Hũ nha trên nóc tủ lạnh

Chương 1: Hũ nha trên nóc tủ lạnh

– Cái hũ này em định để tới chừng nào? – Diễn hỏi, một tay cầm cái hũ sành, một tay còn cầm cuộn băng keo.

Thi đang quỳ giữa nhà, ép cái vali cho đóng được khóa. Cô ngẩng lên. Hũ nha nhỏ bằng nắm tay người lớn, men nâu đã mờ, nắp lót lá chuối khô buộc bằng sợi lác. Một mảnh giấy học trò cột vô sợi lác, ố vàng, mép quăn như lá trầu héo. Mười năm nay nó nằm trên nóc tủ lạnh, dời theo cô qua ba chỗ ở, chưa rớt lần nào.

– Anh để xuống đi. Đừng lắc.

– Anh có lắc đâu. – Diễn đặt hũ lại chỗ cũ, cẩn thận như đặt một đứa nhỏ vừa ngủ. – Anh hỏi thiệt. Nha để mười năm còn ăn được hông?

– Mạch nha để được lâu lắm. Ông bà ngoài quê nói để cả đời.

– Vậy chừng nào mở?

– Đám cưới.

Diễn cười. Anh cười thì hai bên mắt xếp nếp, nhìn hiền hơn tuổi ba mươi ba. Áo blouse anh còn vắt trên lưng ghế, túi áo cắm cây bút có gắn con gấu nhựa mà mấy đứa nhỏ khoa nhi hay giành. Anh vừa hết ca trực ba mươi tiếng, chưa ngủ, ghé qua chỉ để chở cô ra ga.

– Đám cưới là tháng Ba sang năm. Anh tính rồi, mình mở hũ này ở bàn tiệc, mời mỗi người một muỗng. Khách ăn xong hỏi nha ở đâu ngon vậy, em nói nha của em trai em nấu hồi mười hai tuổi. Có câu chuyện, khách nhớ.

– Ai mà đem hũ nha ra tiệc cưới.

– Em chứ ai. Em là người duy nhất anh biết đi siêu thị mà đứng đọc bảng thành phần của từng gói kẹo.

Thi bấm được cái khóa vali. Cô ngồi bệt xuống sàn, thở ra. Trong vali có bốn bộ đồ làm, hai đôi giày bata, một cái máy đo độ ngọt cầm tay, ba hộp que thử, cái nhiệt kế que bằng inox cô mua từ năm thứ hai đại học. Dưới cùng là một xấp hồ sơ dày cộm in chữ "Đề xuất dòng sản phẩm mạch nha thủ công – bản chỉnh sửa lần ba". Ba tháng. Công ty cho cô ba tháng để ký được hợp đồng với hợp tác xã, dựng xong quy trình, giao đủ hàng Tết.

– Em đi ba tháng, anh có giận hông? – cô hỏi.

– Giận thì em ở lại hả?

– Không.

– Vậy thôi, giận chi mệt. – Diễn ngồi xuống cạnh cô, lưng dựa vào chân giường. – Má anh dặn em một câu. Bả nói ra ngoài đó nhớ hỏi dì Tư coi mâm quả nhà gái bên đó mấy mâm, để bả chuẩn bị. Mùng sáu tháng Chạp. Bả coi ngày rồi, ngày đẹp, bả nói đi nói lại cả tuần.

– Dạ, em nhớ.

– Với lại... – anh ngừng một chút, gãi cằm. – Em về làm việc với chỗ cũ của em, có gì khó thì gọi anh. Đừng có cắn răng một mình như hồi em làm cái dự án kẹo không đường, ba tuần ăn mì gói anh mới biết.

Thi quay qua nhìn anh. Có những lúc cô không hiểu sao một người như Diễn lại chọn mình: một đứa con gái ít nói, khó tính, ngủ ít, nói chuyện với người yêu mà cứ như đọc báo cáo thí nghiệm. Hai năm quen nhau, chưa lần nào anh to tiếng với cô. Hồi tháng Tư anh cầu hôn ở quán cơm tấm đầu hẻm nhà má anh. Không quỳ, không hoa, anh chỉ đẩy cái hộp nhẫn qua bên kia đĩa cơm, nói: "Em ăn hết đi rồi trả lời, không gấp." Cô ăn hết đĩa cơm, rồi gật.

– Em biết rồi. – cô nói.

Diễn xách vali ra thang máy. Thi đứng lại trong phòng một giây, nhìn lên nóc tủ lạnh. Mảnh giấy cột trên hũ nha quay mặt ra ngoài, dòng chữ bút bi xanh của một thằng nhỏ mười hai tuổi, nét đậm nét nhạt, chữ "đ" cái nào cũng có đuôi dài:

"Mạch nha chị Hai. Mẻ đầu tay của Thao. Nấu đêm 21-7."

Cô tắt đèn.

Tàu chạy suốt đêm. Thi nằm giường tầng hai, nghe bánh sắt nện xuống đường ray đều như tiếng chày giã. Người đàn bà giường dưới mang theo một bao xoài chín, mùi xoài thơm cả khoang. Gần sáng tàu qua đèo, trời xám rồi xanh, rồi trắng. Thi không ngủ được. Cô mở máy tính đọc lại hồ sơ hợp tác xã lần thứ năm.

Hợp tác xã mạch nha Gò Nha, thôn Mạch Thượng, xã Bình Mạch, tỉnh Quảng Ngãi. Thành lập năm 2021. Chín hộ xã viên. Sản lượng năm ngoái khoảng mười hai tấn. Lò nấu chung đặt trên đất của một hộ xã viên. Người đại diện theo pháp luật: Tạ Quang Hiệp, giám đốc.

Cô đọc dòng cuối nhiều lần hơn mấy dòng trên. Rồi gập máy lại, nhìn ra cửa sổ.

Lúc làm hồ sơ hồi tháng Ba, cô biết tên đó. Cô cũng biết, nếu muốn có nha thủ công thật cho dòng sản phẩm của mình, cả tỉnh này chỉ còn vài chỗ, và chỗ đáng tin nhất là cái xóm cô lớn lên. Chị Mân, trưởng phòng, hỏi cô có quen ai ở đó không. Thi nói: "Em sinh ra ở đó." Chị Mân vỗ tay một cái, nói vậy thì dễ rồi. Thi không nói thêm câu nào.

Mười giờ hai mươi tàu vào ga Quảng Ngãi. Nắng tháng Chín ở đây không giống nắng Sài Gòn. Nắng Sài Gòn hầm hầm, ướt mồ hôi. Nắng ở đây khô và sáng trắng, rọi xuống sân ga thấy rõ từng hạt bụi. Thi kéo vali ra cổng, gọi một chiếc xe qua ứng dụng. Cô đã hẹn hợp tác xã mười một giờ. Má gọi ba cuộc, cô nói con làm việc xong mới về nhà, má nói mầy về tới xóm mà không ghé nhà là mầy biết tay tao.

Tài xế là một anh trai trẻ nói giọng Quảng đặc, hỏi cô về Bình Mạch làm gì. Cô nói về làm việc.

– Chị về mua nha hả? Xóm đó giờ còn ít lò lắm. Hồi xưa đi ngang là thơm từ ngoài lộ, giờ ba bữa mới thơm một bữa.

– Vậy hả.

– Dạ. Mà nha ở đó ngon thiệt. Má em mua về làm kẹo gương, nói nha ở đó kéo sợi dai, không có bể.

Xe rẽ khỏi quốc lộ, chạy dọc một con đê. Bên trái là ruộng lúa vừa gặt, gốc rạ phơi vàng, mấy con cò đứng im như cắm trên mặt ruộng. Bên phải là sông, nước tháng Chín còn trong, thấy được bãi cát giữa dòng. Cây gòn ở bến vẫn còn đó, cao hơn cô nhớ, trái gòn khô treo lủng lẳng như những cái đèn lồng tắt. Thi đặt tay lên cửa kính.

Rồi mùi nha tới.

Nó tới trước khi cô thấy cái xóm. Một mùi ngọt ấm, hơi khét, hơi giống mùi cơm cháy, hơi giống mùi lúa mới, quện trong khói củi. Mùi đó bám vào tóc, vào áo, vào giấc ngủ của cô suốt mười tám năm đầu đời. Ở Sài Gòn, cô làm việc với đủ loại siro, đủ loại đường, đo đủ loại độ ngọt, nhưng chưa có phòng thí nghiệm nào làm ra được cái mùi này.

– Thơm chưa chị? – anh tài xế khoe như khoe nhà mình. – Bữa nay có lò nấu.

– Ừ. Có lò nấu.

Xe dừng trước một cái cổng tre ở cuối xóm, sát bến sông. Trên cổng treo tấm tôn sơn trắng, chữ đỏ: "HTX Gò Nha". Bên trong là một khoảnh sân đất nện, ba cái trại lò lợp tôn, khói xanh đang bay ra từ cái trại giữa. Một dãy chum sành xếp dọc tường. Một con chó vàng nằm dưới gốc mít, ngóc đầu lên nhìn cô rồi nằm xuống lại.

Thi đứng ở cổng nhìn qua bên trái. Từ đây, đi ngược lên chừng hai trăm mét là nhà cô. Cô thấy được mái ngói đỏ bạc màu và cây khế má trồng năm cô vào lớp Một. Sát vách nhà cô là nhà bà Năm. Phía sau hai mái nhà, chỗ ngày xưa có hai cái trại lò quay lưng vào nhau, giờ chỉ còn một bức tường gạch đứng trơ giữa vườn chuối.

– Chị là người công ty Nam Đài phải hông?

Một người phụ nữ đi ra từ cái chòi làm văn phòng, tay ôm cuốn sổ bìa xanh. Chị mặc áo bà ba màu kem, tóc kẹp gọn, gương mặt tròn, nói giọng nhỏ nhẹ. Một thằng nhỏ chừng năm tuổi bám sau lưng chị, tay cầm hai que tre quấn một cục nha vàng.

Thi nhận ra chị trước khi chị nhận ra cô. Hồ Thị Giáng, học trên cô một lớp, hồi đó tóc dài tới mông, hát hay nhất trường.

– Dạ, em là Thi. Trần Bảo Thi.

Giáng đứng sững. Rồi chị cười, một nụ cười hơi lúng túng, như người bắt gặp mình đang mặc đồ cũ.

– Trời đất, Thi nhà dì Tư hả? Chị đọc tên trong giấy mời mà không dám nghĩ là em. Em khác quá. Sài Gòn nuôi em trắng ra.

– Chị cũng khác. – Thi nói, rồi nhìn thằng nhỏ. – Con chị hả?

– Thằng Tôm. Năm tuổi. Tôm, chào cô Thi đi con.

Thằng nhỏ ló đầu ra khỏi lưng má, nói "con chào cô" rất nhỏ, rồi chạy biến vào trong, hai que nha giơ cao như cầm cờ.

– Hôm nay trường mầm non cho nghỉ một bữa, chị đem nó theo. – Giáng nói. – Chị làm kế toán cho hợp tác xã buổi tối, mà nay có khách nên qua sớm. Giám đốc tụi chị đang ở dưới lò, chị chịu khó xuống, ảnh không lên được. Mẻ nha đang tới lửa, rời tay là hư nguyên chảo.

– Dạ, không sao.

Giáng dẫn cô băng qua sân. Đi được nửa đường, chị nói nhỏ, không quay lại:

– Em biết giám đốc là ai rồi phải hông?

– Dạ, em biết.

– Ừ. – Giáng chỉ nói vậy.

Trại lò giữa nóng như lò bánh mì. Ánh sáng vào qua mấy tấm tôn nhựa trên mái, rọi xuống thành từng cột vàng có khói bay lượn trong đó. Giữa trại là cái bếp xây gạch, trên bếp là cái chảo gang to đến nỗi hai người ôm không xuể. Nha trong chảo sôi lăn tăn, màu hổ phách sẫm, bốc hơi lên một mùi ngọt đặc tới mức nghe như nếm được. Một thanh niên ngồi xổm trước miệng lò, cời củi. Người đứng khuấy chảo quay lưng ra cửa, cầm cây đũa cả bằng gỗ dài gần bằng người, khuấy những vòng chậm và đều.

Anh mặc áo thun xám đã ướt đẫm sau lưng, quần kaki xắn ống, chân đi dép tổ ong. Vai rộng hơn hồi đó. Tóc cắt ngắn hơn hồi đó.

– Anh Hiệp, khách công ty tới. – Giáng gọi.

– Ừ. – Người đó không quay lại. – Biểu khách đứng xa xa ra, nha văng trúng là phỏng ráng chịu. Còn chừng mười phút nữa là xuống chảo.

Thanh niên cời lửa ngẩng lên nhìn ra cửa. Nó đen nhẻm, tóc dựng như lông nhím, khuôn mặt đầy mồ hôi. Nó nhìn Thi một giây, rồi buông cây cời lửa xuống đất cái cạch.

– Chị Hai?

Thi chưa kịp trả lời. Cây đũa cả trong chảo ngừng lại.

Người đứng khuấy quay lưng lại. Ánh sáng từ mái tôn rơi xuống một bên mặt anh, chỗ gò má có vệt muội than. Anh nhìn cô lâu như người ta nhìn một tấm ảnh vừa lấy ra khỏi nước, chờ cho hình hiện lên đủ.

Cô nghĩ anh sẽ nói "Thi". Hoặc "cô Thi". Hoặc "chào chị", cho đúng cái giấy mời. Cô đã chuẩn bị cho cả ba.

– Kim. – anh nói.

Một tiếng thôi, như gọi một con mèo trong xóm. Không ai trên đời gọi cô bằng cái tên đó nữa. Mười năm rồi, cô quên là có người từng gọi.

Cái chảo nha sôi lục bục giữa hai người. Thằng Thao ngồi đờ ra trước miệng lò. Giáng đứng sau lưng cô, Thi nghe chị khẽ đổi chân.

Thi đưa tay chỉnh lại quai túi đeo vai. Cô nghe giọng mình bình thường tới mức chính cô cũng ngạc nhiên:

– Tôi là Trần Bảo Thi, phòng nghiên cứu sản phẩm, Công ty cổ phần thực phẩm Nam Đài. Hôm nay tôi tới làm việc theo lịch hẹn với hợp tác xã. Anh cứ xong mẻ nha, tôi chờ.

Hiệp im một lúc. Rồi anh gật đầu, quay lại chảo, cầm cây đũa cả khuấy tiếp. Lúc anh vung tay, ống tay áo kéo lên. Từ mu bàn tay trái lên gần tới khuỷu là một mảng da căng bóng, nhăn nheo, màu hồng nhạt hơn chỗ da còn lại, như tờ giấy bóng kính bị ai vò rồi vuốt thẳng.

Hồi cô đi, tay anh không có vết đó.

— Hết chương 1 —