Phần của bà

Chương 26: Phần của bà

Bốn giờ sáng thứ Sáu, bà Hoan nghe tiếng cửa sau mở.

Bà nằm trên cái giường của mẹ, trong cái buồng nhỏ cạnh phòng khách tầng hai. Bà không ngủ được. Bốn đêm rồi bà không ngủ được. Gối còn mùi dầu gió của mẹ, chăn còn mùi trầu. Bà nằm nghe tiếng chân ai đi xuống cầu thang, nhẹ, quen, rồi tiếng cửa sắt kéo, rồi tiếng xe máy nổ ở đầu ngõ.

Bà biết là ai. Bà ngồi dậy, mặc áo khoác, đi xuống. Chiếc xe máy còn chưa ra khỏi ngõ.

– Mịn. – Bà gọi. – Cho cô đi với.

Con bé quay lại, nhìn bà, không hỏi vì sao.

Đường đê lúc bốn giờ sáng tối mịt, gió sông lạnh buốt. Bà Hoan ngồi sau xe, ôm eo cháu dâu. Sáu mươi hai tuổi, bà chưa ngồi sau xe máy của ai đi đường đê lúc nửa đêm. Lần cuối bà đi con đường này lúc tờ mờ sáng là năm tám mươi, ngồi sau xe đạp của cô Ẻn, đi chợ.

Cổng xưởng mở sẵn một cánh. Bác Tư bảo vệ đứng chờ, tay cầm đèn pin. Trong sân, cô Sửu đã có mặt, cùng thằng Tài, bà Hòe, con Ngọ. Không ai nói gì. Bốn người đứng ở cửa gian bếp rang như đứng chờ một cái lễ.

Con Mịn đi vào gian bếp. Nó nhấc tấm lá chuối úp trên mặt chảo gang ra. Lá đã héo. Nó gấp lá lại, đặt lên bàn. Nó mở van ga tổng. Nó bật bếp.

Ngọn lửa xanh bùng lên, kêu phù một tiếng.

Bà Hoan thấy cô Sửu đưa tay lên dụi mắt. Bà Hòe quay mặt đi. Thằng Tài đứng thẳng như cái cột.

Con Mịn đặt chảo lên, hơ tay trên mặt chảo, chờ. Rồi nó đổ gạo vào. Cái xẻng gỗ bắt đầu đảo.

Mười lăm phút sau, cái mùi bay ra. Cái mùi ngầy ngậy như cốm cháy cạnh. Bà Hoan đứng ở cửa, nhắm mắt lại. Bà mười lăm tuổi, đứng ở cửa bếp nhà cấp bốn, nhìn hai người đàn bà rang thính. Một người cầm xẻng, một người quạt lửa. Người quạt lửa hát một câu gì đó bằng tiếng Mường, giọng nhỏ, trong. Mẹ bà cười.

Bà mở mắt. Ngoài sân, trời đã hửng. Từ cái ống khói tôn trên mái gian bếp, một sợi khói trắng bốc lên, thẳng, mảnh, rồi tan vào sương sớm.

Ở đầu làng, có người dắt trâu đi qua, dừng lại nhìn.

Chiều thứ Bảy, Chiến mời bà Hoan đi uống cà phê.

Bà biết nó định nói gì. Bà dạy học ba mươi năm, bà biết cái mặt của đứa học trò sắp xin điểm. Bà vẫn đi, vì bà muốn nghe nó nói hết. Quán cà phê ở đầu phố Tân Hạc, có ghế bành bọc da, có nhạc không lời. Chiến gọi cho bà một ấm trà sen, gọi cho mình một ly cà phê đen không đường.

– Cô ơi, cháu xin lỗi cô hôm thứ Tư. – Nó nói. – Cháu vội quá. Mấy tháng nay cháu cứ như người chạy trên dây.

– Ừ. – Bà Hoan nói.

– Cháu nói thật với cô. Công ty đang khó. Nợ ngân hàng ba tỷ rưỡi, nhà phố đang thế chấp. Còn nợ hợp tác xã bốn trăm triệu, hẹn Rằm tháng Hai trả. Một tập đoàn lớn ở Hà Nội muốn mua năm mươi mốt phần trăm. Có họ thì trả được hết, công ty sống. Không có họ...

Nó dừng lại, để cái im lặng nói thay.

– Phần của bố cháu bốn mươi lăm phần trăm. – Bà Hoan nói. – Cháu cần phần ấy.

Chiến hơi khựng lại.

– Vâng. Nhưng bố cháu chưa ký được. Cháu đã làm đơn xin tòa cử cháu làm người giám hộ cho bố. Tòa sẽ hỏi ý kiến người thân. Nếu cô viết cho cháu một cái giấy...

– Bố cháu viết được chữ "không". – Bà Hoan nói. – Cô nghe mẹ cháu kể rồi.

– Cô ơi, bố cháu viết chữ ấy vì có người tập cho bố viết.

Bà Hoan rót trà ra chén. Bà nhìn màu nước trà một lúc.

– Còn gì nữa?

Chiến hít một hơi.

– Phần của bà hai mươi phần trăm, theo luật chia đều cho bố cháu với cô, mỗi người mười phần trăm. Cô thành thành viên công ty. – Nó nói nhanh hơn. – Cháu xin mua lại phần của cô. Cháu trả giá tốt. Cháu là thành viên, cô bán cho cháu là đúng luật. Còn nếu cô muốn bán thẳng cho bên tập đoàn thì phải chào bán cho các thành viên trong nhà trước, nhà không ai mua thì mới bán ra ngoài được. Cháu nói để cô biết, cho đúng thủ tục.

– Cháu lấy tiền đâu mua?

Chiến cầm ly cà phê lên, uống một ngụm.

– Bên tập đoàn ứng trước cho cháu.

Bà Hoan đặt chén trà xuống. Bà nhìn đứa cháu đích tôn của mẹ mình. Ba mươi sáu tuổi, kính gọng mảnh, áo sơ mi trắng, cái cằm giống hệt ông nội nó, tức cha bà, người mất từ năm bà mười ba tuổi. Bà nhớ hồi nó tám tuổi, về Vinh chơi hè, đòi bà dạy làm toán chia, bà dạy một buổi là nó làm được, làm nhanh hơn cả học trò lớp năm của bà. Nó vẫn giỏi tính. Chỉ có điều nó tính cái gì cũng ra một con số.

– Cô chưa bán cho ai cả. – Bà nói. – Cô cũng chưa ký giấy gì cho cháu. Cô cần nghĩ.

– Vâng. Cô cứ nghĩ. – Chiến nói. Nó không giấu được cái thất vọng. – Nhưng cô nghĩ nhanh giúp cháu. Bên ấy chỉ chờ tới cuối tháng Tư.

Tối hôm ấy, bà Hoan ngồi với anh trai trong phòng khách.

Ông Thự ngồi trên xe lăn cạnh cửa sổ. Phố Tân Hạc buổi tối đã sáng đèn lại, cửa hàng nhà mình vẫn đóng cửa, tờ giấy trắng vẫn dán trên cửa cuốn. Bà Hoan kéo cái ghế mây lại gần anh, đặt lên khay gỗ trên đùi anh tấm ảnh đen trắng con Mịn đưa cho bà giữ hộ.

– Anh còn nhớ không?

Ông Thự nhìn tấm ảnh. Bà Hoan thấy bàn tay trái của anh mình đưa lên, rất chậm, chạm vào hình người đàn bà đeo gùi. Ngón tay ông dừng lại ở đó, trên cái khăn đội đầu.

Bà đưa cho ông cái bút dạ.

Ông viết rất lâu. Hai chữ. Chữ đầu ngắn: một vòng cong hở, rồi một vòng tròn đội cái mũ nhỏ. Chữ sau dài hơn, có cái dấu hỏi lệch ra ngoài.

CÔ ẺN.

Bà Hoan ngồi im.

– Ừ. – Bà nói. – Cô Ẻn.

Năm bảy chín, bà mười lăm tuổi, anh Thự mười tám. Cha mất được hai năm. Mẹ gánh nem ra chợ từ năm giờ sáng, về tới nhà thì tối mịt, hai anh em tự nấu cơm, tự đi học. Rồi một đêm mùa đông, mẹ dắt về một người đàn bà lạ, ướt sũng, run cầm cập, đeo cái gùi mây. Mẹ bảo cô này ở nhờ mấy hôm.

Cô Ẻn ở hai năm. Cô ngủ ở gian bếp, trên cái chõng tre. Cô dậy trước mẹ, nhóm bếp, giã thịt, ra giếng gánh nước. Cô dạy bà Hoan buộc cái nút con cá, bà buộc mãi không được, cô cầm tay bà buộc cho. Cô dạy anh Thự nhận ra cây ổi nào lá chua, cây nào lá chát. Tối nào cô cũng kể chuyện con Ván ở trên bản. Con Ván sáu tuổi, con Ván biết chăn trâu, con Ván nhặt củi giỏi. Kể xong thì cô ngồi im, nhìn ra cửa, rất lâu.

Năm tám mốt, có người trên bản xuống báo ông nhà cô ngã cây gãy chân. Sáng hôm sau, mẹ đưa cô ra bến xe. Bà Hoan đi theo, xách hộ cái gùi.

Bà nhớ cái bến xe. Bà nhớ cái xe khách cũ sơn xanh, nhớ người đông nhung nhúc. Bà nhớ mẹ nắm hai tay cô Ẻn, nắm rất lâu, rồi nói một câu. Bà mười bảy tuổi, đứng ngay cạnh, nghe rõ từng chữ.

– Ẻn ơi. Lửa nhà tau còn thì phần nhà mi còn.

Cô Ẻn cười, lắc đầu, bảo chị đừng nói thế. Mẹ bảo tau nói thật. Rồi xe chạy.

Những năm đầu, mẹ giữ lời. Tết nào mẹ cũng gói một phong bì, thêm mấy vuông vải, mấy cân đường, nhờ ông lái buôn lá ổi mang lên bản. Nhiều năm như thế.

Năm chín sáu, lụt. Mẹ bán cái nhẫn cưới để có tiền thưởng thợ. Tết năm ấy không có phong bì nào đi lên bản. Năm sau mẹ gửi ít. Rồi cửa hàng mặt phố mở, rồi nhà xây bốn tầng, rồi lập công ty, mẹ bận, mẹ giao hết cho ông lái buôn, ông ấy mang không mang, mẹ không hỏi. Đến một năm mẹ hỏi thì ông ấy bảo mấy năm rồi ông không lên bản ấy, bà Ẻn già rồi, không ra chợ nữa.

Mẹ không lên. Mẹ xấu hổ. Mỗi năm qua đi, cái xấu hổ ấy dày thêm một lớp, như vôi đóng trên cái cối đá, càng để lâu càng không cạo đi được.

Bà Hoan biết hết những điều ấy vì năm hai hai, một đêm tháng Chín, mẹ gọi điện vào Vinh lúc mười một giờ đêm. Mẹ khóc. Mẹ bảo con dâu thằng Thạo là cháu ngoại cô Ẻn. Mẹ bảo nó buộc cái nút con cá. Mẹ bảo cô Ẻn mất rồi, mất năm mười sáu, tau không kịp.

– Anh có biết u hứa câu ấy không? – Bà Hoan hỏi anh trai.

Ông Thự gật. Ông gật rất chậm.

– Anh định nói câu ấy ở bữa tiệc năm mươi năm phải không? Cái câu anh nói dở?

Ông Thự nhìn em gái. Bàn tay trái của ông nắm lại, rồi mở ra. Rồi ông gật. Một giọt nước mắt rơi xuống tấm ảnh trên khay, rơi đúng vào cái gùi mây.

Bà Hoan lấy khăn tay thấm giọt nước mắt ấy đi, cẩn thận, như lau một tờ giấy quý.

– Thằng Chiến hỏi mua phần của em. – Bà nói. – Nó bảo tập đoàn ứng tiền cho nó. Nó muốn bán cái xưởng, thuê ngoài làm nem.

Ông Thự gõ ba cái lên tay vịn. Cốc. Cốc. Cốc.

– Em biết. – Bà Hoan nói. – Em biết anh bảo không.

Bà ngồi thêm một lúc. Rồi bà hỏi một câu mà bà đã nghĩ suốt ba ngày, từ lúc ngồi trong đoàn xe đưa tang, nhìn qua cửa kính thấy cái ống khói nguội.

– Anh ạ. Phần của u, u để lại cho ai?

Ông Thự cầm bút. Ông không viết chữ. Ông vẽ. Một vòng. Rồi một vòng nữa, bắt chéo qua vòng trước. Rồi hai nét xòe ra như cái đuôi.

Cái nút con cá.

Sáng Chủ nhật, Chiến lại hỏi. Nó gặp bà ở chân cầu thang, lúc bà định đi chợ mua hoa quả cúng mẹ. Nó hỏi nhỏ, lễ phép: cô nghĩ xong chưa cô, cháu cần trả lời bên ấy.

Bà Hoan đứng lại trên bậc cầu thang thứ ba, cao hơn nó một chút.

– Cô nghĩ rồi. Cô chưa bán. Cô cũng chưa ký giấy nào cho cháu. – Bà nói. – Cô có một điều kiện trước khi cô quyết.

– Cô cứ nói.

– Cả cái nhà này, từ hôm bà mất tới giờ, ai cũng nói. Cháu nói về con số. Mẹ cháu nói về ngân hàng. Cô Sửu nói về công nhân. Bà con trên bản nói về tiền lợn. – Bà Hoan nhìn thẳng vào mắt đứa cháu đích tôn. – Chỉ có một người chưa nói gì cả. Người mà u cô dạy nghề. Người mà u cô dặn đỏ lửa lại.

Chiến im.

– Cô muốn nghe con Mịn nói một câu. – Bà Hoan nói. – Nó muốn gì.

— Hết chương 26 —