Bản đề xuất tháng Ba

Chương 29: Bản đề xuất tháng Ba

Diễn đứng ở cổng ga, như anh đã nói.

Sáu giờ sáng thứ Tư, sân ga Sài Gòn còn mát, mấy chiếc xe ôm đậu dọc lề, người bán bánh mì đẩy xe rao. Diễn mặc áo thun xám, quần jean, không đeo kính, hai tay đút túi áo khoác. Anh thấy cô từ xa, giơ tay lên vẫy, một cái vẫy nhỏ.

Anh nhìn mặt cô khi cô tới gần. Anh không hỏi chuyện gì. Anh chỉ cầm lấy cái túi xách trên vai cô.

– Em ăn gì chưa?

– Chưa anh.

– Ăn đi rồi đi đâu thì đi.

Họ ăn hủ tiếu ở một cái xe đẩy đầu đường. Thi kể chuyện tờ đơn trong lúc tô hủ tiếu nguội dần. Kể ngắn, như kể một ca bệnh. Diễn nghe, đũa dừng lại trên miệng tô.

– Em đi công ty bây giờ hả? – anh hỏi.

– Dạ.

– Anh chở em đi. Chiều anh rảnh. Anh có thằng bạn học cũ, vợ nó làm luật sư sở hữu trí tuệ. Anh gọi rồi. Tối nay vợ chồng nó chờ mình.

Thi ngẩng lên nhìn anh.

– Anh gọi hồi nào?

– Hồi tối qua, lúc em nhắn em lên tàu. – Diễn nói. – Em nhắn có một câu "em vô có chuyện công ty", mà anh biết giọng em trong tin nhắn. Ăn đi.

Tám giờ, Thi bước vào tòa nhà công ty. Cô quẹt thẻ nhân viên. Cái thẻ vẫn còn chạy.

Chị Mân đang họp với ban giám đốc, cô thư ký nói vậy, chắc tới trưa. Thi không chờ. Cô đi thẳng lên tầng tám, phòng pháp chế.

Trưởng phòng pháp chế là anh Lạc, bốn mươi lăm tuổi, đeo kính dày, áo sơ mi xanh cài kín cổ tay. Thi chỉ gặp anh hai lần trong sáu năm, lần nào cũng ở thang máy. Anh nhìn cô qua cặp kính, nghe cô nói xong, nhíu mày.

– Hồ sơ nhãn hiệu thì phòng anh giữ. – anh nói. – Mà em hỏi để làm gì?

– Cái hình trong đơn là hình tay em. Cái tên trong đơn là tên làng em. – Thi nói. – Em là người phụ trách dự án. Em có quyền biết dự án em đang đứng tên có những gì.

Anh Lạc nhìn cô một lúc. Rồi anh quay vào máy tính, gõ mấy cái, mở ra một thư mục.

Tờ đề nghị nộp đơn đề ngày mười tháng Tư, của phòng nghiên cứu sản phẩm, chữ ký trưởng phòng Kiều Mân. Lý do: "Bảo hộ tài sản thương hiệu cho dòng sản phẩm mạch nha thủ công dự kiến ra mắt Tết 2026, tránh đối thủ đăng ký trước." Tài liệu kèm theo: bản đề xuất của kỹ sư Trần Bảo Thi, tháng Ba. Mấy trang đầu và trang cuối được đánh dấu vàng.

Thi đọc trang cuối. Phần kiến nghị. Dòng thứ tư, chữ của cô:

"Khuyến nghị công ty xem xét bảo hộ nhận diện thương hiệu cho dòng sản phẩm."

Cô nhớ cái đêm cô viết dòng đó. Mười hai giờ khuya, trong căn hộ ở Bình Thạnh, hũ nha trên nóc tủ lạnh. Cô nghĩ tới cái nhãn đẹp, cái màu nâu đỏ, cái kiểu chữ viết tay. Cô nghĩ tới chuyện đừng để công ty khác bắt chước bao bì. Cô không nghĩ tới ông Bảy, ông Chín, bà Hai Nghĩa ở chợ Gò. Cô không nghĩ tới chuyện cái tên.

Chị Mân đã nghĩ thay cô.

– Anh Lạc. – cô nói. – Em xin coi thêm một hồ sơ nữa. Hợp đồng với hợp tác xã Gò Nha. Bản đã ký ngày bảy tháng Mười.

– Cái đó ở phòng em mà.

– Bản lưu của pháp chế. Bản có đóng dấu hai bên.

Anh Lạc mở một thư mục khác. Hợp đồng mười hai trang. Thi kéo xuống trang một, điều hai. Cô chỉ vào màn hình.

"Sản phẩm do Hợp tác xã Gò Nha sản xuất. Tên Gò Nha thuộc về cộng đồng làng nghề."

Anh Lạc đọc câu đó. Rồi anh đọc lại. Anh tháo kính ra, lau, đeo lại.

– Câu này ai đưa vô?

– Em. – Thi nói. – Tháng Chín em gửi bản dự thảo lên phòng anh. Không thấy ai trả lời. Chị Mân nói ghi sao cũng được, miễn bao bì công ty được in chữ Gò Nha. Em ký bằng giấy ủy quyền của công ty, có dấu đỏ.

Anh Lạc ngồi im. Anh nhìn cái câu trên màn hình rất lâu, cái nhìn của một người làm nghề chữ, biết từng chữ nặng bao nhiêu.

– Bản dự thảo tháng Chín về phòng anh lúc anh đi công tác. – anh nói, chậm. – Người thay anh thấy là hợp đồng mua bán bình thường, không đụng tới nhãn hiệu, không ai đối chiếu với hồ sơ đơn. – Anh quay qua nhìn cô. – Em biết câu này nghĩa là gì không, Thi?

– Em mới biết. – Thi nói. – Hôm qua, trên tàu.

– Nó nghĩa là chính công ty đã ký một văn bản thừa nhận cái tên này thuộc về cộng đồng làng nghề. Trong lúc công ty đang xin độc quyền cái tên đó. – Anh Lạc nói. – Nếu có ai phản đối cái đơn, họ chỉ cần đặt hai tờ giấy này cạnh nhau.

Thi không nói gì.

Anh Lạc in hai tờ giấy. Anh không đưa cho cô. Anh bỏ vào một cái bìa, ghi lên bìa mấy chữ, rồi nói:

– Cái này anh phải đưa lên tổng giám đốc. Anh làm pháp chế. Công ty đang đứng trên hai cái chân đá nhau, anh phải báo. – Anh ngừng một chút. – Còn em, em làm gì thì em làm. Anh không thấy em ở đây sáng nay.

Mười một giờ, Thi gõ cửa phòng chị Mân.

Chị Mân vừa họp xong, đang đứng bên cửa kính nhìn ra sông. Chị quay lại, thấy Thi, không ngạc nhiên. Chị chỉ cái ghế.

Thi không ngồi. Cô đặt lên bàn chị một tờ giấy, viết tay, có ngày tháng, có chữ ký.

– Đơn xin nghỉ việc của em. – cô nói. – Em gửi bên nhân sự một bản rồi. Em sẽ bàn giao đầy đủ hồ sơ dự án.

Chị Mân nhìn tờ giấy. Rồi nhìn Thi.

– Em nghĩ kỹ chưa? Em sáu năm ở đây. Ghế trưởng nhóm. Xưởng nhỏ ngoài đó sang năm.

– Em nghĩ kỹ rồi chị.

– Vì một cái đơn nhãn hiệu? Thi, cái đơn đó bảo vệ chính dòng sản phẩm của em. Không có nó, sang năm công ty khác in chữ Gò Nha lên hũ siro rẻ tiền, rồi mình làm gì?

– Thì mình làm y chang cái chị định làm hồi tháng Mười Một. – Thi nói. – Chị đề nghị em phối siro vô nha, in chữ Gò Nha. Chị nhớ không chị?

Chị Mân im. Mặt chị đứng lại một nhịp, rồi trở lại bình thường.

– Em về làm giùm hợp tác xã đó cái đơn phản đối hả? – chị hỏi.

– Em chưa biết em sẽ làm gì. – Thi nói. – Em chỉ biết em không làm ở đây được nữa.

Cô quay ra cửa. Tới cửa, chị Mân nói theo, giọng không giận:

– Thi. Mười năm nữa em nhìn lại, em sẽ thấy chị đúng.

Thi không quay lại.

Tối đó, vợ của bạn Diễn tiếp họ trong phòng khách một căn nhà nhỏ cuối con hẻm gần chợ Bà Chiểu. Chị tên Thục, ba mươi tám tuổi, tóc cắt ngắn, nói nhanh, hay gõ đầu bút lên mặt bàn. Chị đọc mười hai trang giấy tra cứu của bên Đà Nẵng, đọc bản chụp biên bản của Giáng, nghe Thi kể về câu trong hợp đồng.

– Chị nói mấy cái chị chắc thôi nha. – chị Thục nói. – Đơn nhãn hiệu nộp trước thường được xét trước. Đơn này đã công bố. Sau khi đơn công bố, trước khi Cục ra quyết định cấp, người thứ ba có quyền gửi ý kiến phản đối. Bất kỳ ai. Hợp tác xã gửi được. Từng hộ dân gửi được.

– Phản đối dựa vào cái gì chị?

– Mấy cái. – Chị Thục giơ ngón tay đếm. – Một, cái tên này là tên một địa danh, chỉ nơi làm ra món hàng. Dấu hiệu chỉ nguồn gốc địa lý của hàng hóa thì thường không được bảo hộ làm nhãn hiệu thông thường cho riêng một doanh nghiệp. Nó là của chung. Hai, phải chứng minh được cái tên đó đã được cả cộng đồng dùng chung từ lâu, trước cái đơn. Nhãn cũ, ảnh cũ, lời người làm chứng, giấy tờ mua bán. Càng xưa càng tốt. – Chị gõ đầu bút lên cái câu trong hợp đồng. – Ba, cái này. Chính người nộp đơn ký một văn bản thừa nhận tên đó thuộc cộng đồng làng nghề. Chị làm nghề mười hai năm, chị chưa thấy bên nộp đơn tự đưa cho bên kia một tờ giấy như vầy.

Thi ngồi im. Diễn ngồi bên cạnh cô, không nói gì, chỉ rót thêm trà vào ly cô.

– Còn chuyện nhãn hiệu tập thể. – chị Thục nói. – Hợp tác xã làm được. Mà tên là địa danh, món hàng là đặc sản ở đó, thì cần văn bản cho phép của cơ quan có thẩm quyền ở tỉnh. Hồ sơ cần quy chế sử dụng, danh sách thành viên, mẫu nhãn. Lâu. Nhưng nên làm song song. Phản đối là để cái tên không bị lấy. Đăng ký tập thể là để cái tên có người giữ.

Ra khỏi con hẻm, đã mười giờ đêm. Diễn chở Thi về căn hộ của anh trên con đường có hàng me già gần trung tâm. Anh nói em ở lại đây, căn hộ Bình Thạnh của em đóng cửa lâu rồi, bụi lắm. Anh ngủ ghế sô pha.

Căn hộ của Diễn có một cái ban công nhỏ nhìn xuống hàng me. Trên ban công có hai cái ghế mây và một chậu lan đã héo.

Thi ngồi một cái ghế. Diễn ngồi cái kia. Gió đêm mát. Dưới đường, một người đàn ông chạy xe đạp bán bánh bao, cái loa nhỏ rao đều đều.

– Anh Diễn. – Thi nói. – Em nói hết với anh.

– Ừ.

Cô kể. Lần này cô kể hết. Cái đêm hăm mốt tháng Bảy. Thằng Thao mười hai tuổi, cái chảo đồng, cái đòn tay. Ông Năm Khương đứng giữa sân nhận lửa. Hiệp đứng ở sân ga Đà Nẵng. Giỗ ông Năm, má quỳ, hai bà già ôm nhau. Tờ đơn. Cái chữ "tôi" cô nói ra trong chòi văn phòng sáng thứ Hai.

Diễn nghe. Lúc cô kể tới chỗ thằng Thao chụp cái quai chảo, anh nhắm mắt lại một giây, cái kiểu một bác sĩ nhi nghe kể một đứa nhỏ bị phỏng.

Kể xong, Thi tháo cái nhẫn trên ngón áp út. Cái nhẫn vàng trơn, mỏng, anh đẩy qua bên kia đĩa cơm tấm hồi tháng Tư. Cô đặt nó lên cái bàn mây nhỏ giữa hai cái ghế.

– Em không đính hôn với anh được. – cô nói. – Không phải vì anh Hiệp. Anh Hiệp bây giờ còn không tin em. Mà vì em không ngồi với anh trên cái ban công này được, anh à. Em ngồi đây, mà em nhìn đi chỗ khác. Anh nói anh không muốn vậy. Em cũng không muốn làm má anh.

Diễn nhìn cái nhẫn. Anh không cầm lên.

Rất lâu, anh không nói gì. Dưới đường, cái loa bánh bao đã đi xa, chỉ còn tiếng xe máy thưa thớt.

– Ba anh ngồi đúng cái ghế em đang ngồi. – anh nói. – Ổng ngồi đó mỗi tối, ba mươi năm. Má anh dọn qua nhà mới, anh xin cái ghế đó về đây. Anh không biết vì sao anh xin.

Thi đưa tay lên miệng.

– Anh biết từ hồi tháng Chín. – Diễn nói. – Từ cái ly nước. "Kim uống đá là đau họng." Anh làm bác sĩ, anh biết đọc mấy cái đó. Anh chờ, vì anh nghĩ biết đâu. Rồi tháng Mười Một anh ra vùng lũ, anh thấy em với ảnh làm việc. Anh về, anh biết là không có biết đâu.

Anh cầm cái nhẫn lên, bỏ vào túi áo khoác.

– Em về đi. – anh nói. – Về mà làm cái đơn phản đối. Về mà giữ cái tên làng em.

– Anh Diễn...

– Mà em nhớ. – Diễn nói. Giọng anh không run. Anh nhìn thẳng vào cô. – Hôm nay là em bỏ anh. Không phải anh nhường. Anh không nhường em cho ai hết. Em tự đi. Em nhớ vậy, để mai mốt em đừng có thấy mắc nợ anh.

Thi khóc. Diễn không ôm cô. Anh đứng dậy, đi vào trong, một lát sau mang ra một cái khăn và một ly nước ấm, đặt lên bàn mây, rồi đi vào nằm trên ghế sô pha, quay mặt vô tường.

Sáng thứ Sáu, Thi về căn hộ Bình Thạnh dọn đồ. Cô gỡ mấy tấm hình trên tường, xếp sách, bỏ quần áo vào thùng. Nóc tủ lạnh trống trơn, chỉ còn một vòng tròn sạch bụi chỗ cái hũ nha từng đặt mười năm.

Điện thoại reo. Một số máy lạ.

– Thi hả con? – Giọng một người đàn bà lớn tuổi, chậm, rõ, giọng của một cô giáo. – Cô Diệp đây. Má của Diễn. Con còn ở Sài Gòn không? Cô muốn gặp con một chút.

— Hết chương 29 —