Mẹ tôi bán cá ở Sầm Sơn

Chương 30: Mẹ tôi bán cá ở Sầm Sơn

Bà Huệ ngồi sau xe máy của con dâu, và suốt ba mươi cây số bà không biết để tay vào đâu.

Bà không ôm eo nó. Bà nắm hai mép áo khoác của nó, như nắm hai cái quai túi. Năm giờ sáng Chủ nhật, đường ra biển còn vắng, gió ngược thổi tạt vào mặt. Con Mịn đi xe chắc tay, chậm, cua gọn, như cái Trinh tả. Nó không hỏi bà xuống Sầm Sơn làm gì. Từ tối thứ Tư tới giờ, nó không hỏi câu nào.

Càng đi về phía đông, gió càng mặn. Bà Huệ ngửi thấy nó trước khi thấy biển. Mùi muối, mùi rong, mùi cá. Bốn mươi năm bà sống cách cái mùi này có ba mươi cây số. Bà vẫn nhận ra nó như nhận ra giọng mẹ.

– Rẽ trái, cô. – Bà nói. – Đi thẳng ra bãi. Chợ cá ở cuối đường.

Chợ cá Sầm Sơn họp ngay trên bãi cát, lúc thuyền về. Năm rưỡi sáng, trời vừa hửng hồng phía biển, những chiếc thuyền thúng đầu tiên đã cập bờ. Người ta khiêng những sọt cá lên bãi, đổ ra những cái mẹt, những tấm bạt. Cá thu, cá nục, mực, tôm, ghẹ còn giãy. Tiếng mặc cả, tiếng gọi nhau, tiếng sóng, tiếng gió lẫn vào một.

Bà Huệ đi giữa chợ. Bà đi chậm. Bà đội mũ len, quàng khăn, như lần đi chợ Tết nghe người ta xì xào. Nhưng lần này bà không đội mũ để giấu mặt. Bà đội vì gió biển lạnh.

Mẹ bà ngồi ở góc chợ phía bắc, chỗ năm mươi năm nay vẫn ngồi.

Cụ Đỗ Thị Hến tám mươi tư tuổi, người nhỏ như đứa trẻ mười tuổi, ngồi trên cái ghế nhựa thấp, trước mặt là một cái mẹt to bày cá nục, cá trích. Cụ đội nón, mặc áo bông cũ, đôi tay đen sạm, khô như hai cái que củi, đang xếp cá vào từng đống nhỏ. Cụ không ngẩng lên, nhưng cụ biết có người đứng trước mặt.

– Cá nục mười nghìn một đống. Mua thì mua, không mua đứng ra cho người ta mua.

– U. – Bà Huệ nói.

Cụ Hến ngẩng lên. Cụ nhìn con gái. Rồi cụ nhìn con bé đứng sau lưng con gái, áo chàm, tóc buộc gọn.

– Ơ hay. – Cụ nói. – Chưa Rằm, chưa Tết, mày xuống làm gì? Con này ai?

Bà Huệ đứng im một lúc. Ba mươi cây số bà đã nghĩ câu này. Bốn mươi năm bà chưa nói nó.

– Con dâu con, u ạ. – Bà nói. – Vợ thằng Thạo.

Cụ Hến nhìn bà rất lâu. Đôi mắt già đục, mí mắt sụp, nhưng vẫn sắc như hồi cụ còn bán cá ở cái chợ này lúc bà Huệ còn bé tí. Rồi cụ quay sang nhìn con Mịn.

– Mày là con dâu nó à?

– Dạ. – Con Mịn ngồi xổm xuống cho ngang tầm cụ. – Con chào bà ngoại.

Bà ngoại. Bà Huệ nghe hai chữ ấy rơi ra khỏi miệng con dâu mình nhẹ nhàng như không. Bốn mươi năm, chưa một đứa cháu nào gọi mẹ bà như thế.

Cụ Hến nhìn bàn tay con Mịn đặt trên đầu gối. Cụ cầm lấy, lật lên lật xuống, như lật một con cá xem tươi hay ươn.

– Tay này làm nghề. – Cụ nói.

– Dạ, con làm nem ạ.

– Làm nem mà tay có vết dao lọc cá. – Cụ chỉ vào mấy cái sẹo nhỏ, trắng, ở mặt trong ngón cái con Mịn. – Đây là vết dao lọc. Tao bán cá bảy chục năm tao biết.

Con Mịn cười. Bà Huệ chưa bao giờ thấy nó cười như thế, cười cả mắt.

– Dạ, con làm bốn năm ở nhà máy thủy sản ngoài biển. Kiểm hàng, lọc cá.

– Ở đâu?

Con Mịn nói tên một cái phường ven biển. Cụ Hến gật gù, bảo tao biết, nhà máy ấy mua cá nục của bọn tàu bên này. Rồi cụ chỉ vào cái mẹt.

– Mày xem đống này tươi không.

Con Mịn cúi xuống. Nó không cầm lên. Nó nhìn mắt cá, nhìn mang cá, ấn nhẹ một ngón tay lên thân một con.

– Đống này sáng nay, bà ạ. Đống kia chắc từ chiều qua. Mắt đục rồi, ấn vào lâu lên.

Cụ Hến bật cười, cái cười móm mém, khàn khàn.

– Con Mường mà biết cá. – Cụ nói. Cụ không biết con bé là người Mường. Bà Huệ biết cụ không biết. Cụ chỉ nói thế vì cái áo chàm, vì cái giọng. Cụ nói như người ta nói con bé nhà quê, không có gì cay đắng. – Thằng Thạo lấy được vợ.

Bà Huệ đứng sau lưng con dâu, nhìn mẹ mình cười. Rồi bà quay mặt ra biển.

Hai mẹ con ngồi trên bãi cát, cách chợ một quãng, lúc mặt trời đã lên cao khỏi mặt biển. Cụ Hến bán xong mẹt cá, bị con Mịn với một bà hàng bên cạnh kéo đi ăn bát bún riêu ở quán đầu chợ. Bà Huệ không đi. Bà bảo con Mịn mua cho bà cốc nước, rồi ra đây ngồi. Con Mịn mang ra hai cốc nước chè, đặt một cốc cạnh bà, rồi ngồi xuống cát, cách bà một sải tay.

Sóng vào, sóng ra. Mấy đứa trẻ chạy trên bãi, nhặt ốc.

– Bố tôi là dân thuyền. – Bà Huệ nói. Bà không nhìn con dâu. – Năm tôi mười tuổi, bố tôi đi biển không về. Mẹ tôi bán cá nuôi tôi. Nhà chỉ có hai mẹ con. Năm mười chín tuổi tôi lên phố, làm thuê cho một hàng phở ở chợ. Ở chợ có cái gánh nem của u. Anh Thự hay gánh nem ra giao cho bà chủ hàng phở.

Con Mịn ngồi im.

– Hồi mới lên phố, có lần tôi đi qua hàng rau, mấy bà hàng rau bảo con bé này người ở đâu mà tanh thế. Tôi tắm ba lần một ngày. Tôi vẫn nghe thấy cái mùi ấy trên người tôi. – Bà dừng lại. – Lúc anh Thự hỏi cưới, u hỏi nhà tôi ở đâu. Tôi nói Hà Trung. Nhà buôn bán. Tôi không biết sao tôi nói thế. Tôi chỉ biết nếu tôi nói Sầm Sơn, nói mẹ tôi bán cá ngoài bãi, thì người ta sẽ nhìn tôi như mấy bà hàng rau.

– Bố biết không mẹ?

– Anh Thự biết. Anh ấy xuống đây gặp mẹ tôi trước khi cưới. Anh ấy không nói với ai. Bốn mươi năm anh ấy giữ cho tôi. – Bà Huệ cầm cốc nước chè lên, không uống. – U cũng biết. Tôi không biết u biết từ bao giờ. Nhưng u không bao giờ nói. Ngày cưới mẹ tôi không lên. Mẹ tôi bảo con đi lấy chồng phố thì quên cái chợ cá đi. Mẹ tôi bảo thế, rồi mẹ tôi ngồi đấy, năm mươi năm, ở cái góc chợ ấy.

Một con sóng to đánh vào bờ, bọt trắng tràn lên sát chân hai người, rồi rút xuống.

– Ba đứa con tôi không biết bà ngoại chúng nó còn sống. – Bà Huệ nói. – Tôi bảo ông bà ngoại ở Hà Trung mất từ hồi chúng nó chưa đẻ. Mỗi năm tôi xuống đây ba bốn lần, tôi bảo đi lễ chùa. Thằng Thạo hồi ba tuổi sốt ba đêm, tôi ngồi ghế mây hát ru nó cái bài mẹ tôi hát cho tôi. Cái bài có tiếng sóng. Hôm cái Bông sốt, tôi hát lại. Cô nghe rồi đấy.

– Con nghe rồi, mẹ ạ.

Bà Huệ quay sang nhìn con dâu. Lần đầu tiên từ sáng tới giờ bà nhìn thẳng vào nó.

– Cô biết vì sao tôi ghét cô không?

Con Mịn không trả lời.

– Cô về nhà này, người ta gọi cô là con Mường. Tôi gọi cô là con Mường. Mỗi lần tôi gọi thế, tôi nghe như người ta gọi tôi là con bé bán cá. – Bà nói. Giọng bà không run. Bà đã nghĩ câu này suốt bốn đêm. – Tôi ghét cô vì cô không giấu. Cô mặc cái áo chàm, cô nói giọng Mường khi cô mệt, cô gọi mẹ cô là mế trước mặt cả nhà. Cô cứ đứng đấy, như thế, mặc kệ người ta. Còn tôi thì giấu bốn mươi năm.

Sóng vào, sóng ra.

– Rồi u dạy cô cái nghề u không dạy tôi. – Bà Huệ nói. – Tôi tưởng u chọn cô vì cô giỏi hơn tôi. Hóa ra u chọn cô vì cô là cháu người ta. U trả nợ. Tôi ghét cô ba năm vì một món nợ không phải của cô.

Con Mịn ngồi rất lâu không nói gì. Rồi nó nói một câu, nhỏ, như nói với cái cốc chè trong tay.

– Bà ngoại con với bà ngoại Thạo đều bán chợ, mẹ ạ.

Bà Huệ nhìn nó. Rồi bà bật cười. Cái cười ngắn, khàn, rất giống cái cười của mẹ bà lúc nãy ở góc chợ. Bà lấy tay lau mắt.

Bà mở cái túi xách, lấy ra một cái phong bì giấy, đã nhàu ở mép. Bà đặt nó xuống cát, giữa hai người.

Con Mịn nhìn cái phong bì. Nó nhận ra ngay.

– Cái hôm họp nhà về bốn mươi ký thịt, cô để cái này trên bàn nước. – Bà Huệ nói. – Không ai cầm. Khuya hôm ấy tôi cầm. Tôi cất vào két. Năm triệu. Tôi đếm rồi, đủ. Tôi không tiêu được.

– Mẹ ơi, tiền ấy con trả thịt...

– Thịt ấy làm nem cho cái Trinh. Cái Trinh bán, tiền về công ty. – Bà Huệ nói. – Cô không nợ ai bốn mươi ký thịt.

Con Mịn cầm cái phong bì lên. Nó cầm bằng hai tay, như cầm cái nem thử.

Bà Huệ đứng dậy, phủi cát trên quần.

– Còn một việc nữa. – Bà nói. – U dặn tôi dạy cô cái bán. Từ tuần sau, chiều nào xưởng xong việc, cô ra cửa hàng đứng quầy với tôi. Tôi dạy cô.

Con Mịn ngẩng lên. Bà Huệ biết nó đang nhớ cái gì. Cái hôm mười ba tháng Chạp, bà đứng ở chính cái quầy ấy, bảo nó đừng bén mảng ra cửa hàng nữa.

– Cô nói với khách như nói với cái nong. – Bà Huệ nói. – U bảo thế. U nói đúng.

Lúc hai người quay lại chợ, cụ Hến đã ăn xong bát bún, đang ngồi trên ghế nhựa nói chuyện với bà hàng bên cạnh. Bà Huệ ngồi xuống cạnh mẹ, nắm bàn tay khô như que củi của cụ.

– Rằm tháng Tư u lên nhà con. – Bà nói. – Con đón. Con giới thiệu u với các cháu.

Cụ Hến nhìn con gái. Cụ không nói gì một lúc lâu. Rồi cụ gật đầu, rút tay ra, vỗ vỗ lên mu bàn tay con gái mấy cái, như vỗ con cá cho nằm yên trong mẹt.

Trên đường về, bà Huệ vẫn nắm hai mép áo khoác của con dâu. Gần tới phố, điện thoại trong túi bà rung. Bà bảo con Mịn tấp vào lề. Là cái Hường.

– Bác ơi. – Giọng chị Hường gấp gáp. – Sáng mai đoàn kiểm tra gửi kết quả mẫu của xưởng mình. Chị trưởng đoàn bảo cả nhà có mặt ở xưởng lúc tám giờ. Chị ấy bảo... chị ấy bảo có cả bên ngân hàng xuống.

— Hết chương 30 —