Nem Khe Lau

Chương 35: Nem Khe Lau

Bác sĩ Hiếu nhận ra ông Thự trước khi đọc tên trên sổ khám.

– Bác Thự. – Anh nói, đứng dậy khỏi bàn. – Bác đi vào bằng chân à?

Ông Thự đứng ở cửa phòng khám, một tay chống cái gậy bốn chân, tay kia Thạo đỡ dưới khuỷu. Mười hai bước từ ghế chờ ngoài hành lang vào tới đây, bố đi hết bốn phút. Bố không cho ai đẩy xe lăn.

– Đi... được. – Bố nói.

Bác sĩ Hiếu kéo ghế cho bố ngồi. Anh khám kỹ, như mọi lần tái khám: đo huyết áp, bảo bố nắm tay, giơ tay, nhìn theo ngón tay anh, nói theo anh mấy câu. Bố nói được. Chậm, mỗi câu ba bốn chữ, có chữ phải thử hai lần mới ra, nhưng nói được.

Bác sĩ Hiếu gõ gõ cái bút lên bàn.

– Mười tháng. – Anh nói với Thạo. – Thú thật với anh, hôm bác vào viện, tôi không dám nghĩ tới hôm nay. Nhiều người cùng mức như bác, một năm sau vẫn chưa nói được câu nào.

– Nhà em có người tập cho bố hằng ngày ạ.

– Tôi biết. – Bác sĩ Hiếu nói. Anh lật cuốn sổ khám, lật về trang đầu tiên, trang của đêm mười lăm tháng Mười Một năm ngoái. Anh đặt ngón tay lên một dòng. – Giờ khởi phát: mười chín giờ mười hai. Tôi còn nhớ người nói giờ ấy. Chị ấy đứng sau lưng bác gái, nói rõ từng chữ, không đoán. Nhờ cái giờ ấy mà bọn tôi dám dùng thuốc. Chị ấy là...?

– Vợ em ạ.

Bác sĩ Hiếu gật đầu.

Ông Thự cựa mình trên ghế. Bố nhìn bác sĩ, môi mấp máy. Thạo chờ. Bác sĩ Hiếu cũng chờ.

– Con... dâu... tôi. – Bố nói.

Bác sĩ Hiếu nhìn bố một lúc, rồi cười.

– Vâng. Con dâu bác.

Trên đường về, bố ngồi ghế trước, nhìn ra cửa kính. Đi ngang cái bến xe phía bắc, bố giơ tay trái chỉ. Thạo đi chậm lại.

Ở góc bến, giữa một hàng bán nước và một hàng bán vé số, có một cái quầy nhỏ bằng tôn sơn xanh, rộng chừng hai mét. Trên quầy có cái tủ kính, trong tủ là những chục nem gói lá chuối, buộc lạt. Mỗi chục có một cái lạt đỏ.

Anh Chiến đứng sau quầy. Áo phông, mũ lưỡi trai, tạp dề. Một ông khách đeo ba lô đang hỏi mua.

Anh Chiến thuê cái quầy ấy từ tháng Chín. Anh không hỏi ý ai. Anh chỉ báo với mẹ một câu ở mâm cơm: con thuê một chỗ ở bến xe, con tự bán, lấy hàng của xưởng như mọi đại lý, trả tiền như mọi đại lý. Mẹ hỏi sao lại bến xe. Anh bảo khách đi xe ai cũng muốn mang chút quà quê. Anh không nói lý do khác. Nhưng Thạo biết. Cả nhà biết. Năm tám mốt, bà nội đứng ở một cái bến xe tiễn bà Ẻn, nói một câu bà không giữ được.

Thạo đỗ xe sát lề, kéo cửa kính xuống. Từ đây nghe được anh trai nói với khách.

– Chục này hôm nay ăn được, anh ạ. Chục này mai mới chín. Anh đi xa thì lấy chục mai, về tới nhà là vừa. – Anh Chiến nói. – Anh ăn chua nhiều thì lấy chục hôm nay.

– Thế cậu bảo tôi lấy chục nào?

Anh Chiến nghĩ một giây.

– Anh đi đâu?

– Lên Lào Cai.

– Thế anh lấy chục mai. Tối mai anh mở ra là vừa đúng ngày.

Ông khách trả tiền, cầm túi nem đi. Anh Chiến quay lại, thấy chiếc ô tô của Quyết đỗ ở lề, thấy bố ngồi ghế trước. Anh đứng sững một giây. Rồi anh giơ tay lên, vẫy.

Ông Thự giơ tay trái vẫy lại.

Cái dòng nem mới, cả nhà gọi là "Nem Khe Lau", ra đời vào tháng Mười.

Thật ra nó không mới. Nó là cái nem bà nội làm từ năm tám mươi, sau cái mùa đông bà Ẻn mở cái gùi lá ổi tím. Thịt lợn của ba mươi bảy hộ, mổ trong ngày. Lá ổi tím hái trên đồi Mỏ Nạn. Thính rang tay. Ủ buồng tre. Mỗi chục nem buộc chung một sợi lạt đỏ, thắt nút con cá. Cái khác duy nhất là cái nhãn.

Trinh làm cái nhãn ấy mất ba tuần. Cô vẽ đi vẽ lại, cả nhà xem đi xem lại. Cuối cùng là một tấm thẻ giấy nhỏ, màu ngà, buộc vào mỗi chục nem bằng chính sợi lạt đỏ. Mặt trước in hình một cành ổi tím. Mặt sau in mấy dòng chữ nhỏ.

Thạo nhớ cái tối cả nhà ngồi chọn chữ cho mặt sau. Trinh viết một bản, đọc lên. Nem Khe Lau, theo công thức gia truyền của bà Nguyễn Thị Liễu, lá ổi tím đồi Mỏ Nạn.

Mẹ nghe xong thì lắc đầu.

– Không được. – Mẹ nói. – Thiếu một người.

Mẹ cầm cái bút, gạch đi, viết lại bằng tay. Chữ mẹ to, nét đậm, chữ của người ba mươi lăm năm viết hóa đơn bán hàng.

"Lá ổi tím đồi Mỏ Nạn và nút lạt con cá của bà Hà Thị Ẻn. Nghề nem của bà Nguyễn Thị Liễu. Hai bà làm chung từ mùa đông năm 1979."

Mẹ đặt tên bà Ẻn lên trước tên bà nội. Không ai cãi.

Mẻ Nem Khe Lau đầu tiên, cả nhà mang lên bản.

Thứ Bảy cuối tháng Mười, hai chiếc ô tô chạy ngược sông Mã. Chiếc thứ nhất của Quyết, Thạo cầm lái, chở bố, mẹ, Mịn, cái Bông. Chiếc thứ hai thuê, chở cô Hoan, cái Trinh, anh Chiến, thằng Tũn. Cô Sửu không đi được, cô bảo cô ở lại trông xưởng, lửa không được tắt. Nhưng cô gói sẵn bốn chục cái nem buộc lạt đỏ, đủ mỗi nhà trong bản một cái.

Lần này Bông không say xe. Con bé ba tuổi rồi, ngồi trong lòng mẹ, đếm những khúc cua.

Bản Mỏ Nạn cuối tháng Mười, lúa trên ruộng bậc thang đã gặt, rơm phơi vàng các sân. Mế Ván đứng chờ ở đầu bản, cậu Khoang đứng cạnh, và sau lưng hai người là gần hết bản. Không phải người ta ra đón. Người ta ra xem cái ông giám đốc xưởng nem dưới xuôi, người đã nằm liệt mười tháng, có lên được tới đây thật không.

Ông Thự bước xuống xe bằng cái gậy bốn chân. Ông đứng trên nền đất đỏ của bản, nhìn quanh. Rồi ông chắp hai tay lại, cúi đầu chào bà con. Kiểu chào của người già trên bản, cái kiểu mế Ván chào ông đêm hai mươi lăm tháng Chạp.

Bà con chào lại.

Buổi chiều, mấy thanh niên khiêng bố lên đồi bằng cái võng hôm trước khiêng bà nội. Mịn đi bên cạnh võng. Mẹ đi sau. Thạo đi cuối, bế cái Bông.

Đồi ổi tím tháng Mười lá đã già, tím sẫm ở mép. Trên cành ổi thấp nhất cạnh mộ bà Ẻn, sợi lạt đỏ Mịn buộc hồi tháng Ba vẫn còn đó. Mưa nắng bảy tháng làm nó bạc đi, chỉ còn ửng hồng, nhưng cái nút con cá vẫn đứng, đuôi vẫn xòe.

Cạnh mộ bà Ẻn bây giờ có thêm một tấm bia nhỏ bằng đá xanh. Không phải mộ. Mẹ đặt người làm từ tháng Tám, cậu Khoang xin phép bà con dựng ở đây. Trên bia khắc: "Nơi bà Nguyễn Thị Liễu (1939–2026) lên thăm bạn lần cuối, 22/3/2026."

Mế Ván cắm hương. Mịn đặt lên mộ bà ngoại một chục Nem Khe Lau, buộc lạt đỏ, có tấm thẻ màu ngà. Cô lật tấm thẻ lại, cho mặt có chữ quay lên trời.

Ông Thự ngồi trong võng, nhìn tấm bia của bà Ẻn rất lâu. Bố cố đứng dậy. Mịn đỡ một bên, Thạo đặt Bông xuống, đỡ bên kia. Bố đứng được, hai chân run, chống gậy. Bố nhìn tấm bia.

Thạo nghĩ bố sẽ nói cái câu bố đã tập suốt hai tháng nay với chị Ngân. Cái câu "để dành". Anh thấy mẹ nghĩ thế. Anh thấy Mịn nghĩ thế.

Bố không nói câu ấy. Bố chỉ nói mấy chữ, chậm, từng chữ một, như đặt từng viên sỏi xuống.

– Cô... Ẻn. – Bố nói. – Cháu... Thự... đây.

Mế Ván ngẩng lên nhìn ông thông gia. Gió thổi qua đồi. Mấy chiếc lá ổi già rụng xuống, rơi lên chục nem trên mộ.

Bố đứng thêm một lúc, rồi để Thạo đỡ ngồi xuống võng. Bố nhắm mắt. Thạo thấy hai bên má bố ướt, mà bố không lau.

Tối hôm ấy, cả bản ăn cơm ở nhà văn hóa. Cái nhà văn hóa mười tháng trước Thạo ngồi ở hàng ghế cuối, nghe cậu Khoang đọc con số một tỷ sáu trăm bốn mươi triệu, mặt nóng ran. Bây giờ người ta kê bàn dài, trải lá chuối, bày cơm lam, cá suối, rau rừng, thịt lợn bản. Và nem. Bốn chục cái nem lạt đỏ cô Sửu gói, mỗi nhà một cái.

Cậu Khoang đứng lên, nói mấy câu bằng tiếng Mường, rồi nói lại bằng tiếng Kinh cho nhà Thạo nghe.

– Hợp tác xã mình giờ có năm phần trăm vốn trong công ty nem dưới tỉnh. – Cậu nói. – Cậu nói để bà con nhớ. Không phải để bán. Để giữ. Lửa dưới ấy còn thì phần mình còn.

Không ai vỗ tay. Người ta chỉ gật đầu, rồi ăn. Thạo thấy mẹ ngồi cạnh mế Ván, hai bà thông gia bóc nem cho nhau.

Giữa bữa, một cô gái trẻ đeo kính, mặc áo khoác đồng phục của trường y dưới tỉnh, đi tới chỗ Mịn ngồi. Cô cúi đầu chào cả nhà Thạo. Ông Mòn đứng sau lưng cô, cười móm mém.

– Em là con bố Mòn ạ. – Cô gái nói với Mịn. – Năm ngoái chị chuyển tiền học cho em, em chưa cảm ơn chị được. Em học năm tư rồi. Hai năm nữa em ra trường.

– Em học giỏi không? – Mịn hỏi.

– Dạ, em được học bổng kỳ này.

Mịn gật đầu. Cô không nói gì thêm. Cô chỉ bóc một cái nem thử, bẻ đôi, đưa cho cô gái một nửa.

Lúc tàn bữa, ông Thự ra hiệu cho Trinh. Trinh lấy trong túi ra một tấm ảnh in lại, to gấp đôi tấm ảnh gốc, lồng trong khung gỗ. Hai người đàn bà ở chợ Tết năm tám mươi. Ông Thự cầm tấm ảnh bằng tay trái, run run chìa về phía mế Ván.

Mế Ván đỡ lấy bằng hai tay. Mế nhìn người đàn bà đeo gùi trong ảnh rất lâu. Rồi mế áp tấm ảnh vào ngực, như áp một đứa trẻ.

Đêm, trong nhà sàn mế Ván, Thạo nằm cạnh vợ trên tấm đệm bông. Cái Bông ngủ giữa. Ngoài kia tiếng khe chảy, tiếng gió lùa qua vách nứa, như đêm tháng Mười Hai năm ngoái anh nằm đây không ngủ được vì con số một tỷ sáu.

– Em ơi. – Anh nói khẽ.

– Dạ.

– Tiệc năm mươi mốt năm, mẹ bảo cái Trinh làm sơ đồ chỗ ngồi rồi. Mẹ hỏi em muốn ngồi đâu. Mẹ bảo em ngồi bàn một, cạnh bố, cạnh mẹ.

Mịn im một lúc. Anh tưởng cô đã ngủ.

– Anh nói với mẹ giúp em. – Cô nói. – Em ngồi bàn mười bốn.

— Hết chương 35 —