Lên Khe Lau

Chương 11: Lên Khe Lau

– Anh dừng xe đi. Con nôn.

Thạo phanh, tấp vào lề. Mịn mở cửa, bế Bông ra. Con bé nôn thốc nôn tháo xuống bãi cỏ ven đường, nôn xong thì khóc, khóc xong thì ngủ gục trên vai mẹ. Đây là lần thứ hai từ lúc qua cầu. Đường lên Khe Lau men theo sông Mã, càng đi càng nhiều khúc cua, mà Bông mới hai tuổi rưỡi, lần đầu tiên ngồi ô tô xa thế.

Thạo đứng tựa vào cửa xe, nhìn xuống sông. Nước sông cuối tháng Mười Hai xanh trong, thấy cả những tảng đá dưới lòng. Bên kia sông là một quả đồi trọc, người ta đang đốt nương, khói trắng bò lên từng vệt. Gió lạnh, nhưng khác cái lạnh dưới phố. Cái lạnh ở đây sạch, có mùi lá khô và mùi khói.

Chiếc ô tô bốn chỗ là của Quyết. Thạo mượn từ tối qua. Anh cũng xin nghỉ hai ca, lần đầu tiên trong năm. Mịn bảo anh không cần đi, cô đi xe khách cũng được, sáng đi chiều về. Thạo bảo anh đi. Anh không nói vì sao. Anh chưa kể với vợ chuyện đêm hôm ấy anh đứng sau tấm rèm ban công.

Lần đầu tiên Thạo đi con đường này là mùa hè năm hai mốt.

Hồi ấy dịch bệnh, nhà máy anh làm cho nghỉ luân phiên. Một buổi sáng bà nội gọi anh vào buồng, đưa cho anh một xấp tiền và một tờ giấy ghi hai chữ "Khe Lau". Bà bảo ông lái buôn vẫn mang lá ổi tím xuống cho bà mấy chục năm nay mới mất, con cháu ông ấy không theo nghề. Bà bảo anh lên tận nơi, tìm người hái lá, mua lấy một tạ, hẹn mối lâu dài. Thạo hỏi lá ổi thì đâu chẳng có. Bà bảo: lá ổi khác, lá ổi tím khác, mi lên đó thì chộ.

Anh lên. Anh đi lạc hai lần. Tới bản Mỏ Nạn thì đã ba giờ chiều, hỏi ai cũng chỉ lên đồi. Trên đồi, giữa một rừng ổi lá non ửng tím ở mép, có một cô gái đeo gùi đang hái lá. Cô gái ấy bảo cô vừa ở nhà máy ngoài biển về, nhà máy cho nghỉ, cô hái lá ổi bán cho lái buôn kiếm thêm. Cô dẫn anh đi khắp đồi, chỉ cho anh cây nào lá tím nhiều, cây nào lá chát, lá nào hái được, lá nào phải chờ.

Năm ấy anh lên Khe Lau bốn lần, lần nào cũng bảo là mua lá.

Mịn bế Bông lên xe. Thạo nổ máy.

Bản Mỏ Nạn nằm dưới chân một dãy đồi, bên một con khe nước chảy róc rách quanh năm. Ba mươi mấy nóc nhà sàn mái lá cọ, mái ngói, mái tôn lẫn lộn, nhà nào cũng có cái sân đất nện, có đàn gà, có con chó vàng nằm phơi nắng. Lúc xe dừng trước cái nhà sàn thứ năm từ đầu bản, mế Ván đang ngồi dệt dưới gầm sàn. Bà ngẩng lên, thấy con gái, thấy con rể, thấy cháu ngoại, bỏ con thoi xuống, đứng dậy, nhưng không chạy ra. Mế chỉ đứng đó, tay chùi vào vạt váy, cười.

– Lên rồi đấy à.

Bà nói tiếng Kinh, vì có con rể.

Cả buổi trưa, mế nấu cơm. Cơm lam nướng trong ống nứa, cá suối nướng, rau rừng luộc chấm muối ớt, một đĩa thịt lợn bản luộc thái mỏng, da giòn sần sật. Thạo ăn ba bát. Bông tỉnh dậy, khỏi say xe, đòi bà ngoại bế đi xem gà.

Mịn ăn ít. Cô cứ nhìn ra cửa sổ, về phía nhà văn hóa của bản ở đầu dốc.

Bốn giờ chiều, nhà văn hóa bản Mỏ Nạn đã đông người. Đó là một gian nhà gạch một tầng, có cái sân xi măng, có cột cờ, có tấm bảng tin. Bên trong kê mấy dãy ghế nhựa, ghế gỗ, nhưng phần đông người ta ngồi xổm dưới đất, hút thuốc lào, nói chuyện bằng tiếng Mường. Đàn ông, đàn bà, mấy ông già chống gậy, mấy thanh niên đội mũ len. Thạo đếm được hơn bốn chục người.

Cậu Khoang đứng ở đầu phòng, sau cái bàn phủ khăn đỏ. Cậu năm mươi lăm tuổi, người gầy, nước da sạm, mặc áo bông cũ. Cậu nhìn quanh phòng một lượt, rồi nhìn Thạo đang ngồi ở hàng ghế cuối cạnh vợ.

– Hôm nay có anh Thạo, chồng con Mịn, con trai ông giám đốc xưởng nem dưới tỉnh. – Cậu Khoang nói, bằng tiếng Kinh, chậm rãi. – Anh Thạo ngồi đây thì cậu nói tiếng Kinh, cho anh nghe. Bà con nghe không rõ chỗ nào thì hỏi.

Cả phòng quay lại nhìn Thạo. Anh thấy mặt mình nóng ran.

Cậu Khoang không cầm giấy. Cậu nói như người đã thuộc từng con số.

– Hợp tác xã mình ba mươi bảy hộ. Từ tháng Ba năm hai ba, mình bán lợn cho xưởng nem dưới tỉnh, hợp đồng mỗi năm ký một lần, giá mỗi ký lợn hơi cao hơn lái buôn năm nghìn đồng, tiền trả trong mười lăm ngày. Hai năm đầu xưởng trả đúng hẹn. Từ tháng Sáu năm nay, xưởng trả chậm. Tháng Sáu trả một nửa. Tháng Bảy trả một phần ba. Tháng Tám, tháng Chín, tháng Mười, tháng Mười Một, tháng Mười Hai, trả ít dần. Bảy tháng. Tính tới hôm nay, xưởng còn nợ hợp tác xã một tỷ sáu trăm bốn mươi triệu.

Thạo nghe con số ấy, mà không hiểu ngay đó là bao nhiêu tiền.

– Trong một tỷ sáu trăm bốn mươi triệu ấy, – cậu Khoang nói tiếp, giọng không đổi, – con Mịn đã trả thay bốn trăm hai mươi triệu. Trả cho từng nhà, nhà nào cần gấp trả trước. Tiền tiết kiệm của nó, tiền lương của nó, và tiền nó bán vàng cưới.

Thạo quay sang vợ. Mịn ngồi thẳng lưng, hai tay đặt trên đùi, mắt nhìn lên cậu. Cô không quay lại nhìn anh.

– Con Mịn không cho cậu nói. – Cậu Khoang nói. – Nhưng hôm nay có anh Thạo ở đây. Cậu nói.

Một ông già ngồi xổm ở hàng đầu đứng dậy. Ông người nhỏ, lưng hơi gù, tay cầm cái điếu cày. Ông nói tiếng Mường. Cậu Khoang dịch.

– Ông Mòn nói: chúng tôi không muốn đòi con Mịn. Con Mịn trả thay là con Mịn dại. Nợ của xưởng thì xưởng phải trả. Con Mịn trả thay thì nó lấy gì mà sống.

Một bà ngồi ở góc đứng dậy. Bà mặc váy Mường, áo cánh, khăn trắng quấn đầu. Bà nói nhanh, giọng gay gắt. Cậu Khoang dịch.

– Bà Thìn nói: hồi chưa có con Mịn, lợn bản mình bán cho lái buôn, người ta ép giá thế nào thì chịu thế ấy. Có con Mịn đứng ra, mình mới có hợp đồng, có giá, có tiền đúng hẹn. Hai năm bản mình làm được bốn cái nhà, mua được hai cái máy cày. Bây giờ xưởng nợ thì không phải lỗi con Mịn.

– Nhưng bà Thìn cũng nói, – cậu Khoang thêm, – ông nhà bà nằm viện dưới tỉnh, chưa có tiền viện phí. Con Mịn trả rồi. Bà cảm ơn. Nhưng bà không muốn con Mịn trả nữa.

Phòng ồn lên. Người ta nói chuyện với nhau bằng tiếng Mường, mỗi người một câu. Một thanh niên đội mũ len đứng dậy nói gì đó to tiếng, chỉ tay về phía Thạo. Cậu Khoang giơ tay lên, cả phòng im dần.

– Cậu nói cái này cho bà con nghe, cho anh Thạo nghe. – Cậu Khoang nói. – Cậu không muốn cắt mối với xưởng. Xưởng nhà bà Liễu là mối của bản mình từ hồi bà cụ còn trẻ, mấy chục năm mua lá ổi tím. Nhưng bà con không có tiền thì không có cám, không có cám thì không có lợn. Cho nên cậu đề nghị thế này. Mình chờ tới hai mươi lăm tháng Chạp. Hai mươi lăm tháng Chạp mình xuống giao nốt lứa lợn Tết như đã hứa, sáu mươi con. Nếu hôm ấy xưởng trả được tiền, mình ký tiếp năm sau. Nếu không trả, thì mình thôi.

Cả phòng giơ tay. Thạo nhìn từng cánh tay giơ lên. Có những bàn tay chai sần, đen sạm. Có những bàn tay già nua, run run. Không ai giơ tay chống.

Đêm ấy Thạo không ngủ được. Anh nằm trên cái đệm bông mế Ván trải sẵn trên sàn gỗ, nghe tiếng khe chảy, tiếng lợn ủn ỉn dưới gầm sàn, tiếng gió lùa qua vách nứa. Mịn nằm bên cạnh, Bông ngủ giữa hai người.

– Sao em không nói với anh? – Anh hỏi, rất nhỏ.

Mịn im một lúc lâu. Anh tưởng cô đã ngủ.

– Em nói thì anh làm gì? – Cô hỏi lại.

Thạo không trả lời được.

– Anh đi hỏi anh Chiến. – Cô nói tiếp, không giận, chỉ như đang kể một chuyện đã biết trước. – Anh Chiến sẽ bảo hợp đồng trả chậm, chú đừng nghe vợ. Rồi mẹ biết. Mẹ sẽ bảo em đem tiền nhà chồng về cho nhà ngoại. Rồi cả nhà lại nhìn em như cái đêm có camera.

– Nhưng em bán cả vàng cưới.

– Vàng là của em. – Mịn nói. – Mẹ cho em, mế cho em. Em bán của em. Em không lấy của ai.

Thạo nằm im. Ngoài kia, con gà trống đầu tiên gáy, dù trời mới hai giờ sáng.

– Cái kiềng... – Anh nói. – Mẹ đeo cho em trước bàn thờ.

– Em biết. – Mịn nói. – Em đeo nó ba năm. Bán nó, em đứng ở tiệm vàng nửa tiếng mới đưa ra được.

Sáng hôm sau, mế Ván dẫn hai vợ chồng lên đồi thắp hương cho bà ngoại. Ngôi mộ nằm lưng chừng đồi, giữa rừng ổi tím. Mùa này lá ổi đã già, tím sẫm ở mép, rụng lác đác trên nền đất đỏ. Mộ đắp đất, có một tấm bia xi măng nhỏ. Thạo đọc được tên khắc trên bia: Hà Thị Ẻn.

Mịn quỳ xuống, nhổ cỏ quanh mộ. Mế Ván cắm hương.

– Bà ngoại mày thích chỗ này. – Mế nói, bằng tiếng Kinh cho con rể nghe. – Bà bảo nằm đây ngửi được mùi lá ổi.

– Bà ngoại ngày xưa cũng hái lá ổi hả mế? – Thạo hỏi.

– Ừ. Hái cả đời. – Mế Ván ngồi xuống bên mộ, vuốt mấy chiếc lá rụng. – Năm mế sáu tuổi, bà xuống xuôi hai năm, đi bán lá ổi, bán măng, ở nhờ nhà người ta. Ông ngoại đi rừng ngã cây gãy chân, bà mới về.

Mịn ngẩng lên.

– Bà ở nhà ai hả mế?

– Bà không nói. Bà chỉ bảo người ta tốt. – Mế Ván nhìn ra xa, về phía con sông dưới chân đồi. – Bà bảo bà để lại dưới ấy một nửa cái gì đấy. Mế không nhớ bà nói cái gì. Mế còn bé.

Mịn nhìn ngôi mộ một lúc. Rồi cô cúi xuống, tiếp tục nhổ cỏ.

Chín giờ sáng, Thạo bế Bông ra xe. Mịn còn ở trong nhà chào mế. Cậu Khoang đi bộ từ đầu bản xuống, tay xách một cái bao tải nhỏ, trong là mấy cân lá ổi tím phơi khô.

– Cho bà cụ. – Cậu nói, đặt cái bao vào cốp xe.

– Cháu cảm ơn cậu.

Cậu Khoang đứng cạnh Thạo, nhìn vào trong nhà, nơi Mịn đang ngồi cạnh mẹ. Cậu không nói gì một lúc. Rồi cậu nói, không nhìn Thạo.

– Tết này mà xưởng không trả, bà con không xuống lợn nữa đâu anh ạ. Không phải vì giận. Vì không có tiền mua cám.

– Cháu hiểu.

– Con Mịn nó không cho cậu nói với anh. – Cậu Khoang quay sang, nhìn thẳng vào mắt Thạo. Đôi mắt của người đàn ông Mường ấy không có gì trách móc. Chỉ có một sự chờ đợi. – Cậu nói vì cậu thấy anh không biết thật.

— Hết chương 11 —