Luật ba đời

Chương 20: Luật ba đời

Thiệu đọc cái điều luật đó lần thứ mười một lúc năm giờ sáng thứ Ba, ngồi ở bậc thang thứ hai, điện thoại sáng trên đầu gối.

Anh đã đọc nó từ lúc chiếc xe trắng của cô Út rẽ ra khỏi đầu hẻm. Anh đọc nguyên văn trên trang của cơ quan nhà nước, rồi đọc bài giải thích của mấy văn phòng luật, rồi đọc lại nguyên văn. Câu chữ không đổi. Cấm kết hôn giữa những người cùng dòng máu về trực hệ, giữa những người có họ trong phạm vi ba đời. Bài giải thích vẽ một cái sơ đồ: đời thứ nhất là cha mẹ, đời thứ hai là anh chị em ruột, đời thứ ba là anh chị em con chú con bác, con cô con cậu, con dì. Có một ô trong sơ đồ tô màu xanh, ghi chữ "con cô con cậu". Anh nhìn cái ô đó lâu tới mức màn hình tự tắt.

Mặt kênh đã chuyển màu xám tro. Một chiếc ghe chở bẹ chuối chạy ngang, người đàn ông đứng lái ngáp dài. Sau lưng anh, lò cũ im phăng phắc, lần đầu tiên sau ba tuần chạy ngày chạy đêm. Thợ được nghỉ một ngày sau Rằm.

Bảy giờ, anh đi vô nhà. Nội đã thức, ngồi trên xe lăn trước bàn thờ ông, má anh đứng bên cạnh rót trà. Khay bánh cúng ông còn nguyên trên bàn thờ, mấy cái bánh pía nướng lò than vỏ sém cạnh, mặt đóng dấu bông sen đỏ sẫm.

– Bánh cúng ông ai đặt lên? – Nội hỏi.

– Cô Út, nội.

– Con Út đâu?

– Cô Út đi Cần Thơ từ khuya.

Nội không hỏi đi làm gì. Nội cầm tách trà má anh đưa, nhìn khay bánh trên bàn thờ, rồi nhắm mắt lại. Cái nắp tách trà trong tay nội không rung. Anh để ý chuyện đó, và không hiểu sao chuyện nó không rung làm anh lạnh sống lưng hơn bữa nó rung.

Tám giờ, anh gọi cho Ngà.

– Anh hỏi em một câu luật. – Anh nói, khi Ngà vừa bắt máy. – Không phải chuyện thương vụ. Em trả lời với tư cách bạn, được không?

– Được. – Ngà nói. Giọng cô còn ngái ngủ. Thiệu nghe tiếng ấm nước reo ở đầu dây bên kia.

– Con cô con cậu ruột có lấy nhau được không?

Đầu dây bên kia im. Tiếng ấm nước reo to dần rồi tắt, như có ai nhấc khỏi bếp.

– Không được. – Ngà nói. – Luật cấm kết hôn giữa những người có họ trong phạm vi ba đời. Con cô con cậu ruột là đời thứ ba. Cái này không có ngoại lệ, không xin được, không có chuyện cho phép riêng.

– Kể cả hai người không lớn lên chung, không biết nhau, tới hai mươi mấy tuổi mới gặp?

– Kể cả vậy. – Ngà nói. – Luật không hỏi người ta có lớn lên chung không. Luật hỏi máu.

Thiệu không nói gì. Anh nghe Ngà thở ra một hơi.

– Anh hỏi cho ai, Thiệu?

Anh không trả lời. Ngà cũng không hỏi lại. Một lúc lâu, cô nói, rất nhỏ:

– Em xin lỗi.

Ở Cần Thơ, cô Út đi lúc sáu giờ.

Bà ngồi trên nền xi măng tới khi trời sáng hẳn, rồi đứng dậy, ra cái lu sau nhà rửa mặt, rồi đi ra xe, không nói với ai câu nào. Chiếc xe trắng lùi ra khỏi hẻm đúng lúc mấy bà khách quen tới ngồi đợi bánh tằm. Bà Lài vẫn tráng bánh, vẫn trộn bì, vẫn rưới nước cốt dừa. Bà bán hết nồi. Một bà khách hỏi cô Bảy bị gì ở má mà đỏ vậy, bà nói muỗi.

Cái khuôn mẻ cánh thứ ba nằm lại trên bàn gỗ. Không ai đụng tới nó cho tới mười giờ, khi bà Lài dọn sạp xong, đi vô, cầm nó lên, lau bằng vạt áo, rồi đặt nó cạnh cái ba lô của Thy ở chân cầu thang. Bà không gọi Thy. Thy ngồi trên gác nghe tiếng chân má đi tới, dừng lại, rồi đi.

Bảy giờ sáng, cô đã gọi cho chị Hằng xin nghỉ thêm hai ngày phép. Chị Hằng không hỏi vì sao. Chị chỉ hỏi:

– Em ổn không?

– Dạ không. – Thy nói. – Mà thứ Năm em đi làm được.

– Ừ. Thứ Năm.

Rồi cô nằm trên gác, nhìn mái tôn, đọc cái điều luật mà cô biết chắc Thiệu cũng đang đọc. Cô đọc một lần là thuộc. Cô là người đọc một lần là thuộc. Hồi đi học, đó là cái tài. Bây giờ cô thấy nó như một cái bệnh.

Chiều thứ Tư, Thiệu nhắn: "Anh lên. Tám giờ. Anh muốn nói với em cho đàng hoàng, không nói qua điện thoại."

Cô gõ: "Em ở nhà."

Tám giờ tối, chiếc xe bán tải màu xám đậu ở đầu hẻm. Thiệu đi bộ vô. Anh mặc áo thun, quần jean, tóc chưa chải, như người lái xe sáu chục cây số mà không nhớ mình đã lái. Thy ngồi trên bậc thềm trước cái sạp bánh tằm sơn màu xanh ngọc, chỗ tuần trước Nhựt ngồi. Anh ngồi xuống cạnh cô. Không có gang tay nào giữa hai người. Cũng không có gì hơn.

Trong nhà, bà Lài đang lặt rau. Bà thấy Thiệu. Bà đứng dậy, đi vô bếp, một lúc sau đi ra với hai ly trà đá, đặt xuống bậc thềm cạnh hai người. Bà không nói gì. Mắt bà dừng một giây ở bên trái mặt anh, chỗ vành tai, rồi bà quay vô, khép cánh cửa sắt lại một nửa.

– Cám ơn cô. – Thiệu nói theo.

Không ai trả lời.

Hai người ngồi nhìn con hẻm. Nhà ông Tư đã tắt đèn, hai lồng chim chào mào phủ khăn. Cuối hẻm có tiếng một đứa nhỏ học bài, đọc to một bài thơ, vấp ở cùng một chữ ba lần.

– Anh hỏi Ngà rồi. – Thiệu nói. – Ngà nói không có ngoại lệ.

– Em biết. – Thy nói. – Em đọc rồi. Em đọc từ hai giờ sáng hôm qua, trên xe cô Út.

– Ừ.

– Anh lên đây để nói mình dừng.

– Anh lên đây để nói mình dừng. – Anh lặp lại. – Anh không muốn nói qua điện thoại. Anh không muốn em nghĩ anh trốn. Anh không trốn em. Mình dừng không phải vì nhà anh, không phải vì nội, không phải vì ai nói gì. Mình dừng vì luật. Mà luật nói đúng, Thy. Người ta làm ra cái luật đó vì có lý do.

– Em biết người ta có lý do.

– Anh nói ra để mình cùng nghe. – Anh nói. – Để sau này không ai trong hai đứa mình nghĩ người kia bỏ đi vì cái gì khác.

Thy gật đầu. Cô cầm ly trà đá lên, cục đá đã tan một nửa, ly lạnh ngắt trong tay.

– Em đồng ý. – Cô nói. – Em không cãi. Em cũng không muốn cãi.

Họ ngồi như vậy rất lâu. Đứa nhỏ cuối hẻm đã đọc trơn được cái chữ nó vấp, đọc lại nguyên bài một lần nữa cho chắc, rồi im. Có một con thạch sùng tặc lưỡi trên vách nhà ông Tư.

– Chiều thứ Hai, – Thy nói, – lúc mình đọc tờ kết quả. Em có nghĩ tới câu ông bác sĩ nói. Hỏi câu nào máy trả lời câu đó. Em nghĩ tới mà em để nó đi ngang. Em không muốn đếm thêm cái gì nữa trong ngày hôm đó.

– Không phải lỗi của em.

– Em biết. – Cô nói. – Em chỉ muốn nói ra. Em đếm cả đời. Bữa đó em nghỉ đếm có một buổi chiều.

Anh quay qua nhìn cô. Cô không nhìn lại. Cô nhìn cái sạp bánh tằm màu xanh ngọc dưới ánh đèn đường, chỗ có một vệt sơn Nhựt quét lem ra ngoài viền gỗ.

– Anh nói với em một câu rồi anh về. – Thiệu nói.

– Anh đừng nói câu anh trai tốt nhất.

– Không phải câu đó.

– Vậy anh nói.

– Cái buổi chiều đó. – Anh nói. – Anh không tiếc. Anh không xin lỗi. Anh biết bây giờ mình phải cất nó đi, anh cất. Mà anh không tiếc.

Thy đặt ly trà xuống bậc thềm. Cô thấy mắt mình nóng, và lần này cô không ngăn.

– Em cũng không tiếc. – Cô nói.

Sau cánh cửa sắt khép một nửa, bà Lài đứng dựa lưng vô vách. Bà không cố ý nghe. Bà chỉ đi ra lấy cái rổ rau, rồi nghe tiếng thằng nhỏ nói chữ "luật", rồi nghe con nhỏ nói chữ "cô Út", rồi bà không đi được nữa. Bà đứng đó, cái rổ rau trong tay, nghe hai đứa nhỏ ngoài bậc thềm nói với nhau về một cái điều luật cấm con cô con cậu lấy nhau.

Bà mở miệng ra.

Bà nhớ tới một ngọn đèn ngủ trên bàn thờ Phật, trong một căn phòng có cửa lùa bằng gỗ dưới chân cầu thang. Bà nhớ tới một bà già còn sống. Bà nhớ tới một lời thề không chỉ có một vế.

Bà ngậm miệng lại. Bà đặt cái rổ rau lên bàn, đi vô bếp, mở vòi nước thật lớn.

Chín giờ rưỡi, Thiệu đứng dậy. Thy đứng dậy theo. Anh nhìn cô, cô nhìn anh, rồi cả hai cùng biết là không có cách nào chào nhau mà không làm đau người kia. Anh gật đầu một cái. Cô gật đầu một cái. Anh đi ra đầu hẻm, không quay lại. Cô đứng nhìn theo, tới khi tiếng máy chiếc xe bán tải mất hẳn ngoài đường lớn.

Khuya thứ Tư, Thy đón chuyến xe đêm lên Sài Gòn. Sáng thứ Năm cô đi làm như chưa có gì xảy ra. Cô làm một hồ sơ công ty xuất khẩu thuỷ sản, ngồi đối chiếu công nợ từ tám giờ sáng tới bảy giờ tối, không ngẩng đầu. Đồng nghiệp nói Thy nghỉ phép về coi bộ chăm hơn trước.

Tối thứ Năm, Thiệu về tới nhà lúc mười giờ. Anh vô bếp lấy nước uống. Má anh đang ngồi ở cái bàn ăn, trước mặt là một chén chè bà ba nguội, cái muỗng nằm yên trong chén.

– Con ăn gì chưa?

– Dạ rồi.

– Con nói láo. – Má nói. – Hai ngày nay con không ăn cái gì ra hồn. Con đi Cần Thơ về là mặt con như người mất hồn. Con nói má nghe, chuyện gì?

Thiệu đứng ở cửa bếp. Anh nhìn má, nhìn cái kẹp tóc con bướm bằng nhựa đồi mồi, nhìn hai bàn tay má đặt trên bàn, ngón áp út có cái nhẫn cưới đã mòn. Anh nghĩ má đã giấu anh một chuyện gì đó, từ cái đêm anh mười tuổi. Anh nghĩ bây giờ anh không còn sức để giấu ai cái gì.

– Thy là con cô Út, má. – Anh nói. – Con của cô Út năm chín chín. Cái đứa mà cả nhà nói là chết rồi. Cô Bảy ẵm đi, nuôi tới giờ.

Má anh không nhúc nhích.

– Con với Thy là con cô con cậu. – Anh nói tiếp. – Luật cấm. Con lên Cần Thơ nói với cô ấy là tụi con dừng. Vậy thôi má. Con đi ngủ.

– Thiệu.

Anh dừng lại.

– Má biết cô Út có bầu năm đó. – Má nói, giọng như đọc lại một trang sổ cũ. – Nội nói đứa nhỏ mất lúc sinh. Cả nhà biết vậy. Cả nhà không ai nhắc.

– Dạ.

– Còn con… – Má nói, rồi dừng.

– Con sao má?

Má anh nhìn anh. Một cái nhìn rất dài. Rồi má lắc đầu.

– Không có gì. Con đi ngủ đi.

Anh lên lầu. Bà Hoa ngồi lại một mình. Bà bưng chén chè nguội ra bồn rửa, đổ đi, rửa cái chén. Rồi bà rửa cái nồi chè. Rồi bà rửa mấy cái chén sạch trong tủ, cái nào cũng đem ra rửa lại, lau khô, cất vô, rồi lấy ra rửa nữa. Bà rửa chén như vậy hơn một tiếng đồng hồ, tiếng nước chảy không ngớt, tới khi hai bàn tay nhăn nheo trắng bệch.

Mười một giờ rưỡi, bà tắt vòi nước. Bà đi lên lầu hai, vô phòng mình, đóng cửa, kéo cái ghế tới sát tủ áo, leo lên, lục trong một cái hộp thiếc đựng bánh cũ trên nóc tủ. Bà lấy ra một tờ giấy đã vàng ố, gấp làm tư, mép giấy sờn như vải mùng. Trên đầu tờ giấy có mấy chữ in: giấy chứng sinh. Ở góc trên, mực viết tay ghi: năm một ngàn chín trăm chín mươi lăm.

Bà không mở nó ra đọc. Bà không cần đọc.

Bà lấy cái hộp quẹt trong ngăn bàn, bật lửa, đưa lên góc tờ giấy. Ngọn lửa liếm vô, mép giấy quăn lại, đen dần, khói bay lên một sợi mỏng có mùi giấy cũ. Lửa ăn tới gần một phần ba tờ giấy.

Rồi bà Hoa thả nó xuống nền gạch, lấy chân dập. Dập lia lịa, bằng bàn chân trần, tới khi không còn một đốm lửa nào. Bà quỳ xuống, nhặt tờ giấy cháy dở lên, phủi tro, ôm nó vô ngực, ngồi bệt dưới chân tủ áo trong căn phòng tối.

— Hết chương 20 —