Sau nước

Chương 24: Sau nước

– Bốn trăm ký nha của hai hộ còn nấu lò riêng: ngập hết. Nắp chum không kín, nước vô. Đổ.

– Một tấn hai lúa giống trong kho ông Tám: mốc. Ông Tám nói phơi lại được chừng ba tạ, mà ba tạ đó nảy mầm không đều, làm mộng không được.

– Hai chục bao mộng lúa đem lên đình: ủ trong bao kín ba ngày, mầm lên dài quá, nhớt. Bỏ.

– Mười một chum ủ bể. Hai trại lò hư vách. Củi ướt hết, phơi cả tuần mới đốt được.

Thi đọc từng dòng trên tờ giấy kẻ ô, giọng đều như đọc kết quả phân tích. Cả sân hợp tác xã im. Chín hộ ngồi trên mấy cái ghế nhựa còn dính bùn, chiều thứ Năm, ngày thứ năm sau lũ. Ông Bảy chống gậy, mắt nhắm. Ông Chín ngồi cúi gằm. Bà Năm ngồi ở góc xa nhất, chỗ cũ, cái quạt mo cau trong tay, nhưng lần này bà không phe phẩy.

– Còn lại một tấn tám nha trên đình, nguyên chum, nguyên nhãn. – Thi nói. – Hai trăm hộp kẹo gương mẫu. Ba mươi mốt hũ mẫu lưu.

Cô đặt tờ giấy xuống.

– Tính hết, hàng đã làm với nguyên liệu đã mua cho đợt một, mình mất chừng bốn mươi phần trăm. Đợt một giao ngày mười lăm tháng Mười Hai, ba tấn nha, mười nghìn hộp kẹo. Còn hai mươi lăm ngày. Nếu làm hết sức, em tính mình giao được sáu, bảy chục phần trăm.

Không ai nói gì. Một con gà mái đi ngang sân, bới bùn.

– Rồi phần thiếu thì sao? – ông Chín hỏi, giọng khàn. – Công ty phạt hả cô?

– Em xin công ty gia hạn. – Thi nói. – Lũ là thiên tai. Em xin dời phần thiếu của đợt một qua đợt hai, hoặc giảm số lượng mà không phạt. Em gọi chị Mân rồi, chiều nay chị trả lời.

Ông Bảy mở mắt ra.

– Tụi bây đừng ngồi đó nhìn nhau. – ông nói. – Năm Thìn lũ lớn hơn năm nay, lò nào cũng ngập tới nóc. Ra Giêng cả xóm vẫn có nha bán Tết. Làm lại. Mộng thì ngâm lại. Củi thì phơi. Chum bể thì đi mua chum. Ông nội tao nói, nha là thứ nấu từ cái mầm. Cái mầm nó không sợ nước. Nó chỉ sợ người ta làm biếng.

Có người cười. Rồi người khác cười. Ông Chín đứng dậy trước, nói chiều nay ông đi xin lúa giống ở bên xã kế. Bà Sáu Mít nói chị dâu bà có mối chum sành ở làng gốm dưới hạ lưu. Từng người, từng người đứng dậy.

Bà Năm vẫn ngồi đó. Lúc mọi người đi ra gần hết, bà nói, không nhìn ai:

– Kho lúa nhà tao còn ba tạ lúa giống cũ, để trên gác, nước không tới. Đem xuống mà ngâm.

Hiệp quay lại nhìn má. Bà đã đứng dậy, đi ra cổng.

Chị Mân gọi lúc năm giờ chiều. Thi đứng ở góc vườn chuối sau nhà, chỗ có sóng mạnh nhất.

– Chị đọc báo cáo thiệt hại của em rồi. – Chị Mân nói, giọng mệt hơn mọi khi. – Chị thương bà con ngoài đó lắm. Thiệt.

– Dạ, em cảm ơn chị. Em xin công ty...

– Chị biết em xin gì. Gia hạn. – Chị Mân thở ra. – Thi nè, em nghe chị nói. Hàng Tết là hàng Tết. Ngày mười lăm tháng Mười Hai hàng phải lên kệ, chậm một tuần là mất một nửa mùa. Hệ thống bán lẻ đã chốt vị trí kệ, đã in tờ rơi, đã chạy quảng cáo. Mình dời không được.

– Vậy thì giảm số lượng, chị.

– Giảm thì mất kệ. Người ta cho mình hai mét kệ, mình mang tới một mét hai, nửa còn lại người ta cho hàng khác lên. Năm sau người ta không cho lại.

Thi im. Cô biết chị Mân nói đúng. Cô đã làm nghề này sáu năm.

– Chị có một cách. – Chị Mân nói, hạ giọng. – Em nghe hết rồi hãy nói. Công ty có nhà cung cấp siro mạch nha công nghiệp quen, hàng sạch, có giấy kiểm định đầy đủ. Mình phối một phần với nha của hợp tác xã. Ba phần, bốn phần thôi. Hương vị vẫn là của Gò Nha, màu vẫn đẹp, ổn định hơn nữa. Bao bì vẫn in "mạch nha", vẫn in "Gò Nha". Khách hàng không ai phân biệt được. Đủ hàng, đủ kệ, không ai bị phạt. Bà con ngoài đó vẫn có tiền.

Thi đứng im giữa vườn chuối. Lá chuối rách tua tủa phất phơ trong gió chiều. Cô nhìn bức tường cháy, cái đường viền bùn nước lũ để lại cắt ngang vệt đen.

– Chị Mân. – cô nói. – Tháng trước mình vừa đổ một trăm hai chục ký nha của ông Chín xuống hố. Vì đúng ba phần siro. Em viết báo cáo, chị khen em xử lý tốt.

– Đó là khác.

– Khác chỗ nào chị?

– Đó là một hộ xã viên tự ý pha, lén lút, mua siro trôi nổi của lái buôn. – Chị Mân nói, nhanh và rõ. – Còn đây là công ty chủ động phối trộn, có kiểm soát, có hồ sơ. Đó là nha của hợp tác xã. Còn đây là sản phẩm của công ty.

Thi nghe cái câu cuối. Cô nghe nó rất rõ, từng chữ, như nghe một cái cân điện tử kêu bíp khi đặt lên một vật nặng hơn mình tưởng.

– Chị, mình in chữ Gò Nha trên bao bì. – cô nói. – Người ta mua vì chữ đó. Chữ đó nghĩa là nha nấu trên cái gò này, bằng mộng lúa, bằng củi. Mình phối siro vô mà in chữ đó, là mình làm y chang ông lái buôn ở chợ Gò, chỉ có giấy kiểm định đẹp hơn.

Đầu dây bên kia im lặng rất lâu.

– Em đừng nói nặng vậy. – Chị Mân nói, giọng ngọt trở lại, mà cái ngọt nghe mỏng. – Chị chỉ đưa ra một phương án. Thôi được rồi. Chị hỏi pháp chế coi lũ có tính bất khả kháng không. Em cứ lo làm hàng. Cuối tuần chị báo em.

Chị Mân cúp máy. Thi đứng một mình trong vườn chuối. Cô nghĩ tới mấy phương án bao bì trên màn hình máy tính ở tầng mười hai. Đôi tay cô, đôi que tre, ba cái khấc, chữ "Gò Nha" to màu nâu đỏ. Chữ "Nam Đài" nhỏ xíu ở góc, chữ hợp tác xã ở mặt sau. Cô nghĩ tới cái câu "đó là sản phẩm của công ty". Cô gom hai cái hình đó lại, đặt cạnh nhau, rồi không biết làm gì với chúng. Cô cất đi, như cất một mẫu thử chưa đủ dữ liệu.

Thứ Bảy, mùng ba tháng Mười âm lịch. Giỗ ba.

Năm nay má không làm lớn. Lũ mới rút, nhà nào cũng còn dọn bùn, má nói làm vài mâm, mời mấy nhà gần. Từ sáng sớm má đã đứng bếp. Gà luộc, canh măng, thịt kho, chả, xôi đậu xanh. Đĩa kẹo gương đặt trên bàn thờ, mười cái, trong như mười tấm gương nhỏ. Thằng Thao chặt lá chuối lót mâm, Thi lau tấm ảnh ba bằng khăn sạch. Ba đội nón cối, cười hở cái răng khểnh. Mười tám năm, ba vẫn ba mươi tuổi, còn má thì đã bạc hai bên thái dương.

Mười giờ, khách tới. Ông Bảy, ông Chín, bà Sáu Mít, vợ chồng ông Ba Lành. Giáng dắt bé Tôm tới, mang một nải chuối. Hiệp tới sau cùng, đi khập khiễng, cái chân trái băng lớp băng mới. Anh mang theo một hũ nha, đặt lên bàn thờ, thắp ba nén nhang, đứng khá lâu trước tấm ảnh ba Thi, môi mấp máy. Thi không nghe được anh nói gì.

– Mầy đi tiêm ngừa chưa? – má hỏi anh, giọng gắt như mắng con.

– Dạ, con đi rồi dì. Anh Diễn biểu.

– Ừ. Ngồi xuống ăn.

Má gắp cho anh một cái đùi gà. Thi nhìn má. Mười năm, má gọi anh là "thằng Hiệp" với cái giọng của người cắn phải hột sạn. Bây giờ cũng là "mầy", cũng là giọng gắt, mà cái gắt đó là cái gắt má dùng với thằng Thao.

Mâm cơm đang ăn thì con chó nhà bên sủa.

Mọi người quay ra. Ở cổng nhà Thi, cái cổng tre má mới dựng lại sau lũ, có một người đứng.

Bà Năm.

Bà mặc áo dài đen, cái áo dài cũ, may kiểu xưa, cổ cao. Tóc bà búi gọn, cài cái trâm bạc. Tay bà cầm một bó nhang và một cái gói giấy nhỏ.

Cả mâm cơm im bặt. Bà Sáu Mít buông đũa. Ông Bảy nheo mắt, nghiêng đầu như nghe ngóng. Thằng Thao đứng bật dậy, đứng không yên.

Má đặt cái chén xuống. Má đứng dậy, đi ra cổng. Thi thấy lưng má thẳng đơ, như lưng một người lính.

Hai bà già đứng hai bên cái cổng tre.

– Chị Năm. – má nói.

– Tao qua thắp cho ông Tư một cây nhang. – bà Năm nói. – Mười tám năm rồi tao chưa thắp.

Má đứng im một giây. Rồi má lùi lại một bước, mở cổng.

Bà Năm đi vào. Bà đi chậm qua sân, qua cây khế, lên thềm, vào nhà. Không ai ngồi ăn nữa. Bà đứng trước bàn thờ ông Tư, châm bó nhang bằng ngọn đèn dầu, cầm lên ngang trán. Khói nhang bay lên, vòng qua tấm ảnh ba Thi đội nón cối.

– Ông Tư. – bà Năm nói, không lớn, mà cả nhà nghe rõ. – Tui là Đạm, vợ ông Năm Khương. Năm đó ông đi cứu con trâu nhà tui, ông không về. Ông Năm nhà tui mắc nợ ông tới chết. Ổng trả kiểu của ổng. Ổng trả rồi. Mà tui thì chưa. Tui chưa có thắp cho ông một cây nhang. Bữa nay tui thắp.

Bà cắm nhang vào bát, chắp tay vái ba vái. Rồi bà đặt cái gói giấy nhỏ lên bàn thờ, cạnh đĩa kẹo gương. Thi thấy trong gói là mấy trái chuối nướng ép dẹp, rưới nước cốt dừa, còn ấm.

Bà quay lại. Má đứng ở cửa, hai tay nắm chặt vạt áo, mắt đỏ.

– Con Xoan. – bà Năm nói. – Kẹo gương bữa hổm bớt đường rồi đó. Được.

Má gật. Má không nói được.

Bà Năm đi ra. Ngang qua chỗ thằng Thao đang đứng, bà dừng lại một nhịp, nhìn nó, rồi đi tiếp. Thằng Thao đứng chết lặng, hai bàn tay sẹo bấu vào nhau.

Hiệp ngồi yên ở mâm cơm, không đứng dậy, không gọi má. Anh chỉ nhìn theo, và Thi thấy mắt anh đỏ.

Tối đó, khách về hết. Má ngồi một mình trước bàn thờ, nhìn mấy trái chuối nướng của bà Năm. Thi rửa chén dưới bếp. Thằng Thao ngồi ở hiên, không hút thuốc, chỉ ngồi.

Chín giờ, điện thoại Thi reo. Chị Mân.

– Pháp chế trả lời rồi. – Chị Mân nói, không chào. – Lũ có cảnh báo trước nhiều ngày, theo họ là bên sản xuất phải có biện pháp phòng ngừa. Không tính bất khả kháng. Hợp đồng là hợp đồng.

– Chị, mình đã phòng ngừa. Mình kéo được một tấn tám lên đình trong một đêm.

– Chị biết. Chị đọc rồi. Chị đưa lên rồi. – Chị Mân nói. – Thi, chị nói lần cuối. Em lo đủ hàng. Không thì công ty tự lo.

– Tự lo là sao chị?

Đầu dây bên kia chỉ còn tiếng tút tút.

— Hết chương 24 —