Tiền học

Chương 9: Tiền học

Hôm đó bà Năm không nói thêm gì. Bà đứng sau cánh cổng sắt, nhìn Thi tới khi môi bà thôi run, rồi bà nói: "Mầy về đi. Đừng đứng trước cổng nhà tao." Bà khép cổng, cài then. Tiếng then sắt rơi xuống khô khốc như tiếng khóa tủ.

Ba ngày sau là rằm tháng Tám.

Trung thu ở Gò Nha năm nay hợp tác xã tổ chức ngay trong sân lò, vì sân rộng, có đèn, có bàn ghế, lại tiện họp xã viên luôn một thể. Giáng và mấy cô giáo mầm non lo phần con nít. Chiều thứ Hai, sân lò đã treo kín lồng đèn giấy kiếng: đèn cá chép, đèn ngôi sao, đèn con thỏ, ánh nến bên trong làm chúng phát sáng đỏ, vàng, xanh. Bàn dài kê dưới gốc mít, trải giấy báo, bày bánh in, bánh nướng, bưởi, chuối, và mấy đĩa kẹo gương do má Thi làm. Mỗi miếng tròn như cái đĩa nhỏ, trong vắt, nhìn xuyên qua thấy hạt đậu phộng nằm như mấy con cá dưới mặt hồ.

Trăng rằm lên lúc trời vừa sụp tối, to và tròn, màu cam như lòng đỏ trứng vịt muối, treo trên rặng tre bên kia sông.

Con nít trong xóm rước đèn một vòng quanh xóm rồi về sân lò phá cỗ. Bé Tôm đã khỏe hẳn, cầm cái đèn ông sao Hiệp làm cho nó, chạy khắp sân, la hét. Thằng Thao bị con nít bắt làm đầu lân, đội cái đầu lân bằng giấy bồi, nhảy loạn xạ, cả đám cười như vỡ chợ.

Thi đứng ở góc sân, cầm xấp hợp đồng đã in lại, lần thứ tư.

Hai tuần nay cô cãi với chị Mân ba lần. Lần thứ ba, cô nói thẳng: nếu công ty giữ điều khoản độc quyền, hợp tác xã sẽ không ký, và dòng sản phẩm Tết của công ty sẽ không có hàng. Chị Mân im lặng một lúc lâu bên kia điện thoại, rồi nói: "Được. Không độc quyền năm đầu. Sau một năm xét lại. Còn cái tên thì em ghi sao cũng được, miễn bao bì công ty được in chữ Gò Nha." Thi ghi: "Sản phẩm do Hợp tác xã Gò Nha sản xuất. Tên Gò Nha thuộc về cộng đồng làng nghề." Cô gửi bản đó lên phòng pháp chế, chưa thấy ai trả lời.

Cô cũng giải quyết được chuyện đất. Nếu bà Năm không cho sửa lò trên đất bà, hợp tác xã có thể xây một trại nấu mới trên đất vườn chuối nhà cô, chỗ cái lò cũ. Má đã gật. Thi tính rồi, chi phí dọn vườn và xây trại mới, công ty ứng trước, trừ dần vào tiền hàng.

Tám giờ, sau khi con nít phá cỗ xong, người lớn xếp ghế ngồi thành vòng tròn. Chín hộ, chín người đại diện. Bà Năm ngồi ở chỗ cũ, góc xa nhất, cái quạt mo cau trên tay. Má Thi ngồi ở hàng ghế ngoài, chỗ dành cho người nhà, bên cạnh bà Sáu Mít. Giáng ngồi bàn bên cạnh ghi biên bản, bé Tôm nằm ngủ trên đùi chị.

Hiệp mở đầu cuộc họp. Rồi anh mời Thi.

Cô đọc từng điều khoản đã sửa. Không độc quyền năm đầu. Giá sàn một trăm mười tám nghìn, nếu giá thị trường lên thì giá thu mua lên theo. Công ty ứng trước ba mươi phần trăm. Tên Gò Nha thuộc về cộng đồng làng nghề.

Ông Chín Mão gật gù. Mấy người khác xì xào, giọng nghe đã dịu hơn lần trước.

– Còn cái vụ sửa lò? – một người hỏi. – Đất lò là đất bà Năm. Bả chưa gật mà.

– Dạ, nếu bác Năm không đồng ý, hợp tác xã có thể xây trại nấu mới trên đất vườn nhà con, chỗ lò cũ nhà con. Má con đồng ý rồi. – Thi nói. – Như vậy lò hiện tại vẫn để nguyên, không phải sửa gì trên đất bác Năm.

Mọi người quay qua nhìn má. Má gật.

– Đất nhà tui, tui cho. – má nói.

– Vậy là xong rồi. – ông Chín nói. – Nhà dì Tư cho đất, công ty bỏ tiền, mình bỏ công. Ký đi Hiệp.

Thi thở ra. Cô thấy mình đã tính đủ hết mọi đường. Cô nói thêm một câu, câu cô đã chuẩn bị sẵn, để chốt lại cho cả xóm nghe, cho bà Năm nghe:

– Nhà con không nợ ai, đất nhà con thì nhà con quyết. Bác Năm không phải lo gì hết.

Cái quạt mo cau trong tay bà Năm ngừng lại.

Bà đứng dậy. Cả sân im. Con nít đang chơi ngoài rìa sân cũng im theo, như cảm thấy được cái gì đó trong không khí.

– Không nợ ai? – bà Năm nói.

Bà đi ra giữa vòng tròn ghế. Ánh lồng đèn đỏ rọi lên mặt bà, khiến mấy nếp nhăn sâu như vết dao khắc.

– Mầy nói lại tao nghe coi. Nhà mầy không nợ ai?

– Má... – Hiệp đứng dậy.

– Mầy ngồi xuống. – bà Năm nói, không quay lại. – Mười năm nay tao im rồi. Bữa nay con nhỏ này đứng giữa xóm nói nhà nó không nợ ai. Tao không im nữa.

Hiệp đứng yên.

– Bốn năm đại học của mầy. – bà Năm nói với Thi. Bà nói chậm, như đếm từng tờ tiền. – Tiền học, tiền nhà trọ, tiền ăn. Mầy có biết tiền đó ở đâu ra không?

– Má con bán nha, bán bánh...

– Lò nhà mầy cháy rồi, má mầy lấy nha đâu ra bán? – bà Năm nói. – Nhà tao đền nhà mầy chín chục triệu. Ông Năm bán hai sào ruộng, được năm chục. Còn bốn chục, thằng Hiệp trả. Mỗi tháng hai triệu. Nó đi Đà Nẵng đứng máy, ăn mì gói, ngủ nhà trọ sáu người một phòng, tháng nào cũng gửi về hai triệu theo xe ông Hai Cò. Thằng em mầy ra ngã ba nhận, đem về đưa má mầy. Hai mươi tháng. Hết nợ.

Bà ngừng lại. Cả sân không một tiếng động. Chỉ có tiếng nến trong lồng đèn lách tách.

– Hết nợ rồi, mà nó vẫn gửi. – bà Năm nói tiếp, giọng bà vỡ ra ở chữ cuối. – Hai năm nữa. Tháng nào cũng hai triệu. Tao hỏi nó gửi làm gì, nợ trả xong rồi. Nó nói: "Để Kim học cho xong." Hai năm, năm chục triệu. Tiền đó má mầy gửi vô Sài Gòn cho mầy học, mầy ăn, mầy mặc. Bây giờ mầy về, mầy đứng giữa xóm, mầy nói nhà mầy không nợ ai.

Thi không cảm thấy chân mình nữa. Cô quay lại nhìn má.

Má ngồi trên cái ghế nhựa đỏ, hai tay đặt trên đùi, đầu cúi xuống. Bà Sáu Mít ngồi cạnh má, miệng há hốc.

– Má. – Thi nói. Cô không nghe ra giọng mình.

– Con Xoan. – bà Năm nói. – Mầy nói nó nghe đi. Tao nói láo thì mầy cãi.

Má ngẩng đầu lên. Mắt má ướt.

– Chị Năm nói đúng. – má nói. Má không nhìn Thi. – Hai năm cuối thằng Hiệp gửi dư. Má nói nó thôi, nó không chịu. Nó nói dì đừng nói với Kim. Má... má cần tiền cho con học. Má nhận.

Thi đứng giữa sân lò đầy lồng đèn, cầm xấp hợp đồng trên tay, và trong một khoảnh khắc cô không biết mình là ai. Mười năm nay cô kể với bạn bè, với đồng nghiệp, với cả Diễn, rằng cô tự học, tự làm thêm, má ở quê một mình bán nha nuôi cô. Cô tự hào về điều đó. Đó là một trong số ít thứ cô tự hào.

Hiệp đứng ở đầu vòng tròn, không nhìn ai.

Bà Năm quay về chỗ ngồi, cầm cái quạt mo cau lên. Bà ngồi xuống, nói, giọng đã bình lại:

– Giờ biểu quyết đi. Hộ nhà tao không đồng ý.

Ông Bảy Tửu đằng hắng. Giáng nhìn Hiệp, rồi run run nói:

– Dạ... biểu quyết hợp đồng với Công ty Nam Đài. Hộ nào đồng ý thì giơ tay.

Ông Chín Mão giơ tay. Hai hộ nữa giơ tay. Rồi một hộ nữa, ngập ngừng. Bốn.

– Hộ nào không đồng ý?

Bà Năm giơ tay. Hai hộ lo không đủ sức làm giơ tay theo. Một hộ nữa, nhà ông Ba Lành, liếc bà Năm rồi giơ tay. Bốn.

Còn ông Bảy Tửu. Ông chống gậy, mắt nhắm như ngủ.

– Ông Bảy? – Giáng hỏi.

Ông Bảy mở mắt ra, nhìn thẳng vào Hiệp.

– Tao theo thằng Hiệp. Nó giơ tay bên nào, tao giơ bên đó.

Mọi người quay lại nhìn Hiệp. Anh vẫn đứng ở đầu vòng tròn. Thi nhìn anh. Cô thấy anh nhìn má anh, ở góc xa, cái quạt mo cau trên tay bà đứng yên. Bà Năm cũng nhìn con. Cái nhìn của hai người đó giống như hai người đứng hai bên bờ sông.

Hiệp giơ tay.

Ông Bảy giơ tay theo, chậm rãi, cánh tay khẳng khiu run run dưới ánh lồng đèn.

– Năm hộ đồng ý. Bốn hộ không đồng ý. – Giáng đọc. – Hợp đồng được thông qua.

Bà Năm đứng dậy, cầm cái quạt mo cau, đi thẳng ra cổng. Không ai cản. Bà đi ngang qua chỗ Thi đứng, không nhìn cô, mùi dầu gió trên áo bà thoảng qua.

Cuộc họp tan. Người ta đứng dậy, kéo ghế, nói chuyện nhỏ, mắt liếc về phía Thi rồi liếc về phía má. Bà Sáu Mít kéo tay má đi về trước. Thằng Thao cởi cái đầu lân ra, đứng chết lặng giữa sân, mồ hôi chảy ròng ròng trên mặt. Nó nhìn chị nó, như muốn nói gì, rồi chạy theo má.

Thi đứng một mình giữa sân lò. Lồng đèn tắt dần từng cái một khi nến cháy hết.

Cô đi tìm Hiệp.

Anh ở trong trại nấu, đang tháo mấy cái lồng đèn treo trên kèo mái. Ánh trăng rằm rọi qua tấm tôn nhựa, rơi xuống cái chảo gang lớn, mặt chảo đen bóng sáng lên một vệt trắng. Anh đứng trên cái ghế đẩu, với tay tháo cái đèn cá chép, mấy cái đèn đã tháo nằm trong cái thúng dưới chân.

– Sao anh trả dư? – Thi hỏi.

Hiệp không quay lại. Anh tháo xong cái đèn cá chép, bước xuống ghế, bỏ nó vào thúng.

– Nợ thì trả. – anh nói. – Dư là chuyện của anh.

– Không phải chuyện của anh. Đó là tiền tôi học. Bốn năm tôi tưởng má tôi cực khổ nuôi tôi. Tôi kể với cả thế giới là tôi tự lớn lên. Bây giờ tôi biết tôi đi học bằng tiền của anh, ăn cơm bằng tiền của anh. Mà anh không nói một tiếng nào.

– Nói để làm gì?

– Để tôi biết!

Tiếng cô dội vào vách tôn. Con chó vàng ngoài sân sủa lên hai tiếng.

Hiệp nhìn cô. Ánh trăng rọi nửa mặt anh. Anh trông mệt, mệt hơn cả cái đêm hai người thức trắng cứu mẻ nha.

– Em biết rồi thì em làm gì? – anh hỏi, giọng rất nhỏ. – Năm đó em mười tám tuổi. Em biết là tiền của nhà anh, em có nhận không?

Thi há miệng ra, rồi ngậm lại. Cô biết câu trả lời. Năm mười tám tuổi, với cái tính của cô, với cái cuộc gọi chưa tới mười giây, nếu cô biết, cô sẽ trả lại từng đồng. Cô sẽ bỏ học đi làm thêm để trả. Cô sẽ không bao giờ để tên anh dính vào bằng đại học của mình.

– Anh làm vậy vì cái gì? – cô hỏi. Lần này giọng cô run.

Hiệp cúi xuống nhặt cái thúng lồng đèn lên, ôm vào ngực. Anh đi ngang qua cô, ra cửa trại. Tới cửa, anh dừng lại, không quay đầu.

– Em đi ngủ đi, Kim. – anh nói. – Mai còn ký hợp đồng.

— Hết chương 9 —