Hai que tre có khấc

Chương 3: Hai que tre có khấc

– Cô cầm cái đèn pin rọi vô nha làm gì? – Hiệp hỏi. – Nha chớ đâu phải giấy bạc.

Sáu giờ rưỡi sáng thứ Bảy, Thi đã có mặt ở hợp tác xã. Cô mang ủng cao su, đeo khẩu trang, đội cái nón vải che tóc, cổ đeo máy ảnh, túi áo cắm cây nhiệt kế que. Trên tay cô là một cái hũ thủy tinh nhỏ đựng mẫu nha lấy từ thau hôm qua và một cây đèn pin.

– Rọi thì thấy. – cô nói, đưa cái hũ lên ngang mắt anh, bật đèn pin rọi từ phía sau. – Anh coi.

Nha trong hũ trong vắt như mật ong rừng. Nhưng khi ánh đèn rọi xuyên qua, trong lòng nha lơ lửng mấy chấm đen nhỏ li ti như hạt mè, có hạt còn kéo theo một vệt mờ.

– Tro. – cô nói. – Từ miệng lò bay lên, từ mái tôn rơi xuống. Khách quen của anh mua về làm kẹo, không ai để ý. Nhưng hàng của công ty đóng hũ thủy tinh, đặt trên kệ có đèn chiếu. Khách cầm lên coi, thấy một hạt đen là đặt xuống. Thấy hai hạt là đăng lên mạng.

Hiệp cầm cái hũ, xoay xoay. Thằng Thao ló đầu qua vai anh coi, há miệng định nói gì đó, rồi ngậm lại.

– Ông Bảy nấu nha sáu chục năm, tro rơi vô chảo hoài. – Hiệp nói. – Ổng nói nha có tro mới là nha củi.

– Ông Bảy nói vậy vì ổng chưa phải bán hàng ở siêu thị.

Câu đó nói ra hơi gắt. Thi biết, nhưng không rút lại.

Cô đi một vòng ba cái trại lò, đo đạc, chụp hình, ghi chép. Trại thứ nhất để ngâm lúa làm mộng: mười hai cái thúng tre xếp trên giá, lúa ngâm nảy mầm trắng như râu tôm. Trại thứ hai là chỗ nấu cháo nếp và ủ: hai cái nồi gang lớn, một dãy chum ủ có nắp đậy bằng mẹt tre. Trại thứ ba là trại nấu, cái chảo gang to hôm qua, kế bên là một cái chảo nhỏ hơn đã lâu không dùng, mặt chảo phủ lớp bụi mỏng.

Đi tới đâu cô cũng có chuyện để nói. Nền đất nện thì bụi. Mái tôn thì nóng, hơi nước bốc lên đọng lại rồi nhỏ giọt xuống. Chum ủ không có nhiệt kế, ủ bao lâu là canh bằng mắt. Không có chỗ rửa tay, người ta rửa tay bằng gáo nước trong lu. Củi chất ngay cửa trại nấu, mối có thể theo củi bò vô.

Hiệp đi theo cô suốt, không cãi chỗ nào. Tới cái lò, anh mới đứng lại.

– Cô muốn đổi qua bếp ga phải không?

– Tôi chưa nói vậy.

– Cô chưa nói, mà trong hồ sơ cô viết rồi. Tui đọc rồi. "Khuyến nghị cân nhắc chuyển đổi sang nguồn nhiệt sạch để kiểm soát nhiệt độ ổn định." – Anh đọc thuộc, không vấp chữ nào. – Nguồn nhiệt sạch là bếp ga công nghiệp chớ gì.

Thi hơi bất ngờ. Bản hồ sơ cô gửi hợp tác xã dày bốn mươi trang, cô không nghĩ ai ở đây đọc tới trang hai mươi tám.

– Đó là khuyến nghị. Không phải điều kiện.

– Khuyến nghị mà người ta cầm tiền thì nó thành điều kiện. – Hiệp ngồi xổm xuống trước miệng lò, nhặt một thanh củi lên. – Cô làm kỹ sư thực phẩm, cô biết nha nấu củi khác nha nấu ga chỗ nào không?

Thi im một giây.

– Lửa củi không đều. Đáy chảo có chỗ nóng chỗ nguội, nha sát đáy chảo bị caramel hóa nhẹ, sinh ra mùi khét thơm. Lửa ga đều quá, nha ngọt mà phẳng. Tôi biết.

– Vậy cô còn khuyến nghị chi?

– Vì tôi phải viết cho người không biết đọc. – cô nói. – Người ta ở văn phòng cầm hồ sơ lên, thấy chữ "củi" là thấy "khói", thấy "khói" là thấy "bẩn". Tôi viết khuyến nghị để họ yên tâm, rồi tôi xuống đây tìm cách giữ củi mà vẫn sạch. Anh muốn tôi viết thẳng vô hồ sơ "tôi sẽ cãi giùm hợp tác xã" hả?

Hiệp ngẩng lên nhìn cô. Lần đầu tiên từ hôm qua, cô thấy khóe miệng anh nhích một chút, cái nhích quen mười mấy năm trước, khi cô cãi thắng anh một câu.

– Vậy cô tính sao?

– Xây ống khói cao lên khỏi mái ít nhất một mét rưỡi, có chụp. Làm nắp đậy chảo bằng inox, chừa khe khuấy. Củi để ngoài trại, có giá kê, mỗi mẻ chỉ ôm vô vừa đủ. Thay mái tôn thường bằng mái có lớp cách nhiệt, khỏi đọng nước. Mấy cái đó tốn tiền, nhưng không đụng tới lửa.

Hiệp đứng dậy, phủi tay vào ống quần.

– Được. Cái đó tui đem ra họp.

Gần trưa, nắng gắt. Thi ra ngồi dưới gốc mít ghi chép. Bé Tôm ngồi trên bậc thềm chòi văn phòng, hai tay cầm hai que tre, quấn một cục nha nhỏ, xoay, kéo, gấp lại, xoay tiếp. Thằng nhỏ cắn môi, mặt nghiêm như làm toán. Cục nha trong tay nó từ vàng trong chuyển dần sang vàng đục, rồi ngà ngà.

Thi nhìn mà không nhịn được.

– Con đánh sai rồi. Kéo dài ra chút nữa, rồi gấp đôi lại. Đừng xoay một chiều.

Thằng nhỏ ngẩng lên, ngơ ngác. Rồi nó làm theo. Kéo, gấp, xoay ngược. Cục nha trắng thêm một tông.

– Đúng rồi. – Thi nói. – Kéo cho nó ăn gió. Nha ăn gió mới trắng.

– Cô cũng biết đánh nha hả? – Tôm hỏi.

– Hồi nhỏ cô đánh giỏi nhất xóm.

– Giỏi hơn chú Hiệp hông?

Thi chưa kịp trả lời thì thằng nhỏ giơ một trong hai cái que lên trước mặt cô, tự hào.

– Chú Hiệp vót cho con đó. Con thắng chú hai lần rồi. Chú khắc hai cái khấc nè.

Trên thân que tre, gần chỗ cầm, có hai vết khắc ngang, sâu, đều, khắc bằng mũi dao nhíp.

Thi nhìn hai cái khấc đó lâu hơn cần thiết. Rồi cô cúi xuống cuốn sổ, ghi một dòng vô nghĩa về độ ẩm của củi.

Giáng từ trong chòi đi ra, đưa cho cô ly nước sâm lạnh.

– Thằng Tôm bám anh Hiệp lắm. – chị nói, ngồi xuống bậc thềm, xoa đầu con. – Ba nó mất hồi nó hai tuổi, nó đâu có nhớ ba. Ảnh vót que cho nó, dạy nó đánh nha. Con nít trong xóm đứa nào cũng có một cặp que ảnh vót. Ảnh nói con nít xóm nha mà không biết đánh nha là mất gốc.

Con nít trong xóm đứa nào cũng có. Thi uống một hớp nước sâm. Ngọt lợ.

– Chị Giáng, chị lấy chồng năm nào?

– Năm 2018. Ảnh đi biển. Năm 2022 bão, tàu ảnh không về. – Giáng nói giọng đều, như đã kể nhiều lần tới mức mòn hết góc cạnh. – Chị dạy mầm non trên xã, buổi tối qua đây làm sổ sách. Anh Hiệp trả lương cho chị theo giờ, đủ tiền sữa cho thằng Tôm.

– Dạ.

Hai người ngồi im. Bé Tôm vẫn đánh nha, giờ cục nha đã trắng như cục bột.

Chiều về nhà, má đã đi qua bên ngoại. Nhà vắng. Thi vào buồng mình, mở cánh tủ, lôi ra cái ống tre cũ, đặt lên góc bàn học.

Ống tre ba đóng hồi cô vào lớp Một, để cắm bút. Trong ống bây giờ có mấy cây bút chì gãy, một cây thước nhựa, một cây kéo rỉ. Và hai que tre.

Cô rút ra. Hai que cật tre đực, vót tròn, dài hơn gang tay một chút, đầu que vót nhọn rồi mài cùn lại cho khỏi đâm tay. Thời gian và mồ hôi tay làm hai que bóng lên, màu nâu mật. Trên thân một que, gần chỗ cầm, có ba vết khắc ngang.

Hồi Tết, ở nhà ba ngày, cô lấy hai que này ra lần đầu sau nhiều năm. Hôm đó má hâm một ít nha mua của hợp tác xã để làm kẹo gương. Cô ngồi ở hiên, đánh một cục nha bằng hai que này, nhờ thằng Thao chụp giùm tấm hình hai bàn tay cô với cục nha trắng muốt, để kẹp vô bản đề xuất. Chị Mân xem hình, khen hình có hồn. Cô không nói với chị Mân ai vót hai que đó.

Năm Hiệp vót đôi que này, cô bảy tuổi, anh chín tuổi.

Cô nhớ rõ như mới hôm qua. Cô ngồi khóc ở chân bức tường vì thằng Lượm con ông Chín giành mất cặp que của cô, que đũa ăn cơm cũ, bẻ đôi. Hiệp leo qua tường, nhảy xuống, mặt lấm lem, hỏi khóc gì. Rồi anh chạy về nhà, lấy cái dao nhíp của ba anh, ngồi vót suốt buổi chiều hai que tre cật. Vót xong anh đưa cho cô, nói: "Đây là que xịn. Que này đánh nha không có trơn tay."

– Mà em đánh nha dở ẹc. – anh nói thêm. – Ai đánh trắng hơn là thắng. Em thắng anh lần nào, anh khắc lên que em một khấc.

– Anh hứa hả?

– Hứa. Mà em đâu có thắng được.

Cô thắng lần thứ nhất năm chín tuổi, sau hai năm tập. Cục nha của cô trắng hơn cục nha của anh chỉ một chút xíu. Cả xóm con nít xúm lại xem, cãi nhau om sòm, cuối cùng ông Bảy Tửu đi ngang, nheo mắt nhìn, phán: "Con nhỏ thắng." Hiệp cằn nhằn cả buổi, rồi tối đó cầm dao nhíp khắc khấc thứ nhất. Cô thắng lần thứ hai năm mười ba tuổi, lúc anh bị sốt, tay run. Cô đòi khắc, anh khắc, rồi cô thấy kỳ, đòi xóa, anh nói đã khắc thì không xóa được.

Khấc thứ ba anh khắc năm cô mười tám tuổi, đêm trước ngày cô đi Sài Gòn.

Đêm đó không có cuộc thi nào. Cô nhớ vậy.

Thi đặt hai que tre xuống bàn. Rồi cầm lên. Rồi đặt xuống. Cô nghĩ tới thằng Tôm, hai cái khấc trên que của nó. Con nít trong xóm đứa nào cũng có một cặp que anh vót.

Cô nghĩ, mười năm, người ta có quyền vót que cho cả xóm. Người ta có quyền khắc khấc cho bất cứ đứa nhỏ nào. Không có lý do gì để cô thấy như bị lấy mất một cái gì đó. Cô sắp đính hôn. Người ta cũng có đời người ta.

Cô bỏ hai que tre vào túi xách.

Năm giờ chiều, Thi quay lại hợp tác xã. Cô muốn gặp bà Năm trước buổi họp thứ Ba, hỏi Giáng thì chị nói chiều nào bà cũng ra lò coi chum ủ.

Bà Năm đứng ở cổng tre, như biết trước cô sẽ tới.

Bà nhỏ người, ốm, tóc búi cao, mặc áo bà ba nâu, tay cầm cây chổi chà. Mười năm không gặp, bà già đi nhiều hơn mười năm. Hai má hóp, khóe miệng xệ xuống thành hai đường sâu. Chỉ có cặp mắt là y như cũ, sắc như mảnh sành.

– Con chào bác Năm. – Thi cúi đầu.

Bà Năm không đáp. Bà nhìn cô từ đầu tới chân, chậm rãi, như người ta coi một con cá ngoài chợ coi còn tươi không.

– Con về làm việc với hợp tác xã, bên công ty con muốn mua nha của xóm mình. – Thi nói, giữ giọng nhỏ nhẹ. – Anh Hiệp nói đất lò là đất của bác, nên con muốn qua thưa với bác trước...

– Thưa cái gì?

– Dạ, thưa chuyện hợp đồng. Bên con cần sửa lại trại lò, xây thêm ống khói, lát nền...

– Nghe rồi. – Bà Năm cắt ngang. – Thằng Hiệp nói tao nghe hết rồi. Hợp đồng sáu tấn. Công ty Sài Gòn. Giá cao. Đại diện là con gái của con Xoan.

– Dạ.

Bà Năm đặt cây chổi chà dựa vào cột cổng. Rồi bà nói, không lớn tiếng, từng chữ một, rõ như người ta đọc giấy:

– Đất này là đất nhà tao. Lò này là lò nhà tao. Nhà này không bán nha cho người họ Trần.

— Hết chương 3 —