Mẻ nha chua

Chương 5: Mẻ nha chua

Sáng thứ Tư, thằng Thao giở nắp chum ủ ra, đưa mũi vô ngửi, rồi ngồi phịch xuống đất.

– Chua rồi anh Hiệp ơi.

Thi đang ở chòi văn phòng, nghe tiếng nó la thì chạy ra. Mùi chua xộc lên từ cái chum thứ ba, chua gắt như mùi cơm hẩm để qua đêm mùa hè. Rồi chum thứ tư, chum thứ năm. Năm chum ủ, ba chum hư.

Hiệp cúi xuống, nhúng ngón tay vào nước ủ, đưa lên lưỡi. Anh nhổ ra, mặt sầm lại.

– Ba trăm ký nếp. – anh nói, không với ai cụ thể. – Mộng lúa ngâm bốn ngày.

Ba trăm ký nếp, tính luôn mộng lúa, củi, công, là gần mười triệu bạc. Với một hợp tác xã chín hộ, mười triệu là tiền lời của cả tháng.

Đêm qua trên con đê, sau câu nói của cô, Hiệp đứng im rất lâu. Rồi anh chỉ nói một câu: "Ừ. Anh có nói vậy." Không giải thích, không xin lỗi. Anh quay lưng đi về. Thi để ý anh đã lỡ xưng "anh", và cô biết anh cũng biết. Cô ngồi một mình trên đê tới khi muỗi đốt sưng cả hai cổ chân.

Bây giờ anh đứng trước ba chum nha chua, không nhìn cô.

Bà Năm đi ngang cửa trại, tay cầm cái rổ. Bà dừng lại, hếch mũi ngửi, rồi bước vô, giở nắp chum thứ tư ra nhìn. Bà không nếm.

– Ủ đứng gió. – bà nói với con trai. – Tao nói mầy rồi, dời mấy cái chum vô trong. Mầy không nghe.

– Trong không đủ chỗ, má.

– Không đủ chỗ thì ủ ít lại. – Bà đậy nắp chum, quay ra. Bà đi ngang Thi như đi ngang một cái cột nhà.

Thi lấy cây nhiệt kế que trong túi áo ra, cắm vào chum thứ nhất, chum còn tốt. Rồi chum thứ ba, chum hư. Cô ghi số, rồi đi một vòng quanh trại, sờ vách chum, ngó cái cửa sổ, ngó lên mái.

– Đêm qua mấy giờ trộn mộng? – cô hỏi.

– Tám giờ. – Thao đáp, vẫn ngồi bệt dưới đất.

– Cháo nấu xong lúc mấy giờ?

– Sáu giờ.

– Để nguội hai tiếng. Em đo độ nóng bằng gì?

– Bằng tay. – Thao giơ bàn tay lên. – Nhúng tay vô mà chịu được là trộn.

Thi gật. Cô quay sang Hiệp.

– Ba chum hư là ba chum đặt ở dãy ngoài, sát cửa sổ. Hai chum tốt là hai chum ở trong góc. Đêm qua có gió sông lùa vô, chum ngoài nguội nhanh hơn chum trong. Lúc trộn mộng, cháo chừng năm mươi độ, tay chịu được, mà vô chum đứng gió thêm một tiếng là còn bốn mươi mấy. Ở độ đó men trong mộng làm việc chậm, đường ra không kịp, vi khuẩn chua lại khoái. Nó ăn trước.

– Hồi giờ mình ủ vậy hoài có sao đâu. – Thao nói.

– Hồi giờ mùa này ít gió. Năm nay gió về sớm. – Thi nói. – Với lại hồi giờ mỗi mẻ ủ hai chum. Bây giờ ủ năm chum, phải đặt ra tới cửa.

Hiệp nhìn cô. Rồi nhìn ba cái chum.

– Vậy phải làm sao?

– Trộn mộng khi cháo còn sáu mươi lăm độ, vì trộn xong nó tụt xuống còn chừng sáu chục. Giữ trong khoảng năm mươi tám tới sáu mươi hai. Bọc chum bằng bao bố, nhét rơm khô xung quanh. Đóng cửa sổ. Ủ ba tiếng rồi lọc, không để qua đêm. Mỗi tiếng đo một lần.

– Tui có một cây nhiệt kế, của ông Bảy cho, chỉ số nhảy lung tung.

– Tôi có ba cây. – Thi nói. – Đêm nay nấu lại mẻ khác, tôi ở đây.

Thằng Thao ngẩng lên nhìn chị nó, rồi nhìn Hiệp, rồi đứng dậy đi lấy bao bố, không đợi ai biểu.

Họ bắt đầu lúc bốn giờ chiều. Nếp vo sạch, đổ vô hai cái nồi gang, nấu thành cháo đặc. Thi đứng canh nồi cháo, cứ mười lăm phút cắm nhiệt kế một lần. Hiệp xay mộng lúa bằng cái máy xay cũ chạy dây curoa, tiếng máy rền rền như con trâu đang thở. Thao chặt rơm, bện quanh chum, quấn bao bố bên ngoài, buộc dây chuối khô, làm cho mấy cái chum trông như mấy bà già quấn khăn.

Sáu giờ rưỡi, cháo còn sáu mươi bảy độ. Thi nói "chờ chút". Sáu giờ bốn mươi, sáu mươi lăm. Cô gật. Hiệp và Thao đổ mộng xay vào, trộn bằng cái bàn cào gỗ. Cháo đang đặc quánh, mộng vô một lúc thì lỏng dần, như có ai thổi hơi vào cho nó tan. Thi biết đó là men đang làm việc. Ở phòng thí nghiệm, cô đã thấy cảnh này trong ống nghiệm cả trăm lần. Đứng trước năm cái chum to bằng nửa người thì khác hẳn.

Cô đo. Sáu mươi mốt độ. Đậy nắp. Đóng cửa sổ.

Bảy giờ bốn mươi, cô mở nắp đo. Năm mươi chín. Tám giờ bốn mươi, năm mươi tám. Chín giờ bốn mươi, cô múc một muỗng nước ủ đưa lên lưỡi. Ngọt, ngọt thanh, phía sau có mùi mộng lúa như mùi cỏ non. Không có vị chua nào.

– Được rồi. – cô nói.

Thằng Thao reo lên một tiếng, rồi vội che miệng như sợ làm giật mình mấy cái chum.

Lọc và ép bã mất hơn hai tiếng. Ép bằng cái bàn ép tay, cái cán gỗ dài, ba người thay nhau đè. Nước ngọt chảy xuống máng, đục như nước vo gạo, được hứng vào thùng rồi đổ lên chảo. Mười hai giờ khuya, lửa lò được nhóm.

Thao ngủ gục lúc hai giờ sáng, trên tấm chiếu trải ở góc trại, ngáy khò khò. Hiệp nhìn nó, cởi cái áo khoác mỏng của mình đắp lên người nó.

Còn lại hai người. Hiệp khuấy chảo. Thi ngồi trên cái ghế đẩu thấp trước miệng lò, canh củi.

Đó là nhịp cũ. Hồi cô mười lăm, mười sáu tuổi, những đêm nhà cô và nhà anh cùng nấu nha Tết, hai đứa đã ngồi đúng như vậy. Anh khuấy, cô canh lửa. Lửa phải đều, củi phải đẩy vào từng chút, đẩy mạnh quá thì đáy chảo cháy, đẩy chậm quá thì nha không lên. Không ai dạy cô, cô học bằng cách nhìn ba cô, rồi nhìn anh. Cô biết cái cách anh khuấy nhanh hơn một chút là cô phải rút bớt củi. Anh biết cái cách cô ngồi thẳng lưng lên là nha sắp sệt.

Mười năm. Tay cô vẫn biết.

Lửa táp vào mặt cô, nóng rát. Tiếng nha sôi lục bục, từng bong bóng to nổi lên rồi vỡ, phả ra mùi ngọt. Ngoài trời có tiếng dế, tiếng ếch dưới mương, xa xa có tiếng chó sủa một hồi rồi thôi.

– Ở Sài Gòn em làm gì? – Hiệp hỏi. Không nhìn cô, nhìn vào chảo.

Anh lại xưng "em". Cô không sửa.

– Làm nghiên cứu sản phẩm. Kẹo, bánh, siro. Ngày nào cũng đo độ ngọt, đo độ nhớt, nếm thử mấy chục mẫu. Có tuần nếm nhiều tới mức về nhà ăn cơm thấy cơm cũng ngọt.

– Có khi nào em làm nha không?

– Có. Nha công nghiệp. Tinh bột khoai mì, men công nghiệp, nấu trong bồn inox, máy khuấy. Một ngày ra mấy tấn. Màu đẹp, trong, đều. Mà không có mùi này. – Cô hít một hơi. – Tôi thử đủ cách, thêm mầm lúa mạch nhập khẩu, đổi nhiệt, đổi thời gian. Không ra mùi này.

Cô vẫn xưng "tôi". Hiệp không sửa cô.

– Anh làm xưởng bánh kẹo ở Đà Nẵng ba năm. – anh nói. – Cũng nha công nghiệp. Đứng máy đóng gói kẹo mè xửng.

– Đà Nẵng? – Thi ngẩng lên. – Hồi nào?

– Từ đầu năm mười sáu tới giữa năm mười chín.

Cô không biết. Ba năm đó, mỗi Tết cô về nhà vài ngày, không thấy anh, cô tưởng anh tránh mặt. Mà có lẽ anh tránh thật. Cũng có lẽ anh không có ở đây.

– Sao anh đi Đà Nẵng?

– Kiếm tiền. – Hiệp nói. – Nhà anh hồi đó cần tiền.

Cần tiền đền cho nhà cô. Cô hiểu ra, và không biết nói gì tiếp.

Hai người im. Nha sôi. Củi nổ lách tách.

Một lúc sau, Hiệp hất cằm về phía góc trại, chỗ thằng Thao đang ngủ co như con tôm.

– Đừng biểu nó vô Sài Gòn. – anh nói.

– Nó là em tôi. Tôi muốn nó học hành, có nghề đàng hoàng.

– Nó có nghề rồi. Nó nghe tiếng nha sôi là biết còn bao lâu tới lửa. Cả xóm này ngoài ông Bảy ra, chỉ có nó với anh làm được vậy. – Hiệp nói. – Em đưa nó vô Sài Gòn, nó đứng máy đóng gói, ba năm sau nó quên hết.

– Anh nói như anh biết nó hơn tôi.

Hiệp khuấy thêm mấy vòng.

– Mười năm nay, anh thấy nó nhiều hơn em thấy nó. – anh nói. Giọng không có ý trách. Chỉ là nói ra một con số.

Thi cúi xuống, đẩy một thanh củi vào lò. Lửa bùng lên, rọi đỏ hai bàn tay cô.

Bốn giờ sáng, nha sệt lại. Thi ngồi thẳng lưng lên. Hiệp liếc cô, khuấy nhanh hơn. Cô rút bớt hai thanh củi. Bốn giờ hai mươi, anh nhúng đũa cả nhấc lên. Sợi nha kéo dài, vàng óng, đứt rồi co lên.

– Xuống chảo. – anh nói khẽ.

Thi chạy tới lay thằng Thao dậy. Ba người múc nha ra thau trong ánh đèn vàng, hơi nha bay mù, áo ướt mồ hôi dính vào lưng. Thau cuối cùng múc xong lúc năm giờ kém mười. Trời phía đông bắt đầu xám.

Hiệp cạo đáy chảo, vét vào một cái chén. Anh cầm cái chén, đứng một giây. Thằng Tôm không có ở đây.

Anh đưa cái chén cho cô.

Thi nhận lấy. Cô lấy hai que tre trong túi xách ra, cái cặp que cô bỏ vào túi từ hôm thứ Bảy mà không hiểu sao không lấy ra, quấn một cục nha vét chảo, đưa lên miệng. Nóng, dẻo, khét nhẹ, ngọt tới tận chân răng.

Cô thấy Hiệp nhìn đôi que trên tay cô. Anh nhìn ba cái khấc. Rồi anh quay đi, rửa tay ở lu nước.

Lúc anh vục nước lên rửa, ống tay áo trôi lên tới khuỷu. Trong ánh sáng sớm, mảng da phỏng trên cánh tay trái của anh trông rõ hơn hôm đầu. Nó bắt đầu từ mu bàn tay, chạy dọc lên cẳng tay, chỗ gần khuỷu có một vệt dài thẳng như bị cái gì đè lên.

– Phỏng hồi nào vậy? – cô hỏi.

Hiệp kéo ống tay áo xuống.

– Hồi đó.

– Hồi đó là hồi nào?

– Hồi đó. – anh lặp lại, lau tay vào quần. – Em về ngủ đi. Thức trắng rồi.

Thi định hỏi tiếp, nhưng ngoài cửa trại có tiếng bước chân.

Giáng đứng đó, tay xách một cái cà mèn và một túi bánh mì. Chị mặc áo dài trắng đi dạy, tóc vấn gọn, chắc ghé qua trước khi lên trường. Có lẽ chị đứng đó đã một lúc. Có lẽ chị đã thấy cái chén nha vét chảo, đôi que tre, hai người đứng gần nhau trong ánh sáng xám.

– Chị nghe thằng Thao nói đêm nay nấu lại mẻ, chị mang cháo qua. – Giáng nói, giọng bình thường.

Chị đặt cà mèn và túi bánh mì lên cái bàn gỗ ở cửa. Rồi chị quay đi, đi nhanh qua sân, áo dài trắng bay trong gió sớm, không chờ ai cảm ơn.

— Hết chương 5 —