vụ việc, – chị nói. – Nhưng vào buồng người khác lấy đồ thì không được, dù là người nhà hay người làng. Chị cứ để ý, có gì lạ thì gọi em. – Chị xé một mẩu giấy, ghi số điện thoại, đưa tôi. – Tháng Bảy làng này hay có chuyện. Người ta sợ thì người ta làm liều. Em ở đây mười năm, năm nào cũng phải xuống can mấy vụ cãi nhau vì ngựa với chả mã.

– Chị có tin chuyện năm Bính không chị?

Chị Ngân cười, một cái cười ngắn, thật thà.

– Em tin là năm nào cũng có người chết, chị ạ. Có năm có chữ Bính thì người ta nhớ.

Tôi về làng lúc chiều muộn. Xe ôm thả tôi ở chợ, tôi đi bộ ra đê thì gặp chị Nụ đạp xe đi chợ chiều về, cái giỏ xe chở đầy rau. Chị bảo tôi lên xe chị chở cho, đằng nào cũng về một đường. Tôi ngồi sau, hai tay bám vào yên, chiếc xe đạp cũ kêu cót két trên mặt đê. Mặt trời đã lặn sau làng, nền trời phía tây đỏ như than hồng, phía sông thì đã chuyển sang màu tím thẫm. Gió sông thổi mạnh, mang theo mùi bùn và mùi lúa.

Chị Nụ kể chuyện đứa con trai lớn của chị đi làm công nhân ở Bắc Ninh, chuyện thằng út sắp vào lớp sáu, chuyện giá phân bón. Tôi nghe mà không nghe. Tôi đang nhìn xuống bãi.

Bãi lúc chạng vạng là một biển ngô sẫm màu, lá ngô xào xạc như ai vỗ tay rất khẽ. Xa hơn là những rặng chuối, tàu lá to bản rủ xuống. Xa hơn nữa là sông, một vệt nước sáng bạc cuối cùng. Rồi chiếc xe đạp dừng lại. Chị Nụ không phanh. Chị chống chân xuống đất, dừng lại ngay giữa đường.

– Kìa, – chị nói, giọng khác hẳn. – Cô Lam. Kìa.

Tôi nhìn theo ngón tay chị.

Giữa rặng chuối, xa lắm, có lẽ phải hơn một cây số, xuôi về phía bến Cát, có một cái bóng trắng. Một người. Một người mặc áo trắng, đi rất chậm giữa những tàu lá chuối sẫm, hai tay ôm trước ngực một vật gì cũng màu trắng, to cỡ một con mèo. Người ấy đi một quãng, dừng lại, như đang nghe ngóng, rồi đi tiếp. Gió thổi lật một tàu lá chuối lớn, cái bóng trắng khuất sau đó. Khi tàu lá rủ xuống, chỗ ấy chỉ còn những thân chuối đứng im.

Chị Nụ nắm lấy cổ tay tôi. Tay chị lạnh ngắt.

– Thấy chưa, – chị thì thầm. – Cô ấy đấy.

— Hết chương 7 —