Tiền thưởng Tết

Chương 15: Tiền thưởng Tết

Tờ thông báo dán trên cửa phòng thay đồ của công nhân, in trên giấy A4, có đóng dấu đỏ của công ty. Sáu giờ sáng thứ Năm, mùng bốn tháng Chạp, người đầu tiên đọc nó là bà Hòe. Bà không biết đọc chữ nhỏ, phải gọi con Ngọ lại đọc to.

– "Do tình hình sản xuất kinh doanh năm nay gặp nhiều khó khăn, ban giám đốc quyết định mức thưởng Tết Bính Ngọ cho toàn thể cán bộ công nhân viên là nửa tháng lương cơ bản..."

Con Ngọ đọc tới đấy thì dừng. Mười mấy người đứng quanh không ai nói gì.

Năm ngoái thưởng một tháng rưỡi lương, kèm mỗi người một trăm cái nem, mười cân gạo nếp, một chai nước mắm. Năm kia cũng thế. Năm nào cũng thế, từ hồi bà Hòe vào làm năm chín tư.

Đến bảy giờ thì cả xưởng đã biết. Đến tám giờ, cô Sửu đi vào văn phòng, đóng cửa lại.

Mịn đứng trong gian bếp rang, nghe qua bức vách mỏng.

– Anh Chiến. Ba mươi lăm năm nay nhà này chưa bao giờ thưởng Tết dưới một tháng lương. Năm chín sáu lụt, nước vào tận gian xưởng, bà cụ phải bán cái nhẫn cưới để có tiền thưởng Tết cho thợ.

– Cô Sửu, thời ấy khác. – Giọng Chiến mệt mỏi. – Năm nay công ty bị phạt hợp đồng, đầu tư buồng ủ, đầu tư màng bọc, máy móc. Dòng tiền đang căng. Cháu hứa năm sau bù.

– Năm sau thì ai biết năm sau. – Cô Sửu nói. – Anh biết không, con bé Ngọ cả năm gửi tiền về bản cho mẹ nó đi viện, nó chỉ chờ cái thưởng Tết để mua cho em nó cái xe đạp đi học. Bà Hòe sáu mươi sáu tuổi, chồng liệt, cái thưởng Tết là tiền thuốc của ông ấy ba tháng.

– Cháu biết.

– Anh không biết. – Cô Sửu nói. – Anh không biết tên một nửa số người trong cái xưởng này.

Im lặng. Rồi cô Sửu nói tiếp, giọng hạ xuống, chắc như đóng cọc.

– Tôi nói trước với anh. Từ hai mươi tháng Chạp, tổ tôi nghỉ. Tôi không ép ai. Ai muốn làm thì làm. Nhưng tôi nghỉ.

Cửa văn phòng mở. Cô Sửu đi ra, đi thẳng qua sân, không nhìn ai.

Mịn biết cô Sửu nói được làm được. Mà hai mươi tháng Chạp là ngày mùng bảy tháng Hai dương lịch, giữa cao điểm Tết. Đơn đại lý, đơn cửa hàng, đơn mạng của Trinh, đợt cuối của Bách Lộc. Nếu tổ của cô Sửu nghỉ, cả xưởng nghỉ, vì không ai còn lại ở xưởng dám làm khi cô Sửu đã nghỉ.

Từ hôm ở xưởng phía nam về, Mịn đã gọi lại cho ông Kiểm, như đã hứa. Cô không kể chuyện xưởng Lực. Cô chỉ nói: từ giờ, thùng nào bác nhận mà không có cái nem buộc lạt đỏ thì bác đừng bán, bác gọi cháu. Ông Kiểm im một lúc lâu, rồi bảo: bác hiểu rồi. Từ đó, cứ hai ba hôm ông lại gọi một lần, báo số thùng không có lạt đỏ, giọng mỗi lần một trầm hơn.

Trưa hôm ấy, Mịn ngồi với Trinh ở cái bàn nhỏ trong cửa hàng lúc vắng khách. Trinh mở máy tính ra.

– Tổng đơn mạng Tết của em giờ là bốn vạn hai nghìn cái, chị ạ. Gần hết là hộp quà công ty. – Trinh chỉ vào màn hình. – Doanh thu hai trăm chín mươi triệu. Theo thỏa thuận với anh Chiến, em được hai mươi phần trăm lãi gộp. Khoảng hai mươi tám triệu.

– Chia ra bốn chục người thì được bao nhiêu? – Mịn hỏi.

Trinh nhìn chị dâu.

– Được bảy trăm nghìn một người. Chị định...

– Không đủ. – Mịn nói. – Nửa tháng lương còn lại là gần một trăm sáu mươi triệu.

– Chị lấy đâu ra một trăm sáu mươi triệu?

Mịn không trả lời. Cô ngồi nghĩ một lúc lâu. Ngoài cửa hàng, một chiếc xe máy chở đầy cành đào dừng lại, người bán hét giá.

– Không phải tiền mình lo được thì mình không lo. – Mịn nói. – Mình lo phần mình lo được.

Chiều hôm ấy, cô vào văn phòng. Lần đầu tiên từ hôm ở xưởng Lực về, cô đứng trước bàn làm việc của anh chồng cả. Chiến ngẩng lên, nhìn cô như nhìn một người đến đòi nợ.

– Cô lại có chuyện gì?

– Em không nói chuyện xưởng phía nam. – Mịn nói trước. – Em nói chuyện thưởng Tết.

Chiến bỏ kính ra, đặt xuống bàn.

– Cô Sửu sai cô vào à?

– Không ạ. Em tự vào. – Cô đứng thẳng. – Anh trả nửa tháng như anh nói. Trả trước Tết. Nửa tháng còn lại, anh viết một tờ cam kết, trả ngay sau khi Bách Lộc thanh toán đợt ba. Có chữ ký của anh, có dấu công ty, dán lên chỗ tờ thông báo kia. Còn phần quà, em với Trinh lo. Mỗi người một trăm cái nem gói lá, một hộp quà như hộp bán cho công ty, mười cân gạo nếp. Lấy từ dòng hàng mạng của Trinh, trừ vào phần hoa hồng của Trinh với em.

Chiến nhìn cô rất lâu.

– Cô biết tiền Bách Lộc đợt ba bao giờ về không?

– Em không biết. Anh biết.

– Nếu nó không về đúng hẹn thì sao?

– Thì anh nói với công nhân. – Mịn nói. – Anh nói thật. Người ta chờ được. Người ta chỉ không chờ được khi không biết mình chờ cái gì.

Chiến đặt hai tay lên bàn. Anh nhìn ra cửa sổ, nơi cô Sửu đang đứng giữa sân nói chuyện với mấy chị tổ gói. Anh nhìn rất lâu.

– Được. – Anh nói.

Sáng thứ Hai, tờ thông báo mới được dán lên, ngay cạnh tờ cũ. Có chữ ký của Chiến, có dấu đỏ. Sáng thứ Ba, Chiến gọi cả xưởng ra sân, đứng trên bậc thềm văn phòng như hôm bố mới đổ bệnh.

– Ban giám đốc đã lắng nghe tâm tư của anh chị em. – Anh nói, cái giọng hội trường. – Sau khi cân nhắc, ban giám đốc quyết định thưởng Tết đủ một tháng lương, chia làm hai đợt, kèm quà Tết như mọi năm. Cảm ơn anh chị em đã đồng hành cùng công ty trong một năm nhiều thử thách.

Công nhân vỗ tay. Có người còn hô to. Cô Sửu đứng ở hàng đầu, khoanh tay, không vỗ. Cô quay lại nhìn Mịn đứng ở hàng cuối. Mịn cũng không vỗ.

Bà Hòe đứng cạnh Mịn, vỗ tay xong thì nghiêng đầu sang, nói nhỏ:

– Ban giám đốc nào thế hả con?

Mịn cười. Lần đầu tiên trong tuần ấy, cô cười.

Thứ Bảy, mười ba tháng Chạp, chợ Tân Hạc đông như ngày hội. Bà Huệ đi chợ từ sáu giờ sáng, mua lá dong, mua gạo nếp, mua đỗ xanh, đặt trước con gà cúng ông Công ông Táo. Ba mươi lăm năm, năm nào bà cũng tự đi chợ Tết, không để ai đi thay.

Bà đang đứng ở hàng giò chả của bà Bích, chờ bà ấy cân cho hai cân giò lụa, thì nghe mấy bà hàng bên cạnh nói chuyện. Họ không biết bà đứng ngay sau lưng, vì bà đội mũ len, quàng khăn kín mặt.

– Thật đấy. Cái Ngọ cháu dâu chị xôi đầu ngõ làm bên xưởng ấy, nó kể. Cụ Liễu tay run mấy năm rồi, có làm được gì đâu. Toàn con dâu Mường nhà ấy làm. Nó nếm, nó trộn, nó rang thính. Cả xưởng ai chẳng biết.

– Thế mà bà Huệ cứ khoe nem nhà bà, nem nhà bà. – Một bà khác cười. – Khéo bà ấy cả đời chả biết làm cái nem nào.

– Thì bà ấy biết bán. Bán thì giỏi.

– Bán thì ai chẳng bán được. Có cái nem ngon thì bán.

Cả hàng cười ồ.

Bà Bích ngẩng lên, thấy bà Huệ. Mặt bà Bích tái đi.

– Ơ... chị Huệ. Giò của chị đây.

Mấy bà hàng bên cạnh quay lại. Tiếng cười tắt ngấm. Một bà vội vàng cúi xuống sắp lại mẹt rau.

Bà Huệ cầm gói giò. Bà đưa tiền, đếm tiền thừa, cất vào ví. Bà không nói một câu. Bà quay đi, xách túi giò, xách túi lá dong, đi giữa cái chợ đông người. Bà đi thẳng lưng, như mọi lần. Chỉ có điều lần này bà đi qua hàng lá dong tới hai lần, lần thứ hai còn dừng lại hỏi giá, quên rằng túi lá dong đang xách trên tay.

Về đến nhà, bà đi qua cửa hàng, nơi Mịn đang đứng sau quầy giúp Trinh gói hộp quà. Mấy hôm cao điểm, Mịn ở xưởng về là ra cửa hàng phụ.

Bà Huệ đặt túi xuống.

– Cô ra đây làm gì?

Mịn ngẩng lên.

– Dạ, con phụ Trinh gói hộp, mẹ ạ. Đơn công ty nhiều quá.

– Từ mai, – bà Huệ nói, giọng bình thản tới mức Trinh phải ngừng tay, – cô đừng bén mảng ra cửa hàng này nữa. Cái cửa hàng này là của tôi. Ba mươi lăm năm là của tôi. Cô có cái xưởng rồi, cô ở trong xưởng của cô.

– Mẹ... – Trinh mở miệng.

– Mày im.

Mịn đặt cái hộp quà đang gói dở xuống bàn. Cô cởi tạp dề, gấp lại, để lên quầy. Cô đi lên tầng hai.

Bà Huệ đứng lại sau quầy. Bà đứng như thế rất lâu. Trinh nhìn mẹ, thấy tay bà nắm chặt mép quầy kính, các đốt ngón tay trắng bệch ra.

Chủ nhật, mười bốn tháng Chạp. Tối. Cả nhà ăn cơm ở tầng hai.

Mịn bế Bông vào nhà tắm. Con bé vừa ăn cơm vừa xem phim hoạt hình trên điện thoại của mẹ, không chịu buông. Mịn phải dỗ mãi nó mới đặt điện thoại xuống bàn ăn, chạy theo mẹ vào tắm.

Cái điện thoại nằm trên bàn, màn hình vẫn sáng, phim hoạt hình vẫn chạy.

Ngọc ngồi cạnh. Chị liếc sang. Đúng lúc ấy, ở mép trên màn hình, một tin nhắn hiện ra. Người gửi lưu tên "Cậu Khoang".

"Cậu nhận rồi. Nhà ông Phom bảo cảm ơn con. Con đừng gửi nữa."

Ngọc nhìn tin nhắn ấy. Chị nhìn sang cửa nhà tắm, nơi có tiếng nước chảy, tiếng Bông cười. Chị cầm cái điện thoại lên. Phim hoạt hình vẫn đang chạy, màn hình chưa khóa. Chị thoát ra, mở mục tin nhắn. Ngay dưới tin của cậu Khoang là tin nhắn của ngân hàng, cả một chuỗi dài.

Tài khoản trừ mười lăm triệu đồng, nội dung: tiền lợn tháng Mười nhà ông Phom. Chiều nay.

Tài khoản trừ mười tám triệu đồng, nội dung: tiền lợn tháng Tám. Tài khoản trừ mười hai triệu đồng, nội dung: tiền lợn tháng Tám. Hôm mùng bốn tháng Mười Hai.

Tài khoản trừ tám mươi triệu đồng, nội dung: tiền lợn tháng Bảy.

Tài khoản trừ một trăm hai mươi triệu đồng, người nhận: Bùi Văn Khoang.

Tài khoản trừ bốn mươi lăm triệu đồng...

Ngọc lướt xuống. Lướt mãi. Từ tháng Sáu. Tháng Bảy. Tháng Tám. Tháng Chín. Tháng Mười. Tháng Mười Một. Tháng Mười Hai. Tháng Một.

Chị mở máy ảnh trên điện thoại của mình, chụp màn hình điện thoại của em dâu, chụp từng trang một. Mười hai tấm. Rồi chị đặt điện thoại của Mịn xuống bàn, đúng chỗ cũ, bấm lại vào phim hoạt hình.

Bà Huệ ngồi đầu bàn, thấy hết. Bà không nói gì.

Chị Ngọc ngồi lặng một lúc, ngón tay lướt trên điện thoại của mình, môi lẩm nhẩm. Rồi chị ngẩng lên, nhìn mẹ chồng, ghé sát vào, nói nhỏ, đủ cho bà Huệ nghe, đủ cho cả Chiến ngồi bên kia bàn nghe.

– Mẹ. Con cộng rồi. Hơn bốn trăm triệu. Toàn chuyển về cho ông cậu trên bản.

Trong nhà tắm, tiếng nước vẫn chảy, tiếng Bông vẫn cười. Mịn đang hát cho con nghe một bài hát Mường, giọng nhỏ và trong.

— Hết chương 15 —