Hộp gỗ thơm trong bùn

Chương 1: Hộp gỗ thơm trong bùn

Cái bánh vali gãy đánh "tách" một tiếng ngay giữa dốc Đá Trắng, và Thảo Mơ ngã ngồi xuống bùn trước khi kịp hiểu mình đang ngã.

Bùn ở đây không giống bùn dưới quê cô. Bùn dưới quê đen, nhão, có mùi rơm. Bùn dốc Đá Trắng màu vàng như nghệ, dẻo như bột nếp nhào, và lạnh. Nó ôm lấy mông, lấy hai bắp chân, lấy luôn cả cái túi xách đeo chéo. Cái vali lăn thêm được nửa vòng, nằm nghiêng, nắp bật ra vì khóa kéo đã rách từ bến xe. Quần áo không sao, cô gói kỹ trong túi ni lông. Chỉ có chiếc hộp gỗ là văng ra ngoài, trượt một đoạn trên mặt dốc rồi cắm nghiêng vào vết bánh xe máy.

– Đừng đứng dậy vội.

Người đàn ông chở cô từ trung tâm xã lên dựng chiếc xe máy vào vách taluy, gạt chân chống ba lần mới đứng. Bánh xe anh quấn xích sắt, mỗi vòng xích dính một búi đất. Anh lội xuống chỗ cô, đôi ủng cao su lún tới cổ chân, rồi chìa tay.

– Em tự đứng được ạ.

– Cô thử đi.

Mơ chống tay xuống bùn, nhổm người. Bùn mút lấy lòng bàn tay cô, kéo xuống. Cô ngồi lại chỗ cũ. Người đàn ông vẫn chìa tay, không cười, cũng không giục. Cô nắm lấy. Tay anh khô và rát như vỏ cây.

Anh kéo cô lên một nhát, rồi buông ra ngay, như thể cầm tay một cô giáo lạ giữa đường là việc phải làm cho xong. Rồi anh cúi xuống nhặt chiếc hộp gỗ. Hộp dài chừng một gang rưỡi, nắp trượt, trên nắp khắc một chữ "Mơ" nét to, hơi vụng. Anh lấy vạt áo lau bùn trên nắp, đưa lên mũi ngửi. Ngửi lâu, như người ta ngửi bát canh xem đã đủ muối chưa.

– Pơ mu, – anh nói. – Gỗ của núi này. Cô mang về trả à?

Mơ giằng lấy cái hộp. Không phải vì anh nói sai. Mà vì cả buổi sáng nay, ai nhìn cô cũng bằng đúng cái nhìn ấy. Từ lúc cô bước xuống chiếc xe khách giường nằm ở ngã ba trung tâm xã Nậm Lìn, với một cái vali hồng và đôi giày vải trắng, người ta nhìn cô như thể cô đem nhầm đồ lên núi.

– Bố em đóng, – cô nói. – Để đựng phấn.

– Phấn thì để hộp nhựa cũng được.

– Hộp nhựa thì mốc.

Anh nhìn cái hộp thêm một chút nữa rồi quay đi, xách cái vali gãy bánh lên vai như xách một bao ngô, lội ngược lên chỗ để xe. Cô theo sau, bước vào đúng những vết ủng anh để lại, vì cô đã hiểu ra một chuyện: chỗ nào anh lún, chỗ đó có đáy.

Người đàn ông tên Chiêng. Thầy Đông, hiệu trưởng trường Tiểu học Nậm Lìn, giới thiệu như vậy lúc chín giờ sáng, trong khi hai tay vẫn đang cuốn dở điếu thuốc lá bằng giấy vở.

– Lường Văn Chiêng, kiểm lâm địa bàn xã mình. Hôm nay nó lên Lùng Phìn có việc, tôi nhờ nó chở cô. Đường này cô đừng có dại mà thuê xe ôm.

Bây giờ, ngồi sau lưng Chiêng, hai tay bám vào cái giá sắt sau xe vì anh đã dặn "cô ôm cái ba lô, đừng ôm tôi, ngã thì ngã cả ba", cô hiểu thầy Đông chẳng đùa câu nào.

Con đường từ Nà Hừ lên Lùng Phìn là đường đất, mười bốn cây số. Đoạn đầu chạy theo suối Nậm Lìn, nước đục màu sữa cà phê, réo ầm ầm bên phải. Rồi đường ngoặt, bắt đầu leo, qua rừng tre nứa, qua những vạt ngô đã bẻ bắp trơ thân khô. Rồi đột nhiên cả một sườn núi bậc thang màu xanh ngả vàng hiện ra, từng bậc từng bậc cong như vân tay của ai đó in lên núi.

Mơ quên mất bùn. Cô với tay định lấy điện thoại chụp, xe xóc một cái, cô lại bám vào giá sắt.

– Tháng sau lúa chín, – Chiêng nói mà không quay đầu lại. – Lúc đấy cô chụp. Giờ chụp cũng chỉ ra màu rau muống.

– Anh biết em định chụp à?

– Cô giáo nào lên đến chỗ này cũng định chụp.

– Thế có bao nhiêu cô giáo lên đến chỗ này rồi?

Anh im một quãng, đủ để xe vượt qua một cái rãnh nước cắt ngang đường.

– Năm năm, cô là cô thứ tư lên Lùng Phìn.

– Ba cô trước đâu ạ?

– Về xuôi.

Anh nói hai chữ ấy giọng bình thường, không chê, không trách, như nói trời sắp mưa. Nhưng Mơ nghe ra trong đó cái điều mà cả buổi sáng nay cô thấy trong mắt người ta. Cô đỏ mặt, may mà anh không nhìn thấy.

– Em không về đâu.

– Ừ.

– Anh không tin à?

– Tôi tin. Cô thứ hai cũng nói thế.

Mơ định cãi, rồi nhìn xuống chiếc hộp gỗ ôm trước bụng, nhìn lớp bùn vàng đã khô thành vảy trên ống quần, và quyết định im. Một người lạ nói câu khó nghe với mình lần đầu gặp thì chưa chắc là người xấu. Bố cô vẫn bảo thế. Bố cô bảo người xấu thì lần đầu bao giờ cũng nói câu dễ nghe.

Họ lên tới bản Lùng Phìn lúc gần một giờ chiều.

Bản nằm trên một cái yên ngựa giữa hai đỉnh núi. Nhà trình tường, mái lợp gỗ pơ mu đã xám bạc vì mưa nắng, có nhà lợp tôn xanh mới. Khói bếp bò ra từ khe mái, không có ống khói. Điểm trường nằm ở đầu bản, chỗ đất bằng nhất, hai dãy nhà vách ván, mái tôn, một cột cờ bằng tre, một cây đào già vặn mình ở góc sân như bà cụ đứng ngóng.

Hàng rào điểm trường làm bằng nứa đan. Sau hàng rào có mười mấy cái đầu. Đầu đen, đầu búi tóc, đầu đội mũ len dù đang tháng Tám. Mơ vừa bước xuống xe là mười mấy cái đầu ấy thụt xuống cùng một lúc, rồi từ từ nhô lên, từng cái một.

– Học trò của cô đấy, – Chiêng nói. – Đứa nào cũng biết hôm nay cô lên.

– Sao chúng nó biết?

– Bản này cái gì chẳng biết.

Mơ giơ tay vẫy. Mười mấy cái đầu lại thụt xuống.

Một người phụ nữ trẻ đi ra từ dãy nhà bên trái, mặc áo Mông thêu viền tay, váy đen, tay cầm cái muôi gỗ. Chị thấp hơn Mơ một chút, mặt tròn, má đỏ hồng vì gió.

– Cô Mơ phải không? Chị là Mai, dạy lớp mẫu giáo. Chị nấu cơm rồi, cô vào ăn đi. Anh Chiêng ăn luôn.

– Thôi, tôi lên trên luôn, – Chiêng nói.

– Anh ăn đi, không có lại đói đến tối.

Chiêng nhìn lên phía đỉnh núi bên phải, chỗ có một vạt rừng xanh sẫm, rồi nhìn đồng hồ, rồi vẫn dựng xe lại. Mơ hiểu ra ở bản này, lời mời cơm không phải là lời mời.

Bữa cơm đầu tiên ở Lùng Phìn có cơm trắng độn ngô, rau cải mèo luộc, một bát canh bí, và một đĩa thịt lợn hun khói thái mỏng. Mai gắp cho Mơ miếng to nhất. Chiêng ăn nhanh, không nói, ăn xong úp bát, đứng dậy ra sân, chỗ mười mấy đứa trẻ vẫn đang rình. Cô nghe anh nói gì đó bằng tiếng Mông, giọng anh mềm hẳn đi, rồi tiếng cười rúc rích.

– Anh ấy nói tiếng Mông được à chị?

– Được chứ. Anh ấy đi khắp các bản. Mông, Dao, Hà Nhì, chỗ nào anh ấy cũng nói được dăm câu. – Mai cười. – Anh ấy bảo bọn trẻ: cô giáo mới hiền, không đánh ai, nhưng mà cô ngã ở dốc Đá Trắng, đứa nào cười cô thì chú bắt.

Mơ suýt sặc canh.

Mai dẫn Mơ đi xem phòng. Dãy nhà công vụ có hai gian, gian trong dành cho cô, gian ngoài để bàn ghế hỏng và mấy bao sách cũ. Phòng của Mơ có một cái giường, một cái bàn, một cái giá. Vách ván có những khe hở đủ để luồn một ngón tay. Mai chỉ:

– Tháng mười một cô lấy giấy báo dán lên, không thì gió vào lạnh lắm.

– Cô trước em sao lại về hả chị?

Mai im một lúc, xếp lại cái chăn trên giường.

– Mẹ cô ấy ốm. Thật đấy. Không phải cô ấy không thương bọn trẻ.

Mơ đặt chiếc hộp gỗ lên giá. Dưới ánh sáng lọt qua khe ván, lớp gỗ màu vàng nâu ấm lên, những đường vân xoắn như nước. Cô kéo nắp ra một chút, mùi gỗ bay lên, thơm hắc và ngòn ngọt, giống mùi hương đốt trong đền nhưng sạch hơn. Hồi ở nhà, cô chỉ nghĩ đó là mùi xưởng mộc của bố. Bây giờ, giữa những vách ván cũ của căn phòng này, cô ngửi thấy mùi ấy ở khắp nơi. Ở vách. Ở mái. Ở cái ghế gỗ Mai vừa kéo cho cô ngồi.

– Chị Mai, nhà ở đây làm bằng gỗ gì ạ?

– Ngày xưa thì pơ mu. Mái nhà cũ toàn pơ mu. Giờ thì cấm rồi, không ai được chặt nữa. – Mai cầm chiếc hộp lên, ngửi, rồi nhìn Mơ. – Cô mang từ dưới xuôi lên à?

– Vâng, bố em đóng.

Mai đặt cái hộp xuống, không hỏi thêm gì nữa.

Chiều hôm ấy Chiêng đi lên vạt rừng xanh sẫm bên kia thung, không chào ai. Mơ quét phòng, lau bàn ghế. Một góc bảng lớp cô có ai vẽ bằng phấn một con trâu, đuôi cong vòng lên trời. Cô không nỡ xóa.

Đến khi trời tắt nắng, cô ra cổng đổ rác thì thấy trên tảng đá to cạnh hàng rào có một bức tranh vẽ bằng than củi. Một người con gái tóc buộc sau gáy, ngồi bệt xuống đất, hai chân dạng ra, tay ôm một cái hộp. Xung quanh là những nét gạch gạch, chắc là bùn. Bên cạnh có một người đàn ông cao lêu nghêu, đội mũ, mặt không có miệng.

– Đứa nào vẽ đây? – cô hỏi to, chẳng biết hỏi ai.

Sau bụi cây dong riềng bên đường có tiếng sột soạt rồi một thằng bé chạy biến, đầu trọc, áo chàm rộng thùng thình, chân đất. Theo sau nó là một con bé tí, chừng ba bốn tuổi, chạy vấp ngã, rồi lồm cồm bò dậy chạy tiếp, không khóc tiếng nào.

Tối, điện mất lúc bảy giờ. Mai bảo bình thường thôi, cành cây đổ vào dây là mất. Mai về nhà mình ở giữa bản, dặn Mơ cài then cửa. Mơ thắp nến ngồi một lúc, rồi cầm điện thoại đi ra mỏm đá sau trường, chỗ Mai bảo có một vạch sóng.

Đêm Lùng Phìn tháng Tám lạnh như dưới quê cuối tháng Mười. Mơ khoác áo gió, ngồi trên mỏm đá, giơ điện thoại lên cao. Một vạch. Mất. Một vạch. Cô bấm gọi mẹ.

– Lên chưa? Sao giờ mới gọi? Ăn gì chưa?

Ba câu hỏi một lúc, giọng mẹ the thé qua cái loa rè. Mơ kể dăm câu. Không kể chuyện ngã. Không kể chuyện cô giáo thứ tư.

– Bố có ở đấy không mẹ?

– Ông ấy ở dưới xưởng. Ông ấy bảo con lên đến nơi thì nhắn một tin là được, không cần gọi.

– Mẹ bảo bố là cái hộp bố đóng thơm lắm. Ở đây người ta cũng biết gỗ này.

Đầu dây bên kia im một lúc, chắc mẹ đang đi xuống xưởng. Rồi tiếng mẹ, xa hơn, nói với ai đấy: "Con nó bảo cái hộp ông đóng ở trên ấy người ta cũng biết gỗ." Rồi một tiếng gì đó rơi xuống nền xi măng, kim loại, như cái đục. Rồi mẹ quay lại máy:

– Bố mày bảo biết rồi. Thôi ngủ sớm đi, mai còn dọn lớp.

Sóng mất. Mơ ngồi lại trên mỏm đá, nhìn bản Lùng Phìn chìm dần vào bóng tối. Trên trời, mặt trăng mới non nửa vành, treo lệch về phía tây, sáng đủ để cô nhìn thấy đường viền các đỉnh núi. Đâu đó có tiếng chó sủa, tiếng ai đó thổi một điệu khèn ngắn rồi tắt.

Rồi cô nghe thấy một âm thanh khác.

Nó đến từ phía dãy núi đối diện, bên kia thung, chỗ chiều nay Chiêng đi lên. Một tiếng rền rĩ, đều đều, lúc to lúc nhỏ theo gió, như tiếng một con ong khổng lồ bị nhốt trong ống tre. Mơ lớn lên cạnh một cái xưởng mộc. Cô biết tiếng ấy. Tiếng máy cưa xích, cưa vào thứ gì rất dày, rất cứng, phải gồng lên mà cắt.

Tiếng cưa kéo dài chừng hai phút. Dừng. Rồi lại kéo.

Có tiếng chân đi trên sỏi phía sau. Mơ giật mình quay lại. Mai, tay cầm đèn pin, chiếu xuống đất chứ không chiếu vào mặt cô.

– Chị mang thêm cho cô cái chăn. Đêm nay lạnh đấy.

– Chị Mai, chị có nghe thấy không? Tiếng gì bên kia núi ấy?

Mai đứng im. Chị không quay về phía dãy núi bên kia. Chị nhìn Mơ, rồi nhìn chiếc điện thoại trong tay cô.

– Cô đừng nói với ai là cô nghe thấy, – Mai nói, giọng nhỏ và rõ. – Chuyện của rừng, để anh Chiêng.

Chị đặt cái chăn vào tay Mơ rồi quay đi, đèn pin lắc lư trên lối mòn giữa hai bờ rào.

Mơ ngồi lại. Tiếng máy cưa tắt hẳn. Gió đổi chiều, mang theo mùi khói bếp và mùi ngô rang từ đâu đó. Cô đã định đứng dậy về phòng thì thấy nó: trên sườn núi bên kia, giữa khoảng đen đặc của rừng, có một chấm sáng nhỏ màu vàng. Rồi chấm thứ hai. Rồi chấm thứ ba. Ba chấm đèn đội đầu, nối nhau, đi chậm xuống dốc, lúc khuất sau tán cây, lúc hiện ra, như ba con đom đóm không biết bay.

Chúng đi về phía con đường đất dưới chân núi. Đến một chỗ thì cả ba cùng tắt một lúc.

— Hết chương 1 —