Người được dạy

Chương 10: Người được dạy

Bà Huệ nghe chuyện từ miệng chị bán xôi đầu ngõ, trước cả khi con trai bà về kể.

Bảy giờ sáng thứ Tư, chị xôi bê cái thúng đi ngang cửa hàng, dừng lại, ghé vào quầy kính, nói như nói chuyện thời tiết:

– Chị Huệ ơi, nghe đêm qua xưởng nhà chị có chuyện à? Cái Ngọ người làm bên ấy là cháu dâu nhà em, sáng nay nó về kể, mẻ siêu thị hỏng, cô Mịn nhà chị đứng ra cứu cả đêm. Nó bảo cả xưởng xưa nay ai chẳng biết cô Mịn nếm nem thay cụ.

Bà Huệ đang xếp nem vào quầy. Tay bà không dừng.

– Ừ. – Bà nói. – Xưởng thì đêm nào chả có chuyện.

Chị xôi đi rồi, bà vẫn đứng xếp nem. Xếp xong một khay, bà xếp lại từ đầu, xếp cho thẳng hơn. Rồi bà đi vào cái buồng nhỏ sau quầy, đóng cửa, ngồi xuống cái ghế đẩu, hai tay đặt trên đùi.

Bà nhớ năm tám bảy.

Năm ấy bà hai mươi hai tuổi, về làm dâu được hai năm, chưa có con. Nhà còn là căn nhà cấp bốn mái ngói, bếp ở sau, có cái giếng khơi. Mẹ chồng bà, bà Liễu năm ấy bốn mươi tám tuổi, làm nem từ ba giờ sáng, gánh ra chợ lúc năm giờ, trưa về ngủ một giấc, chiều lại làm. Bà Huệ đi theo gánh, đứng bán cùng. Bà bán giỏi. Bà nhớ mặt khách, nhớ tên con khách, biết lúc nào nói đùa, lúc nào nói khéo. Chỉ một năm, cái gánh nem ở góc chợ đã thành cái sạp có mái che.

Một buổi chiều mùa đông, bà Huệ đứng trong bếp nhìn mẹ chồng rang thính. Bà nhìn lâu lắm. Rồi bà lấy hết can đảm.

– U ơi. U dạy con làm men đi u.

Bà Liễu không ngẩng lên. Cái xẻng gỗ vẫn đảo đều trong chảo.

– Chị lo bán là được. – Bà Liễu nói. – Chị bán giỏi.

Thế thôi. Không giải thích. Không hẹn lúc khác. Bà Huệ đứng thêm một lúc rồi đi ra giếng, kéo nước rửa rau, và khóc. Khóc không thành tiếng, nước mắt rơi vào chậu nước giếng lạnh buốt. Khóc xong, bà rửa mặt bằng chính chậu nước ấy, đi vào nấu cơm.

Bà không bao giờ hỏi lại lần thứ hai.

Bà dồn cả đời vào cái việc bà Liễu bảo bà làm. Bà bán. Từ cái sạp ra cái quầy, từ cái quầy ra cái cửa hàng mặt phố, rồi cái nhà bốn tầng. Bà gây dựng mối đại lý ở Hà Nội, Hải Phòng, Nam Định. Ông Kiểm là mối của bà. Bà Tư là mối của bà. Cái tên "nem Bà Liễu" vang ra ngoài tỉnh là nhờ cái miệng của bà, cái chân của bà, cái lưng còng đi vì ba mươi lăm năm đứng quầy của bà.

Thế mà cái thứ bà xin không được, sau ba mươi lăm năm, bà già lại đem cho một đứa con dâu người Mường vừa về nhà được một tuần.

Bà ngồi trong cái buồng nhỏ sau quầy mười lăm phút. Rồi bà đứng dậy, chỉnh lại cái khăn len, đi ra mở cửa hàng tiếp.

Trưa, Mịn từ xưởng về để cho bố chồng ăn. Cô vào bếp hâm cháo. Bà Huệ đang đứng rửa bát. Hai người đứng cạnh nhau ở cái bồn rửa, không ai nói gì. Nước chảy. Bát va vào nhau lách cách.

– Cô giỏi nhỉ. – Bà Huệ nói, mắt vẫn nhìn xuống bồn.

Mịn tắt bếp.

– Cô giỏi đến mức giấu được cả nhà ba năm.

– Bà dặn con không được nói, mẹ ạ.

– Bà dặn. – Bà Huệ nhắc lại. Bà úp cái bát cuối cùng lên giá, lau tay vào tạp dề, rồi quay sang nhìn con dâu. – Bà dặn, hay là cô muốn thế?

Mịn không trả lời.

– Ba năm cô đứng ở xưởng, nhìn tôi đứng quầy bán cái nem cô làm, nghe khách khen "nem bà cụ vẫn ngon", cô có thấy buồn cười không?

– Con không thấy buồn cười, mẹ ạ.

– Thế cô thấy gì?

Mịn cầm nồi cháo lên, nhìn mẹ chồng.

– Con thấy mẹ bán giỏi. – Cô nói.

Bà Huệ đứng sững. Đó đúng là câu bà Liễu đã nói với bà ba mươi tám năm trước, chỉ thiếu mỗi chữ "chị lo bán là được". Bà không biết con bé này có biết thế không. Bà nhìn nó, mà mặt nó vẫn lặng như nước, không có cái gì gọi là cố ý.

Mịn bưng nồi cháo lên tầng hai. Bà Huệ đứng một mình trong bếp. Bà mở vòi nước, rửa lại cái bát đã sạch.

Chiều hôm ấy, bà đi lên tầng hai, đứng trước cửa buồng bà Liễu. Cửa đóng. Bà giơ tay định gõ. Bà đứng như thế một lúc lâu. Rồi bà hạ tay xuống, đi về phòng mình.

Tối thứ Năm, cả nhà ăn cơm. Mâm cơm dọn ở phòng ăn tầng hai, hai cái bàn ghép lại, ông Thự ngồi xe lăn ở đầu bàn. Đây là lần đầu tiên từ hôm ông đổ bệnh, cả nhà ngồi đủ một mâm. Chiến bảo thế, nói là có chuyện cần thông báo.

Mịn ngồi cạnh bố chồng, đút cho ông từng thìa cháo. Bà Liễu ngồi đối diện.

Chiến gõ đũa vào thành bát.

– Con xin nói mấy việc. – Anh nói. – Thứ nhất, bên Bách Lộc đã đồng ý cho mình giao đợt hai làm hai lần. Sáng thứ Bảy giao ba vạn tư, thứ Ba sau giao sáu nghìn. Tiền phạt đợt một vẫn phải chịu, nhưng họ không hủy hợp đồng.

Bà Huệ thở ra.

– Thứ hai. – Chiến nói, quay sang Mịn. – Con cảm ơn cô Mịn. Đêm thứ Ba vừa rồi, cô Mịn đã cứu được mẻ hàng. Không có cô thì công ty mình mất hợp đồng.

Ngọc vỗ tay mấy cái. Trinh nhìn chị dâu. Thạo cúi đầu ăn, nhưng Mịn thấy tai anh đỏ lên.

Chiến lấy trong túi áo ra một chùm chìa khóa. Cái chìa cổng phụ, cái chìa buồng tre, cái chìa tủ lá ổi, xâu chung một vòng thép, treo con cá đan bằng lạt. Anh đặt nó cạnh bát cơm của Mịn.

– Từ mai cô Mịn quay lại xưởng, phụ trách kỹ thuật cùng anh Toản. Lương từ tháng sau con tăng lên mười hai triệu. – Anh ngừng một chút. – Và con có một đề nghị. Con muốn cô Mịn viết ra toàn bộ công thức, quy trình, tỷ lệ, nhiệt độ, thời gian. Viết hết. Để anh Toản chuẩn hóa thành tài liệu. Công ty không thể phụ thuộc vào một cái lưỡi. Lỡ hôm nào cô Mịn ốm, hay cô Mịn về quê, thì xưởng làm thế nào?

Mịn đặt cái thìa xuống.

– Em viết được tỷ lệ, anh ạ. Thịt bao nhiêu, bì bao nhiêu, thính bao nhiêu, em viết được. Nhưng có những cái em không viết ra được.

– Cái gì?

– Mùi. – Mịn nói. – Thịt hôm nay khác thịt hôm qua. Trời hôm nay khác trời hôm qua. Bì mẻ này ướt hơn mẻ kia. Cái đấy phải ngửi, phải sờ. Không viết ra được.

– Cái gì không viết ra được, – Chiến nói, – là cái mình chưa hiểu hết.

– Hay là em không muốn viết. – Ngọc nói, giọng nhẹ như đùa. – Viết ra rồi thì ai cũng làm được, em lại thành người bình thường.

Cả mâm cơm im lặng. Bà Liễu đặt đũa xuống.

– Mi viết đi. – Bà nói với Mịn. – Viết cái chi viết được. Cái chi không viết được thì để đó. Nó không tin thì nó tự chộ.

Chiến nhìn bà nội, rồi gật đầu, coi như xong.

Bà Huệ không nói câu nào suốt bữa cơm. Bà chỉ nhìn. Bà nhìn bà Liễu nói chuyện với Mịn bằng cái giọng mà ba mươi tám năm nay bà Liễu chưa bao giờ dùng với bà. Bà nhìn đứa con trai cả của mình cảm ơn đứa con dâu nó vừa cấm cửa. Bà nhìn chồng bà. Ông Thự đang nhìn Mịn, nửa mặt trái giãn ra.

– Ông để tôi trông. – Bà Huệ nói, khi bữa cơm sắp tan. Mọi người quay sang. – Từ mai tôi đóng cửa hàng buổi chiều, tôi trông ông. Buổi sáng thì cái Trinh. Cô đi mà làm cái việc bà giao cho cô.

Không ai biết bà nói thế là tốt hay là giận. Chính bà cũng không biết.

Chiều thứ Sáu, chiếc ô tô bảy chỗ màu đen biển Hà Nội đỗ trước cổng xưởng Vạn Lộc. Chiến đã gọi mẹ ra từ trưa. Anh bảo mẹ ra đón khách, mẹ là bà chủ, có mẹ đứng đấy người ta mới thấy công ty đàng hoàng. Bà Huệ mặc cái áo dạ tốt nhất, quàng khăn lụa, đứng ở bậc thềm văn phòng.

Người xuống xe đầu tiên ngoài bốn mươi, áo khoác dạ màu than, khăn quàng cổ màu ghi, tóc cắt gọn. Ông bắt tay Chiến, rồi bắt tay bà Huệ, hơi cúi người.

– Cháu là Vũ Đình Tuyển, bên Tập đoàn thực phẩm Phương Đông. Cháu chào bác. Hồi sinh viên cháu ăn nem nhà bác suốt, mỗi lần có đứa bạn quê Thanh về là cả phòng ký túc chờ.

Bà Huệ cười. Câu ấy làm bà dễ chịu.

Chiến dẫn đoàn đi một vòng. Ba gian xưởng. Buồng máy mới. Phòng lạnh. Toản đứng trước một cái màn hình, nói về nhiệt độ, độ pH, mã truy xuất. Người của Phương Đông ghi chép, chụp ảnh, hỏi han. Tuyển nghe nhiều, hỏi ít.

Rồi tới buồng tre. Cuối dãy, những nong nem của mẻ cứu đêm thứ Ba đã chín. Mẻ mới làm sáng thứ Tư nằm ở dãy trong, còn phải chờ thêm một ngày. Cô Sửu đứng chờ ở cửa. Theo lệnh Chiến, cô bóc ra mấy cái để khách nếm.

Tuyển cầm một cái nem lên. Ông không bỏ vào miệng ngay. Ông ngửi trước, như bà Liễu vẫn ngửi. Rồi ông ăn. Ông nhai chậm.

– Đây rồi. – Ông nói, nhỏ, như nói với mình. – Đây mới là nem Bà Liễu cháu ăn hồi sinh viên.

– Công thức gia truyền nhà em. – Chiến nói ngay. – Và quy trình chuẩn hóa của bên em, có anh Toản hỗ trợ.

Tuyển gật đầu. Ông không nhìn Toản. Ông nhìn những nong nem trên giá.

Bà Huệ đứng ngay sau lưng con trai. Bà nghe nó nói "công thức gia truyền, quy trình của bên em". Bà biết nó không nói tên Mịn. Bà biết vì sao nó không nói. Và bà thấy trong ngực mình có một cái gì vừa nhẹ đi vừa nặng thêm, mà bà không gọi được tên.

Tuyển cúi xuống, nhìn cái nem nằm riêng một góc nong. Cái nem buộc lạt đỏ, cái nút có đuôi xòe ra như đuôi cá.

– Bác ơi. – Ông hỏi cô Sửu. – Cái nút lạt đỏ này ai buộc ạ?

Cô Sửu không trả lời bằng lời. Cô hất cằm, chỉ về phía cuối gian xưởng.

Ở đó, cạnh cái bàn gói, Mịn đang đứng với con Ngọ, chỉ cho nó cách gấp lá chuối. Cô vẫn mặc cái áo chàm bạc màu, tay áo xắn tới khuỷu, không hề biết có người đang nhìn mình.

Tuyển đứng thẳng dậy. Ông nhìn về phía Mịn một lúc. Rồi ông nói với Chiến:

– Anh cho em đi vệ sinh một chút.

Ông không đi về phía nhà vệ sinh. Bà Huệ nhìn theo. Ông đi dọc gian xưởng, tới chỗ cái bàn gói. Ông lấy trong ví ra một tấm danh thiếp, đưa cho Mịn bằng hai tay. Mịn lau tay vào tạp dề rồi mới cầm.

Bà Huệ đứng quá xa để nghe. Nhưng bà thấy người đàn ông Hà Nội ấy cúi đầu chào con dâu bà, kiểu cúi đầu mà nãy giờ ông ta chưa dành cho Chiến.

Tối hôm ấy, lúc rửa bát, bà hỏi Mịn ông ta nói gì. Mịn ngập ngừng một lúc rồi nói thật.

– Dạ, ông ấy bảo: khi nào chị rảnh, em mời chị một chén trà. Không phải chuyện của anh Chiến.

— Hết chương 10 —