Xin lửa

Chương 23: Xin lửa

– Chị cầm chày thế là cầm dao. – Bà Liễu nói. – Cầm lỏng tay ra. Để cái chày nó tự rơi.

Bà Huệ nới tay. Cái chày gỗ lim rơi xuống lòng cối đá, đánh "thịch" một tiếng đục. Mấy hạt gạo rang bắn ra ngoài, lăn trên nền xi măng.

– Lại.

Thịch.

– Lại.

Năm giờ rưỡi sáng thứ Năm, gian bếp rang của xưởng Vạn Lộc mới có ba người. Thằng Tài đi lấy thịt ở lò mổ chưa về. Ngọn lửa dưới cái chảo gang đã tắt, gạo rang mẻ đầu đổ ra mẹt còn nóng hôi hổi. Cái cối đá đặt ở góc gian, cạnh cửa sổ. Đấy là cái cối trong tấm ảnh chiếu ở bữa tiệc năm mươi năm, cái cối bà Liễu mua ở chợ năm bảy lăm bằng tiền bán một đôi lợn con. Mười năm nay xưởng xay thính bằng cối xay đá chạy điện, cái cối giã này chỉ để trưng. Sáng nay cô Sửu phải lau nó ba lượt nước mới sạch bụi.

Mịn đứng ở cửa gian bếp, tay cầm cái mẹt không. Cô không vào.

Từ hôm ra viện, bà Liễu bắt Quyết chở ra xưởng mỗi sáng. Hôm đầu bà ngồi một tiếng thì mệt, Mịn phải gọi Quyết đưa về. Hôm thứ hai bà ngồi được tiếng rưỡi. Bà không làm gì. Bà chỉ ngồi trên cái ghế con cạnh cối thính, nhìn, thỉnh thoảng nói một câu với Mịn. Những câu bà chưa bao giờ nói trong ba năm.

– Tháng Hai tháng Ba trời nồm. – Bà nói hôm ấy. – Vách tre đổ mồ hôi. Mi sờ vách, vách ướt tay thì nem chín sớm nửa ngày. Đừng chờ đủ ba ngày. Bóc cái nem thử sớm.

– Dạ.

– Lá chuối mùa nồm hay mốc. Phơi lá phải phơi chỗ có gió, đừng phơi chỗ có nắng. Nắng làm lá giòn, lá giòn thì gói rách.

– Dạ.

– Thính mùa nồm rang cho khô hơn mùa hanh. Mi nghe cái tiếng hạt gạo. Hạt nào còn ẩm, nó kêu khác.

Mịn nghe. Cô biết gần hết những điều bà nói. Cô đã tự tìm ra chúng trong ba năm, mỗi lần làm hỏng một nong. Nhưng cô không ngắt lời bà. Cô nghe như nghe lần đầu, vì cô biết bà đang làm gì. Bà đang trả lại những gì bà đã giữ, trước khi không còn thời gian để trả.

Từ sáng thứ Hai tuần sau, bà Huệ đi theo.

Bà không báo trước. Năm giờ sáng, lúc Quyết đỗ xe trước cửa sau, bà Huệ đã đứng ở đó, mặc cái áo khoác cũ nhất, quần vải, đi đôi dép nhựa, tóc buộc gọn bằng cái khăn. Bà đỡ mẹ chồng lên xe, rồi ngồi vào ghế sau cạnh bà Liễu. Mịn ngồi ghế trước, cạnh Quyết. Suốt mười hai phút đường đê, không ai nói câu nào.

Cửa hàng phố Tân Hạc từ hôm ấy mở muộn. Trinh dậy lúc bảy giờ rưỡi, kéo cửa cuốn, đứng quầy tới khi mẹ về.

Bây giờ là buổi thứ tư.

Thịch. Thịch. Thịch.

– Được. – Bà Liễu nói. – Giờ chị nghe.

Bà Huệ dừng tay, cái chày còn giơ lưng chừng.

– Nghe cái gì hả u?

– Nghe cái cối. Thính giã chưa tới thì nó kêu thịch, đục. Tới rồi thì nó kêu thình, nghe trong hơn. Như người ta gõ vào cái thùng còn nước với cái thùng hết nước.

Bà Huệ giã tiếp. Mịn đứng ở cửa nghe. Mười nhát, hai mươi nhát. Tiếng chày chưa đổi. Ba mươi nhát. Bốn mươi.

Rồi nó đổi. Nhỏ thôi, nhưng đổi. Cái tiếng thịch đục ngầu dần dần trong ra, như cái hồ bùn lắng xuống.

Bà Huệ dừng tay. Bà nhìn mẹ chồng. Mịn thấy trên mặt mẹ chồng mình một cái gì đó cô chưa thấy bao giờ: cái mặt của người vừa nghe được một tiếng mà cả đời đi ngang qua mà không biết nó có ở đấy.

– Nó đổi rồi, u ạ.

– Ừ. – Bà Liễu nói. – Chị nghe được. Năm tám bảy chị đã nghe được. Tau không cho chị nghe.

Bà Huệ đặt cái chày xuống. Bà nhìn lòng bàn tay mình. Hai cái phồng nước đã vỡ ở gốc ngón cái và ngón trỏ, đỏ hỏn. Bàn tay ba mươi lăm năm chỉ cầm tiền, cầm lạt, cầm lá chuối, chưa bao giờ cầm chày.

Mịn đi vào. Cô lấy trong túi áo cái lọ dầu tràm, cái cuộn băng dính y tế cô vẫn mang theo cho công nhân, đặt lên cái bàn cạnh cối. Rồi cô đi ra. Cô không băng cho mẹ chồng. Cô biết mẹ chồng không muốn.

Lúc quay lại với mẹt thính thứ hai, cô thấy hai bàn tay bà Huệ đã quấn băng dính, quấn vụng, lệch, nhưng chặt.

Những buổi sau, bà Liễu dạy bà Huệ nhìn màu thịt. Thịt nóng mổ sáng đỏ tươi, có ánh. Thịt để lạnh qua đêm sậm lại, mất ánh. Dạy bóp bì, nghe nó kêu sột sột giữa ngón tay là đủ khô. Dạy cuộn lá ổi tím, mặt nào áp vào thịt, mặt nào quay ra.

Bà Huệ học chậm. Chậm hơn Mịn nhiều, Mịn biết, vì cô nhớ mình hồi năm hai hai. Nhưng bà Huệ không bỏ buổi nào. Có buổi bà cãi bà Liễu, bảo con thấy thịt này đẹp mà u, bà Liễu bảo đẹp mà chảy nước, chị bóp coi, bà Huệ bóp, rồi im. Có buổi bà Liễu mệt, ngủ gục trên ghế giữa chừng, bà Huệ đứng chờ cả nửa tiếng bên cái thau thịt, không dám làm tiếp, không dám gọi.

Rồi một sáng, bà Huệ đứng trước cái chảo gang, xẻng gỗ trong tay, mẻ gạo đang ngả màu. Bà nhìn sang Mịn, người đang đứng ở bếp bên cạnh rang mẻ khác.

– Cô xem hộ tôi lửa thế này được chưa.

Câu nói không có dấu hỏi. Giọng vẫn khô như mọi khi. Nhưng đây là lần đầu tiên trong ba năm rưỡi, mẹ chồng hỏi cô một điều về nghề.

Mịn tắt bếp của mình, đi sang. Cô nhìn ngọn lửa, nhìn màu hạt gạo, nghe tiếng lách tách.

– Hạ nhỏ một nấc nữa, mẹ ạ. Gạo này ngâm lâu, nó còn ẩm. Lửa to thì cháy vỏ mà trong chưa chín.

Bà Huệ vặn núm ga. Ngọn lửa xanh thấp xuống. Bà không cảm ơn. Bà tiếp tục đảo.

Bà Liễu ngồi trên ghế con, nhìn hai người. Bà không nói gì cả.

Hôm sau, bà Liễu bảo bà Huệ vào buồng tre bóc cái nem thử của nong thứ chín. Bà Huệ cởi cái nút lạt đỏ mãi không ra, phải nhờ Mịn chỉ chỗ rút. Bà bóc lá, bẻ đôi, đưa lên mũi như bốn mươi năm bà vẫn thấy mẹ chồng làm. Rồi bà cắn một miếng, nhai rất lâu.

– Chua chưa tới. – Bà nói. Rồi bà nhìn Mịn, như sợ mình nói sai. – Còn thiếu nửa ngày.

Mịn gật đầu. Cô Sửu đứng ngoài cửa buồng tre, lấy viên phấn gạch một vạch lên mép nong, đẩy nong vào dãy trong. Bà Huệ đứng nhìn cái vạch phấn ấy rất lâu, như nhìn chữ ký của mình trên một tờ giấy quan trọng.

Chiều thứ Sáu, chị Hường gõ cửa phòng trực, chỗ Mịn đang ngồi ghi nhiệt độ buồng tre với Toản.

Từ hôm hai mươi lăm tháng Chạp, chị Hường gầy đi. Chị vẫn làm việc, vẫn cúi đầu khi nói chuyện với ai, nhưng chị không còn ôm cái cặp tài liệu trước ngực như ôm cái khiên nữa. Toản hiểu ý, cầm cái máy tính bảng đi ra.

– Chị Mịn. – Chị Hường ngồi xuống mép giường, nói nhỏ. – Em nói cái này, chị đừng nói em nói.

– Ừ.

– Sau Tết Bách Lộc ký với mình một đơn hàng thường xuyên. Mỗi tuần một vạn hai nghìn cái. Bán Tết người ta thấy nem mình chạy, người ta muốn giữ. – Chị Hường nuốt nước bọt. – Xưởng mình mỗi tuần xuất cho Bách Lộc bốn nghìn. Hóa đơn thì anh Chiến bảo em xuất đủ một vạn hai.

Mịn đặt cái bút xuống.

– Tám nghìn còn lại ở đâu ra hả em?

– Em không biết. Em chỉ biết hàng ấy không đi qua kho mình. – Chị Hường nhìn xuống đôi giày. – Có một xe tải biển số phía nam, tuần hai lần chở thẳng vào kho Bách Lộc ngoài Hà Nội. Anh Chiến ký biên bản giao nhận. Không phải anh Quyết chở.

Tối hôm ấy, lúc rửa bát, Mịn kể với bà Huệ.

Cô không chờ ai hỏi. Cô không chờ "lúc phải". Cô chỉ nói, giữa tiếng nước chảy, như nói chuyện ngày mai thịt về mấy giờ. Bà Huệ nghe, tay vẫn kỳ cái nồi.

Rồi bà lau tay, đi lên tầng ba.

Mịn đứng ở chân cầu thang. Lần này cô nghe được cả hai bên.

– Con giữ bên ấy thêm ít tuần thôi, mẹ ạ. Chỉ làm hàng cho Bách Lộc. – Giọng Chiến mệt mỏi. – Xưởng mình không đủ người, không đủ buồng. Bách Lộc là mối lớn nhất, mất đơn tuần này là mất hết. Con bắt bên ấy dùng thịt nóng rồi. Con xuống kiểm tra rồi.

– Con bảo mẹ hết Tết con dừng.

– Con biết. Con xin mẹ. Hết tháng Ba con tuyển thêm người, dựng thêm buồng tre, con cắt bên ấy.

Một lúc lâu.

– Hết tháng Ba. – Bà Huệ nói. – Một ngày cũng không hơn.

Bà đi xuống. Bà đi qua chỗ Mịn đứng, dừng lại một giây.

– Nó bảo hết tháng Ba. – Bà nói, không nhìn Mịn.

Mịn không nói gì. Cô biết mẹ chồng đang chờ cô nói một câu. Hoặc là "mẹ tin anh ấy à", hoặc là "con không tin". Cô không nói câu nào cả. Bà Huệ là mẹ của Chiến. Có những điều một người mẹ phải tự thấy, như bà Liễu đã nói: nó phải tự chộ.

Mười tám tháng Ba, bà Liễu không ra xưởng được. Bà sốt nhẹ từ đêm trước, ho khan. Bác sĩ khám tại nhà bảo cụ không bị viêm phổi lại, chỉ là yếu, cho uống thuốc, dặn giữ ấm.

Tối hôm ấy, bà gọi cả nhà vào buồng.

Buồng bà nhỏ, chật, chỉ đủ cho mấy người đứng sát nhau. Ông Thự ngồi xe lăn ở cửa. Bà Huệ ngồi mép giường. Chiến, Thạo, Trinh đứng. Ngọc đứng ở ngoài hành lang, nhìn vào qua khe cửa. Mịn ngồi xổm cạnh đầu giường, chỗ bà với tay là tới.

Bà Liễu nằm trên hai cái gối chồng lên nhau, mặt hóp lại, mắt sáng lạ.

– Tau muốn lên Khe Lau. – Bà nói.

Không ai trả lời ngay.

– Bà ơi, ba tiếng ô tô, đường đèo... – Chiến nói. – Bà đang yếu thế này...

– Tau biết tau yếu. – Bà nói. – Vì tau yếu nên tau mới phải đi. Tau đi trước khi đi.

Câu ấy làm cả buồng lặng đi.

– Bà lên đấy làm gì hả bà? – Trinh hỏi, giọng đã lạc.

Bà Liễu không trả lời Trinh. Bà quay sang Mịn, nhìn cô rất lâu.

– Tau lên thăm một người. – Bà nói. – Tau hứa với người ta một câu, bốn mươi lăm năm rồi. Tau nỏ giữ được. Giờ tau lên xin lỗi.

Thạo quay sang nhìn vợ. Mịn không quay lại. Cô nhìn bàn tay bà nội trên chăn, bàn tay phải đang rung từng chặp như cái lá trong gió.

– Không được đâu bà. – Chiến nói, rồi quay sang nhìn mẹ. – Mẹ nói với bà đi. Bác sĩ dặn...

Bà Huệ đứng dậy khỏi mép giường. Bà nhìn mẹ chồng. Rồi bà nhìn con trai cả.

– U muốn đi thì đi. – Bà nói. – Mẹ đi cùng.

— Hết chương 23 —