Tờ đơn có tên làng

Chương 28: Tờ đơn có tên làng

– Hình của em. – Thi nói.

Cô đứng ở bậc thềm cuối, cách cái cổng tre năm bước. Trăng rọi xuống tờ giấy trong tay anh trắng như tờ giấy đó tự phát sáng.

– Ừ. – Hiệp nói. – Hình của em.

Anh không đưa tờ giấy cho cô. Anh gấp xấp giấy lại, nhét vào cái bìa thư màu nâu.

– Sáng mai, ở chòi. – anh nói. – Anh đọc cho em nghe từng chữ. Đêm nay dì Tư mệt, em ở nhà với dì.

Anh đi. Cô đứng ở bậc thềm cho tới khi cái bóng anh khuất sau hàng rào dâm bụt.

Đêm đó cô không ngủ. Cô nằm nghe má thở đều trong buồng bên, nghe thằng Thao ngáy, nghe con tắc kè trên mái kêu từng hồi. Cô nhớ lại từng chữ chị Mân nói từ tháng Chín. Phần thủ tục cái tên, công ty lo hết. Cái hình đôi tay em, gửi chị bản gốc, bên thiết kế cần. Để chị lo, em đừng nói gì thêm với họ. Đó là sản phẩm của công ty. Em lo đủ hàng, không thì công ty tự lo.

Mỗi câu một mảnh. Bây giờ cô ráp lại, và cô không thích cái hình mình ráp ra.

Bảy giờ sáng thứ Hai, Thi tới chòi văn phòng. Hiệp đã ngồi đó. Giáng ngồi bàn bên, chưa đi dạy, cuốn sổ cái mở trước mặt mà không ghi gì. Thằng Thao đứng ở cửa sổ.

Xấp giấy bày trên bàn. Mười hai trang. Trang trên cùng là cái hình Thi đã thấy dưới trăng. Hai que tre bắt chéo, cục nha trắng, ba cái khấc. Phía trên là hai chữ "GÒ NHA" viết tay, nét cọ to. Không có chữ "Nam Đài". Không có chữ hợp tác xã.

– Bên dịch vụ ở Đà Nẵng tra cứu trên cơ sở dữ liệu của Cục Sở hữu trí tuệ. – Hiệp nói. Anh đọc từ tờ giấy, chậm, rõ, như đọc biên bản. – Có một đơn đăng ký nhãn hiệu. Dấu hiệu: chữ "GÒ NHA" kèm hình. Sản phẩm: mạch nha, kẹo, bánh kẹo, siro. Người nộp đơn: Công ty cổ phần thực phẩm Nam Đài. Ngày nộp: mười bốn tháng Tư năm 2025. Đơn đã được công bố, đang chờ xét nội dung.

Anh đặt tờ giấy xuống.

– Người ta ghi thêm một trang ý kiến. – anh nói. – Nếu đơn này được cấp, công ty đó được độc quyền dùng chữ Gò Nha với cái hình này cho mạch nha với kẹo. Ai dùng chữ đó cho hàng giống vậy mà không xin phép thì có thể bị yêu cầu dừng. Hợp tác xã cũng vậy. Ông lái Sáng cũng vậy. Cả xóm này cũng vậy.

Thằng Thao ở cửa sổ quay lại.

– Nghĩa là sao anh? Mình nấu nha Gò Nha mà không được in chữ Gò Nha?

– Nghĩa là vậy. – Hiệp nói.

Anh nhìn Thi. Lần đầu tiên từ hôm qua, anh nhìn thẳng vào mắt cô.

– Mười bốn tháng Tư. – anh nói. – Em nộp bản đề xuất hồi tháng Ba. Trong bản đề xuất có cái hình này. Tháng Chín em về. Em nói em sinh ra ở đây. Tháng Mười, ngày ký hợp đồng, em ngồi chỗ này, em nói hợp tác xã nên đăng ký nhãn hiệu tập thể, em nói em tìm người làm cho anh. Anh ghi lên mép tờ lịch. – Anh chỉ tờ lịch trên vách, cái mép còn ba dòng chữ. – Mười tám tháng Mười, chị Mân về đây. Chị ta ngồi đúng cái ghế em đang ngồi, nói với anh: "Phần giấy tờ cái tên, Thi lo cho công ty hết rồi, anh yên tâm." Anh nghe vậy, anh tưởng em đang lo cho hợp tác xã. Anh cảm ơn.

Giáng đặt cây bút xuống.

– Rồi ba tháng. – Hiệp nói. – Ba tháng em không nhắc tới chuyện nhãn hiệu tập thể một chữ. Anh không hỏi, vì anh tin em lo. Tới bữa anh tự đi Đà Nẵng, tự ngồi trước người ta, người ta tra ra cái này.

Anh ngừng lại. Tay trái anh, cái tay có mảng da phỏng, đặt trên xấp giấy.

– Em biết từ đầu?

Thi nghe câu hỏi. Cô nghe nó như nghe một cái chảo đồng đang nóng bị dội nước lạnh.

– Em không biết. – cô nói.

– Em có cái gì cho anh coi không? Một cái tin nhắn. Một cái thư. Cái gì cũng được.

Thi mở miệng. Rồi cô ngậm lại.

Cô không có gì. Cô có cái tin nhắn gửi chị Mân tối thứ Sáu, hai dấu đã xem, không trả lời. Cô gửi nó sau khi Hiệp gọi. Nó không chứng minh được gì về tháng Tư.

Và cô có một điều mà cô biết cô phải nói, vì cô không nói láo được với anh, cũng như anh không nói láo được với cô.

– Bữa chị Mân về. – cô nói. – Lúc ăn cơm trưa ở nhà em. Chị Mân hỏi em hợp tác xã đăng ký gì cho cái tên chưa. Em nói em khuyên anh làm nhãn hiệu tập thể. Chị nói để công ty lo, hồ sơ rắc rối, họ tự làm không nổi. Chị nói em đừng nói gì thêm với họ, kẻo họ tốn tiền vô ích.

Cô nhìn Hiệp.

– Em gật.

Hiệp nhắm mắt lại. Thằng Thao ở cửa sổ đưa tay lên ôm đầu.

– Em gật vì em nghĩ công ty làm cho hợp tác xã. – Thi nói. Giọng cô run, cô ghét nó run. – Em nghĩ ông Bảy không đọc được chữ, ông Chín còn nợ đại lý, để công ty có tiền có người làm thì tốt hơn. Em không biết công ty đã nộp đơn cho chính nó từ tháng Tư. Em không biết cái hình đó...

– Em không biết. – Hiệp lặp lại. – Em là kỹ sư. Em đọc bảng thành phần từng gói kẹo. Em đo từng độ nóng cái chum ủ. Em bắt anh dán nhãn từng hũ mẫu lưu. Mà chuyện cái tên của làng em, em gật một cái rồi để đó ba tháng.

Thi không trả lời được câu đó. Vì nó đúng.

– Anh Hiệp. – Giáng nói. Chị đứng dậy. – Anh nói vậy là không công bằng.

– Giáng...

– Để em nói. – Giáng cầm cuốn sổ cái lên, lật mấy trang, lật tới trang biên bản họp xã viên bữa rằm tháng Tám. – Bữa Trung thu, em ghi biên bản. Thi đọc to từng điều khoản. Em ghi lại nguyên văn: "Sản phẩm do Hợp tác xã Gò Nha sản xuất. Tên Gò Nha thuộc về cộng đồng làng nghề." Câu đó Thi tự viết vô hợp đồng. Công ty đâu có đưa câu đó. Chị Mân đòi quyền dùng tên, Thi cãi ba lần mới ra được câu đó. Người đi lấy tên làng cho công ty, không ai đi viết câu đó vô hợp đồng.

– Viết câu đó vô hợp đồng. – Hiệp nói, giọng mệt. – Mà đơn thì nộp từ tháng Tư. Cái nào tính, Giáng?

Giáng đứng im. Chị không biết. Thi cũng không biết. Lúc đó cô không nghĩ được tới cái câu đó nữa. Cô chỉ nghĩ tới cái mặt Hiệp.

– Tấm hình đó em chụp. – thằng Thao nói.

Mọi người quay lại.

– Hồi Tết rồi. – nó nói. – Chị Hai nhờ em chụp cái tay chị đánh nha. Em chụp. Em chụp bằng điện thoại em, ở hiên nhà mình. Chị Hai nói để kẹp vô hồ sơ cho công ty coi cái nghề nhà mình đẹp cỡ nào. – Thằng Thao nhìn Hiệp, mắt đỏ. – Anh Hiệp, chị Hai em mà đi lấy tên làng bán cho người ta, em đi đầu xuống sông. Anh biết chỉ mà.

Hiệp không trả lời.

Thi đứng dậy. Cô nhìn xấp giấy trên bàn. Nhìn cái hình hai bàn tay mình, đôi que tre, ba cái khấc, nằm trong một ô vuông viền đen, có số đơn, có ngày nộp, có tên một công ty.

Ba cái khấc. Năm chín tuổi. Năm mười ba tuổi. Đêm trước ngày đi Sài Gòn.

Bây giờ chúng nằm trong một tờ đơn xin độc quyền.

– Tôi không biết. – cô nói. Cô nghe chữ "tôi" bật ra khỏi miệng mình, và cô để nó đứng đó. – Anh tin hay không là chuyện của anh. Tôi sẽ đi hỏi cho ra. Rồi tôi về nói với anh.

Cô đi ra. Không ai gọi cô lại.

Tới trưa, cả xóm đã biết.

Thi không biết ai nói ra trước. Có lẽ là thằng Lượm, nó đi ngang chòi văn phòng lúc sáng. Có lẽ là bà Sáu Mít, bà Sáu biết mọi thứ. Có lẽ chỉ là cái cách tin tức chảy trong một cái xóm nhỏ, như nước lũ chảy qua mấy khe nhà, không cần ai mở cửa.

Cô đi ngang quán nước bà Sáu, mấy người đang ngồi im bặt. Cô đi ngang nhà ông Chín, ông Chín đang ngồi ở hiên, thấy cô thì quay mặt vào trong. Ở đầu ngõ, cô nghe một bà ở xóm trên nói với người bên cạnh, không hạ giọng: "Con nhỏ đó về là để làm giấy lấy cái tên làng cho công ty Sài Gòn. Hèn chi nó rành vậy."

Về tới nhà, má đang ngồi trên ghế, bà Năm ngồi đối diện. Bà Năm qua coi má như lời đã hứa tối qua, mang theo một nồi cháo cá. Hai bà đang nói chuyện nhỏ, giọng nhẹ nhàng như hai người hàng xóm bình thường.

Thi bước vào. Bà Năm ngẩng lên.

Bà nhìn cô. Cái nhìn đó Thi đã thấy rồi. Ngày thứ hai cô về xóm, ở cổng hợp tác xã, như người ta nhìn một con cá ngoài chợ coi còn tươi không.

Bà Năm đứng dậy.

– Con Xoan, mầy ăn hết nồi cháo. Tao về.

Bà đi ra. Đi ngang qua Thi, không nhìn, không nói. Mùi dầu gió trên áo bà thoảng qua.

Má nhìn theo bà Năm, rồi nhìn con gái.

– Chuyện gì vậy Thi?

Thi ngồi xuống cạnh má. Cô kể. Cô kể ngắn, rõ, như một bản báo cáo. Má nghe, không ngắt lời. Nghe xong, má đặt bàn tay sần sùi lên bàn tay cô.

– Con có làm không?

– Dạ không, má.

– Ừ. – má nói. – Vậy thôi. Má tin.

Chỉ vậy. Thi gục đầu vào vai má, như hồi tám tuổi.

Chiều đó Giáng ghé qua, mang cho cô một bản chụp trang biên bản bữa Trung thu, chữ chị viết, có câu về cái tên. Chị không nói gì nhiều. Chị chỉ nói: "Chị không biết cái này có dùng được không. Mà em giữ đi." Thằng Thao đi làm về, ngồi ở hiên với chị nó, không hút thuốc, không nói gì, chỉ ngồi đó tới tối.

Chín giờ tối, Thi gọi cho chị Mân. Lần thứ mười trong ngày. Lần này chị Mân bắt máy.

– Chị Mân. – Thi nói. – Đơn đăng ký nhãn hiệu Gò Nha của công ty. Mười bốn tháng Tư. Cái hình đôi que của em.

Đầu dây bên kia im lặng. Rồi chị Mân thở ra, một tiếng thở dài như người phải giải thích cho con nít một chuyện hiển nhiên.

– Ừ. Thì sao em?

– Chị không nói em.

– Chị cần gì phải nói em? – Chị Mân nói, giọng không ngọt nữa, không giận, chỉ thẳng. – Đó là việc của pháp chế, việc của công ty. Em làm sản phẩm. Thi, em là người viết bản đề xuất tháng Ba. Em ký tên dưới bản đó. Em đề xuất xây dựng dòng sản phẩm Gò Nha cho công ty, em kèm cái hình đó, em viết luôn câu "khuyến nghị công ty xem xét bảo hộ nhận diện thương hiệu cho dòng sản phẩm". Em quên rồi hả?

Thi đứng chết lặng. Cô nhớ cái câu đó. Cô đã viết nó, ở trang cuối, phần kiến nghị. Cô viết nó như người ta viết một dòng cho đủ mục, nghĩ tới bao bì, tới kiểu chữ, tới màu sắc.

– Em viết câu đó là nói bao bì, chị. Không phải lấy cái tên của cả làng.

– Thì em nghĩ vậy. – Chị Mân nói. – Em ký bản đề xuất tháng Ba mà. Em tưởng công ty bỏ tiền vì yêu mạch nha à?

— Hết chương 28 —