Ba mươi bảy hộ

Chương 18: Ba mươi bảy hộ

Chín chiếc xe tải nhỏ đỗ thành một hàng dài trên mặt đê, nối đuôi nhau từ cổng xưởng Vạn Lộc ra tận gốc gạo đầu làng. Trên thùng mỗi xe là những cái cũi sắt, trong cũi là lợn. Lợn đen, lợn lang, lợn lai, con nào cũng béo tròn, kêu eng éc trong cái rét sáu giờ sáng. Hơi thở của chúng bốc lên thành khói trắng.

Taxi chưa dừng hẳn, Mịn đã mở cửa bước xuống. Cô để bà Liễu lại cho chị điều dưỡng trực, gọi Trinh dậy vào viện thay, rồi bắt chiếc taxi đầu tiên ở cổng.

Trước cổng xưởng, trên khoảng đất trống giáp chân đê, người ta trải chiếu. Năm, sáu cái chiếu cói nối nhau. Trên chiếu là người. Đàn ông mặc áo bông, đội mũ len, ngồi xổm hút thuốc lào. Đàn bà mặc váy Mường, khoác áo phao ra ngoài, quàng khăn kín đầu. Có mấy ông già chống gậy ngồi trên mấy cái ghế nhựa ai đó mang theo. Ở mép chiếu, ba bếp củi đã đỏ lửa, trên bếp là ba cái nồi nhôm to, khói cơm bốc lên thơm phức.

Không ai hò hét. Không ai giăng biểu ngữ. Người ta chỉ ngồi đó, chờ, như chờ một chuyến đò.

Mịn đứng lặng một giây. Rồi cô thấy cậu Khoang ngồi giữa cái chiếu đầu tiên, điếu cày đặt trên đùi. Và cô thấy bên cạnh cậu, một người đàn bà nhỏ thó đội khăn trắng, đeo cái gùi mây trên lưng.

– Mế!

Mế Ván đứng dậy. Mịn chạy lại, ôm lấy mẹ. Người mẹ lạnh ngắt, áo khoác ướt sương.

– Sao mế xuống?

– Bà con xuống thì mế xuống. – Mế Ván nói, tiếng Mường, vỗ vỗ lưng con gái như vỗ một đứa trẻ. – Mế xuống xem con thế nào.

Cậu Khoang không đứng dậy. Cậu nhìn Mịn, gật đầu một cái.

– Sáu mươi con. – Cậu nói. – Như đã hứa. Đủ.

– Con cảm ơn cậu. Bà con lên xe từ mấy giờ?

– Một giờ sáng. – Cậu nói. – Xe đi chậm, sợ lợn say.

Sáu giờ, công nhân xưởng bắt đầu đến. Ai đi qua cũng dừng lại nhìn. Bà Hòe dắt xe đạp đứng ngẩn ra. Con Ngọ thì chạy ngay vào giữa đám người, chào hết lượt bằng tiếng Mường, ông này là chú họ, bà kia là dì họ, ríu rít. Cô Sửu đi tới, đứng cạnh Mịn, nhìn chín chiếc xe tải, nhìn mấy nồi cơm đang sôi, nhìn sáu cái chiếu.

– Bọn nó không vào sân à? – Cô Sửu hỏi.

– Bà con bảo chưa gặp người có quyền thì chưa vào. – Mịn nói. – Lợn cũng chưa giao.

Cô Sửu im một lúc. Rồi cô quay vào xưởng, một lát sau đi ra, tay xách hai cái phích nước nóng, một cái túi chè. Cô đặt xuống mép chiếu.

– Uống nước cho ấm đã. – Cô nói với cậu Khoang. – Chờ thì chờ, rét thế này.

Thạo tới lúc sáu giờ rưỡi. Mịn gọi anh từ trên taxi. Anh đứng ở đầu đê nhìn xuống, rồi đi thẳng tới chỗ cậu Khoang, cúi đầu chào. Cậu Khoang chìa cái điếu cày cho anh. Thạo không biết hút thuốc lào, nhưng anh cầm, rít một hơi, ho sặc sụa. Mấy ông già trên chiếu cười. Lần đầu tiên trong buổi sáng ấy có người cười.

Bảy giờ, chiếc ô tô trắng lăn bánh trên mặt đê, đi chậm, lách qua hàng xe tải chở lợn. Chiến bước xuống. Theo sau là chị Hường kế toán, ôm chặt cái cặp tài liệu trước ngực, và Toản. Chiến mặc áo vest, cà vạt, như đi họp. Anh đi tới chỗ cậu Khoang, chìa tay ra.

– Cháu chào cậu. Cháu là Chiến, phó giám đốc. Bà con xuống sớm quá. Mời cậu với các bác vào văn phòng, mình ngồi nói chuyện cho ấm.

Cậu Khoang bắt tay anh, nhưng không đứng dậy.

– Nói ở đây. – Cậu nói. – Bà con nghe cả.

Chiến nhìn quanh. Sáu mươi con người trên chiếu đang nhìn anh. Bốn chục công nhân đứng trước cổng xưởng đang nhìn anh. Anh hắng giọng.

– Vâng. Thế cháu nói luôn. Cháu biết công ty còn chậm trả tiền lợn cho hợp tác xã. Cháu xin lỗi bà con. Năm nay công ty gặp nhiều khó khăn. Cháu đề nghị thế này: ngay hôm nay, trước Tết, công ty chuyển cho hợp tác xã ba trăm triệu. Phần còn lại, ra Giêng, tiền siêu thị về, cháu trả hết.

Cậu Khoang dịch sang tiếng Mường cho bà con. Không ai nói gì.

Rồi cậu quay lại, nhìn Chiến. Cậu nói tiếng Kinh, chậm, từng con số một, như người đọc lại những thứ đã khắc vào đầu.

– Hợp tác xã ba mươi bảy hộ. Bán lợn cho xưởng từ tháng Ba năm hai ba. Hợp đồng trả trong mười lăm ngày. Từ tháng Sáu tới tháng Mười Hai năm ngoái, xưởng trả thiếu. Bảy tháng. Xưởng nợ một tỷ sáu trăm bốn mươi triệu.

Chiến định nói gì đó. Cậu Khoang giơ tay lên.

– Trong một tỷ sáu trăm bốn mươi triệu ấy, con Mịn, cháu tôi, con dâu nhà anh, đã trả thay bốn trăm hai mươi triệu. Bằng tiền lương của nó. Tiền tiết kiệm của nó. Và tiền nó bán vàng cưới.

Tiếng xì xào nổi lên trong đám công nhân. Bà Hòe quay sang nhìn Mịn. Con Ngọ đưa tay lên bịt miệng.

– Hôm nay bà con không đòi phần con Mịn đã trả. – Cậu Khoang nói tiếp. – Phần ấy là xưởng nợ con Mịn, không phải nợ bà con. Bà con chỉ đòi phần xưởng còn nợ bà con. Một tỷ hai trăm hai mươi triệu. Bà con không đòi lãi. Bà con không đòi phạt. Bà con chỉ cần tiền mua cám, tiền đóng học cho con, tiền viện phí. Ba trăm triệu thì không đủ cho ba mươi bảy hộ ăn Tết.

Đúng lúc ấy, Mịn thấy một bóng người đứng ở mép đê, cạnh gốc gạo. Một người đàn bà mặc áo dạ, quàng khăn len. Bà Huệ. Có lẽ bà đang trên đường vào viện thì có người gọi. Trinh, hay Thạo, Mịn không biết. Bà đứng đó, không đi xuống, không lại gần. Bà nghe.

Mịn không biết bà đã đứng đó bao lâu. Bà đã nghe tới câu "bán vàng cưới" chưa.

– Tiền siêu thị chưa về. – Chiến nói. Giọng anh đã mất đi cái bình tĩnh lúc nãy. – Cậu thông cảm. Bây giờ công ty không có một tỷ hai trăm triệu tiền mặt. Ra Giêng...

Ông Mòn đứng dậy khỏi chiếu. Ông nói tiếng Mường, nói rất nhanh, rất to, tay chỉ vào chín chiếc xe tải. Bà Thìn đứng dậy theo. Đám người trên chiếu bắt đầu ồn lên.

Mịn bước ra giữa. Cô không nói với bà con. Cô không nói với Chiến. Cô quay sang người đàn bà đang ôm cặp tài liệu đứng sau lưng Chiến.

– Chị Hường. – Mịn nói. Giọng cô bình thường như mọi ngày ở xưởng. – Em hỏi chị một câu thôi. Tiền Bách Lộc thanh toán đến đợt nào rồi hả chị?

Chị Hường đứng sững. Chị nhìn Chiến. Chiến không quay lại.

– Chị Hường. – Mịn nói lại.

Chị Hường bốn mươi tuổi, làm kế toán cho công ty mười hai năm, từ hồi ông Thự còn tự tay ký từng tờ phiếu chi. Chị là người rụt rè nhất xưởng, nói chuyện với ai cũng cúi đầu. Bây giờ chị đứng giữa sáu mươi người Mường, bốn chục công nhân, và người đàn bà người Mường đang hỏi chị, cái cặp tài liệu trong tay chị run lên.

– Hường. – Cô Sửu nói từ phía sau. – Mày cũng có mẹ ở quê.

Chị Hường bật khóc.

– Bách Lộc thanh toán đợt một với đợt hai rồi ạ. Hôm hai mươi tám tháng Một. – Chị nói trong tiếng nấc. – Tiền đại lý tháng nào cũng về. Em xin lỗi anh Chiến. Em không chịu được nữa. Tiền về tháng nào anh Chiến cũng bảo em ưu tiên trả lãi ngân hàng trước, rồi chuyển trả công nợ Hà Nội...

– Hường! – Chiến quay phắt lại.

– ...rồi mới tới nhà cung cấp. – Chị Hường nói nốt, cúi gằm mặt. – Tháng nào tới lượt hợp tác xã cũng chẳng còn bao nhiêu.

Cả khoảng sân trước cổng xưởng im phăng phắc. Chỉ còn tiếng lợn kêu trên mấy chiếc xe tải.

– Công nợ Hà Nội là công nợ gì? – Thạo hỏi.

Chiến không trả lời. Anh nhìn em trai, nhìn Mịn, nhìn cậu Khoang, rồi nhìn xuống đôi giày da của mình, giày đã dính bùn đê.

Có tiếng bước chân đi xuống từ mặt đê. Bà Huệ. Bà đi chậm, từng bước một trên con dốc đất. Đám công nhân dạt ra cho bà đi. Bà đi tới giữa khoảng đất trống, đứng trước mặt con trai cả.

Bà rút từ túi áo dạ ra một xấp giấy gấp đôi. Bà không mở ra. Bà chỉ cầm nó trong tay.

– Cái sổ đỏ nhà tôi, – bà Huệ nói, không to, nhưng cả khoảng sân nghe rõ, – đang nằm ở ngân hàng. Ba tỷ rưỡi. Không phải một tỷ rưỡi như nó nói với tôi.

– Mẹ... – Chiến nói.

– Mẹ ký. – Bà Huệ nói. – Mẹ không đọc. Lỗi của mẹ.

Bà quay lại, nhìn những con người đang ngồi trên chiếu. Nhìn cậu Khoang. Nhìn mế Ván. Bà nhìn một lúc lâu. Rồi bà làm một việc không ai ngờ: bà cúi đầu. Không sâu. Chỉ một cái gật đầu thấp, như người ta cúi chào trước một đám tang.

Cậu Khoang đứng dậy khỏi chiếu. Lần đầu tiên từ sáng tới giờ cậu đứng dậy. Cậu cũng cúi đầu chào lại.

Bà Huệ quay sang Mịn.

Cả sân chờ. Mịn đứng cạnh mế Ván, hai tay buông thõng. Bà Huệ nhìn cô, rồi nhìn xuống cổ cô, chỗ ba năm nay có cái kiềng vàng năm chỉ, giờ trống trơn.

– Bốn trăm hai mươi triệu. – Bà Huệ nói. – Vàng cưới. Sao cô không nói?

Mịn nhìn mẹ chồng.

– Con nói, – cô nói, – mẹ có nghe không?

Bà Huệ không trả lời. Bà đứng đó, xấp giấy ngân hàng nắm chặt trong tay. Mấy giây trôi qua. Rồi bà quay đi, đi về phía mặt đê, không phải đi về phía Mịn, cũng không đi về phía con trai cả.

Mịn quay sang cậu Khoang.

– Cậu ơi. Lợn thì bà con xuống rồi, cứ giao vào lò mổ. Xưởng cần lợn làm hàng Tết. Tiền thì hôm nay nhà con họp. Trước bốn giờ chiều con báo cậu. Bà con chờ con được không ạ?

Cậu Khoang dịch lại cho bà con. Ông Mòn nói gì đó. Bà Thìn nói gì đó. Rồi cậu quay lại.

– Bà con chờ. – Cậu nói. – Chờ con, không chờ anh ấy.

Chín chiếc xe tải bắt đầu nổ máy, chạy về phía lò mổ đầu làng. Bà con trên chiếu ngồi lại, múc cơm ra bát, ăn. Cô Sửu gọi công nhân vào làm. Toản đứng ở cổng xưởng, nhìn Mịn, như muốn nói gì, rồi đi vào trong.

Điện thoại Mịn rung. Trinh. Từ bệnh viện.

– Chị ơi. – Giọng Trinh gấp gáp. – Bà tỉnh rồi. Bà hạ sốt rồi. Nhưng bà cứ gọi một cái tên. Bà nắm tay em, bà gọi mãi. Em không biết là ai.

– Bà gọi tên gì?

– Bà gọi "Ẻn ơi". "Ẻn ơi, mi về rồi đó à." – Trinh ngừng. – Ẻn là ai hả chị?

Mịn đứng im giữa khoảng đất trống. Cô nhớ cái buổi sáng tháng Chín năm hai hai, bà Liễu túm lấy cổ tay cô: "Bà ngoại mi tên chi?"

– Ẻn? – Cô nhắc lại, thành tiếng.

Bên cạnh cô, mế Ván đang cúi xuống buộc lại quai gùi. Mế ngẩng phắt lên. Cái gùi mây tuột khỏi tay mế, rơi xuống chiếu, mấy củ dong riềng mang xuống biếu thông gia lăn ra ngoài.

Mế nhìn con gái, mắt mở to.

– Ẻn là tên mế của mế. – Mế Ván nói. – Ai gọi tên bà ngoại con?

— Hết chương 18 —