Bàn tay run của bà

Chương 3: Bàn tay run của bà

– Thính đâu? – Bà Liễu hỏi, chưa đứng dậy.

Cô Sửu bưng ra cái mẹt tre, trên đó là đống thính rang hỏng chiều qua. Mịn bốc một nhúm, đưa lên mũi. Mùi khét xộc vào tận óc. Cô cho một ít lên đầu lưỡi rồi nhổ ra ngay. Đắng, lẫn cả vị than.

– Đổ đi cô ạ. Cho gà cũng không được.

– Cô biết. – Cô Sửu nói. – Cô chỉ chờ mày nói một câu cho thằng Tài nó tâm phục.

Thằng Tài mười chín tuổi, vào xưởng được bốn tháng, đứng nép sau cột nhà, hai tay đút túi quần, mặt cúi gằm. Mịn không mắng nó. Cô cởi áo khoác, xắn tay áo, đi thẳng vào gian bếp rang.

Gian bếp rang ở cuối dãy, có ba cái bếp gas lớn và một cái chảo gang to bằng cái nong con, đen bóng vì năm mươi năm khói lửa. Gạo ngâm đã vớt ra rổ, ráo nước. Mịn bật lửa, đặt chảo lên, chờ chảo nóng, lấy tay hơ trên mặt chảo một lát rồi mới đổ gạo vào. Cái xẻng gỗ trong tay cô đảo đều, đảo không nghỉ, từ đáy lên, từ mép vào giữa.

Bà Liễu theo vào, cô Sửu xách cái ghế nhựa theo sau. Cô Sửu ghé tai Mịn kể nhỏ: bà gọi xe ôm đầu ngõ chở ra từ ba giờ rưỡi, ngồi ở cổng không chịu vào trong, bảo chờ con Mịn. Bà ngồi cách bếp hai bước, nhìn những hạt gạo chuyển dần từ trắng sang ngà.

– Lửa to rồi.

– Dạ, con biết. Con để to lúc đầu cho nhanh, lát gạo đổi màu con hạ.

Bà gật. Năm phút sau Mịn hạ lửa xuống nhỏ. Gạo kêu lách tách. Mùi thơm bắt đầu bốc lên, cái mùi ngầy ngậy như mùi cốm cháy cạnh, chỉ những ai làm nghề lâu mới phân biệt được với mùi khét. Mười lăm phút. Hai mươi phút. Gạo vàng sậm đều như màu mật ong. Mịn tắt bếp, xúc ra mẹt, trải mỏng cho nguội.

Thằng Tài đứng ở cửa nhìn. Mịn gọi nó vào.

– Em đảo mẻ này cho chị. Đừng dừng tay. Thấy hạt nào nứt ra trắng ở giữa là sắp được rồi, đừng chờ nó vàng hết, vì lúc em xúc ra nó còn chín thêm trên mẹt.

Thằng Tài cầm cái xẻng như cầm cái gì nặng lắm. Mịn đứng sau lưng nó, thỉnh thoảng nói "chậm lại", "xuống đáy". Bà Liễu ngồi nhìn hai người, không nói gì.

Năm giờ, muộn hơn mọi hôm nửa tiếng, xe ba gác của lò mổ chở thịt vào sân. Ba trăm ký nạc mông còn ấm, đỏ tươi, đựng trong những cái thau nhôm phủ vải màn. Tổ thịt đã đứng chờ sẵn. Bốn người đàn bà đeo tạp dề, đội mũ trùm tóc, bắt đầu lọc gân lọc mỡ. Tiếng dao lách cách, tiếng máy xay rền lên ở gian giữa. Thịt nem phải là thịt nóng, mổ trong ngày, xay xong phải giã ngay, để nguội là thịt không còn dẻo. Không ai ở cái xưởng này phải nhắc nhau điều đó.

Thính nguội, Mịn cho vào cối xay đá. Thính phải xay thật mịn, mịn như bột. Cô bốc một nhúm thính mới xay, xoa giữa hai đầu ngón tay, nghe nó trơn mà không bết. Được.

Rồi cô sang buồng ủ.

Buồng ủ là một gian vách tre ken dày, bà Liễu dựng từ hồi còn chưa có xưởng, đến giờ vẫn giữ. Bên trong, các nong tre xếp trên giá gỗ, mỗi nong một trăm cái nem gói lá chuối, buộc lạt giang. Mùa rét như bây giờ, nong được đắp chăn bông cũ. Ba mươi nong của hôm thứ Năm nằm ở dãy giá ngoài cùng, gần cửa.

Trên mỗi nong có một cái nem nằm riêng một góc, buộc lạt đỏ. Nút buộc không giống những cái kia: hai vòng lạt bắt chéo, thắt lại ở giữa, đuôi lạt xòe ra như đuôi một con cá nhỏ.

Mịn cởi cái nút con cá thứ nhất. Cô bóc lớp lá chuối ngoài, lớp lá ổi trong, bẻ cái nem làm đôi. Thịt đỏ hồng, săn, bì trắng giòn. Cô ngửi, rồi cắn một miếng nhỏ, nhai chậm, nhắm mắt. Chua dịu. Thơm thính. Cuối miệng có cái chát nhẹ của lá ổi tím.

– Được ạ.

Cô Sửu lấy viên phấn, gạch một vạch lên mép nong.

Nong thứ hai. Nong thứ ba. Bà Liễu ngồi ở cửa buồng ủ, nhìn. Tới nong thứ mười bảy, Mịn nhai lâu hơn.

– Nong này chưa tới, cô ạ. Còn non. Thiếu một ngày.

Cô Sửu không hỏi lại. Cô kéo nong ấy vào dãy trong cùng, sát vách, chỗ ấm nhất. Tới nong hai mươi tư, lại một nong chưa tới. Hai mươi tám nong đạt. Sáu giờ kém năm, xe đại lý Hà Nội vào sân. Hai mươi tám nong được xếp vào thùng xốp, chở đi. Anh lái xe ký nhận, hỏi thăm ông Thự, rồi đi.

Mịn ngồi xuống cái ghế con cạnh cối thính. Cô mới thấy mình đói. Cô Sửu đưa cho cô một bát cháo trắng nấu từ đêm, rắc ít ruốc.

Bà Liễu ngồi cạnh. Trời bắt đầu hửng. Mấy con gà nhà bên đê gáy. Bà nhìn bàn tay phải của mình đang rung trên đùi.

– Bố mi nằm viện, xưởng vẫn đỏ lửa. – Bà nói. – Nhà ni năm mươi năm chưa bỏ một buổi. Chỉ tắt lửa khi nhà có tang.

– Dạ.

– Mi nhớ lấy.

– Con nhớ, bà ạ.

Mịn nhớ một buổi sáng khác, ba năm trước. Tháng Chín năm hai hai, cô vừa cưới được một tuần, theo mẹ chồng ra xưởng cho biết. Bà Huệ giao cô cho tổ gói, bảo học gói nem cho thạo, con dâu nhà này ai cũng phải biết gói. Mịn gói được mấy chục cái thì thấy lạt giang trong rổ có mấy sợi nhuộm đỏ. Cô không biết để làm gì. Cô lấy một sợi, buộc thử cái nem trong tay bằng cái nút bà ngoại dạy hồi bé, cái nút người bản cô vẫn dùng để buộc giỏ cá đem biếu.

Bà Liễu đi ngang qua. Bà dừng lại. Bà túm lấy cổ tay cô, mạnh tới mức Mịn giật mình làm rơi cái nem.

– Ai dạy mi cái nút ni?

– Dạ... bà ngoại con ạ.

– Bà ngoại mi tên chi?

– Dạ, bà con tên Ẻn. Bà mất rồi ạ, mất năm mười sáu.

Bà Liễu buông tay cô ra. Bà đứng nhìn cái nem dưới đất rất lâu. Rồi bà nhặt nó lên, phủi đất, đặt vào tay cô.

– Mai mi ra sớm. – Bà nói. – Ra một mình.

Hôm sau bà dạy cô rang thính. Hôm sau nữa dạy luộc bì, dạy nhìn màu thịt, dạy đặt nong trong buồng tre. Rồi một buổi chiều, bà bóc một cái nem thử, đưa cho cô.

– Mi nếm đi. Nói tau nghe.

Từ đó tới giờ, ba năm, chưa ngày nào bà bảo cô thôi. Bàn tay phải bà run từ đầu năm hai hai. Đến cuối năm hai hai thì run cả lúc cầm đũa. Bà không cho ai đưa đi khám. Mãi sau cô Sửu lén chở bà lên viện, bác sĩ nói tên bệnh, kê thuốc. Bà uống thuốc, giấu cả lọ thuốc trong cái hộp trầu. Ai hỏi, bà bảo tay già thì run, có gì đâu.

Năm hai ba, bà dặn Mịn một câu, đúng một lần.

– Đừng nói với ai. Nói ra, cái nhà ni loạn.

Mịn không hỏi vì sao. Cô chỉ làm.

Bảy giờ sáng, một chiếc ô tô bốn chỗ màu trắng đỗ trước cổng xưởng. Chiến bước xuống trước. Anh vẫn mặc cái áo vest của bữa tiệc, khoác thêm áo phao, mắt thâm quầng. Theo sau anh là một người đàn ông trẻ hơn, chừng ba mươi, áo khoác gió màu ghi, đeo ba lô, tay cầm một cái máy gì nhỏ bằng bàn tay có màn hình.

Chiến bảo cô Sửu gọi hết công nhân ra sân. Bốn chục người đứng thành mấy hàng xộc xệch, tay còn đeo găng, có người còn cầm dao lọc thịt. Chiến đứng trên bậc thềm văn phòng.

– Bố tôi tối qua bị đột quỵ, chắc mọi người đã biết. Bác sĩ đã xử lý kịp, bố tôi qua cơn nguy hiểm, nhưng sẽ phải nằm viện và nghỉ ngơi dài. – Anh ngừng một chút. – Từ hôm nay, theo điều lệ công ty, tôi là phó giám đốc, tôi điều hành thay bố. Mọi việc vẫn chạy bình thường. Lương vẫn trả đúng ngày.

Có tiếng xì xào. Chiến giơ tay lên.

– Tôi giới thiệu với mọi người anh Đặng Quốc Toản, kỹ sư công nghệ thực phẩm. Đối tác bên Hà Nội cử anh ấy về hỗ trợ công ty mình chuẩn hóa quy trình, chuẩn bị cho đơn hàng Bách Lộc.

Toản cúi đầu chào. Anh có cái giọng của người quen nói trước hội trường, nhưng nói hơi nhanh.

– Chào các cô các chị. Em sẽ ở đây mấy tháng. Hệ thống siêu thị có yêu cầu riêng, em xin nói ngắn gọn. Thứ nhất, nem phải được bọc màng thực phẩm, dán tem có mã truy xuất, ghi ngày sản xuất. Thứ hai, bỏ lạt, bỏ lớp lá chuối ngoài, vì siêu thị cần sản phẩm đồng đều, nhìn sạch. Thứ ba, buồng ủ phải có kiểm soát nhiệt độ, em đề xuất giữ cố định hai mươi tư độ, mùa nào cũng thế, không phụ thuộc trời. Thứ tư, độ chua kiểm soát bằng máy đo độ pH. – Anh giơ cái máy nhỏ lên. – Không nếm bằng lưỡi nữa. Mỗi nong một trăm cái phải giống hệt nhau.

Sân xưởng im phăng phắc. Bà Hòe đứng ở hàng đầu, môi mím lại. Cô Sửu khoanh tay.

Mịn đứng ở hàng cuối. Cô nghĩ một lúc rồi giơ tay lên. Cả sân quay lại nhìn.

– Anh Chiến, em hỏi một câu được không ạ?

Chiến nhìn cô. Anh không gật, nhưng cũng không ngăn.

– Lá chuối với lạt không phải để cho đẹp đâu anh. Nem cần thở. Bọc màng kín, mùa rét còn đỡ, nhưng ủ cố định hai mươi tư độ thì nó chua nhanh hơn, mà chua nhanh thì gắt, bì không kịp giòn. Mùa này ở buồng tre người ta đắp chăn, nong ngoài nong trong mỗi chỗ một khác, có nong phải để thêm một ngày...

– Chị yên tâm. – Toản cắt ngang, lịch sự. – Đấy chính là vấn đề bên em muốn giải quyết. Phụ thuộc vào cảm giác của từng người thì không nhân rộng được. Có máy đo, có nhiệt độ chuẩn, thì ai làm cũng ra một kết quả.

– Cô Mịn. – Chiến nói, không to. – Chuyện kỹ thuật, có anh Toản lo.

Mịn hạ tay xuống.

Chiến cho mọi người về chỗ làm, rồi dẫn Toản vào văn phòng. Sân xưởng lục tục tản ra. Mịn đứng lại. Bà Liễu vẫn ngồi trên cái ghế con cạnh cối thính, nãy giờ chưa nói câu nào. Bà nhìn Mịn, đưa tay trái vẫy cô lại gần.

Bà thò tay vào túi áo bông, lấy ra một bó lạt giang nhuộm đỏ, chừng vài chục sợi, buộc túm bằng một sợi chỉ.

– Mi cầm lấy.

– Bà ơi, cái này để ở xưởng...

– Mi cầm lấy. – Bà nói lại. – Đi đâu thì cầm theo.

Mịn cầm bó lạt. Bà nắm bàn tay cô bằng bàn tay trái, nắm một lúc, rồi buông.

– Chưa phải lúc. – Bà nói, rất nhỏ, như nói với chính mình.

Cửa văn phòng mở. Chiến đi ra, điện thoại trên tay. Anh đi qua sân, tới chỗ chiếc ô tô, rồi như sực nhớ ra, quay lại. Anh dừng trước mặt Mịn.

– À, cô Mịn. – Anh nói, giọng bình thường như nói chuyện thời tiết. – Mẹ vừa gọi. Mẹ dặn, từ mai cô không cần xuống xưởng nữa. Bố ra viện cần người chăm. Cô ở nhà trông bố.

Mịn nhìn anh.

– Công nhân thì xưởng không thiếu. – Chiến nói thêm. – Còn bố thì chỉ có một.

Anh lên xe, đóng cửa. Chiếc ô tô trắng lùi ra khỏi cổng, rẽ lên đê, mất hút.

Mịn đứng giữa sân, tay cầm bó lạt đỏ. Sau lưng cô, trong gian bếp rang, thằng Tài đang đảo mẻ thính thứ tư, và cô nghe rõ tiếng hạt gạo lách tách, đều đặn, không cháy.

— Hết chương 3 —