Khai giảng thiếu một đôi dép

Chương 2: Khai giảng thiếu một đôi dép

Viên đá bay qua cửa sổ đúng lúc Mơ viết xong chữ "Chào mừng năm học mới" lên bảng, và tấm nhựa mờ thay kính ở ô cửa thứ hai vỡ đôi, rơi xuống bàn đầu.

Cô quay lại. Lớp học không có ai. Hôm ấy mới là thứ Hai, mùng một tháng Chín, còn bốn ngày nữa mới khai giảng. Ngoài sân, dưới gốc đào, một con chim chào mào nằm nghiêng, cánh còn giật giật. Cách đó chừng hai chục bước, một thằng bé gầy nhom, tóc cắt ngắn để chỏm, cầm cái ná cao su làm bằng chạc cây ổi, đứng như trời trồng.

Nó nhìn con chim. Rồi nhìn cái cửa sổ. Rồi nhìn cô giáo.

Rồi nó chạy.

Mơ không đuổi. Cô ra nhặt con chim lên. Chim còn ấm, mắt đen láy, mỏ há ra. Nó chết trong tay cô sau vài nhịp thở. Cô đứng đó một lúc lâu, không biết nên làm gì với con chim, cuối cùng lấy cái xẻng than đào một hố nhỏ dưới gốc đào chôn đi. Lúc cô lấp đất xong, ngẩng lên, thằng bé đã quay lại, đứng sau hàng rào nứa, mặt bí xị.

– Con tên gì? – Mơ hỏi.

Nó không trả lời. Nó chỉ cái hố đất mới.

– Con chim chết rồi. Cô chôn nó.

– Chim để ăn, – thằng bé nói, tiếng Kinh lơ lớ nhưng rõ. – Cô chôn là phí.

Mơ chưa kịp nghĩ ra câu gì để đáp thì nó đã chạy mất lần nữa. Chiều hôm ấy, Mai cho cô biết nó tên Hảng A Tủa, mười tuổi, lên lớp Ba, bắn ná giỏi nhất bản, bố đi làm công cho cái dự án trồng sâm trên núi nên ít khi ở nhà. Mai nói thêm:

– Nó bắn vỡ ba cái cửa sổ rồi. Cái này là cái thứ tư.

– Thế cô năm ngoái làm thế nào?

– Thì cô ấy khóc.

Bốn ngày trước khai giảng, Mơ học thuộc tên mười bảy học sinh của lớp ghép hai và ba. Cô viết tên mỗi đứa lên một mảnh bìa cứng, dán dưới mặt bàn, và mỗi tối ra mỏm đá ngồi đọc to lên như học bài: Giàng Thị Pà, Thào A Lềnh, Mùa A Sếnh, Sùng Thị Dua, Vừ Thị Ly, Lý A Phử, Giàng A Chá, Thào Thị Say, Vàng Thị Dợ, Hảng A Tủa, Vừ A Dình, Mùa Thị Chở, Sùng A Lử, Thào A Páo, Giàng Thị Xó, Lý Thị Sinh, Vàng A Sử... Mai bảo đọc như cô thì người Mông nghe không ra, rồi dạy cô đọc lại từng tên, lên giọng chỗ nào, xuống giọng chỗ nào. Thầy Khua, dạy lớp Một ở phòng bên, sáu mươi tuổi, người nhỏ thó, đi qua nghe thấy, đứng lại sửa thêm hai tên, rồi bỏ đi không nói gì thêm.

Đến hôm thứ Ba thì cô biết thằng bé đầu trọc vẽ cô ngã trên tảng đá là Vừ A Dình. Nó vào lớp sớm nhất, ngồi bàn cuối, cầm mẩu than vẽ lên mặt bàn. Mơ không mắng. Cô đặt lên bàn nó một tập giấy trắng, loại giấy A4 cô mua ở hiệu sách dưới xuôi, mang lên ba gram. Dình nhìn tập giấy như nhìn một con lợn quay.

– Cô cho con à?

– Cô cho con vẽ. Không vẽ lên bàn nữa nhé.

Dình gật đầu, kéo tập giấy vào lòng, và hai phút sau thì đã vẽ xong cái hộp gỗ trên giá phòng cô, đủ cả chữ "Mơ" khắc trên nắp, dù cô chắc chắn nó chưa từng vào phòng. Đứng sau lưng nó là con bé tí xíu hôm trước, em gái nó, tên Mỷ, mới bốn tuổi, được chị Mai cho ngồi ké lớp mẫu giáo, nhưng cứ hở ra là chạy sang đứng cạnh anh.

Có một đứa Mơ đã thuộc tên mà chưa thấy mặt: Mùa Thị Chở. Trong sổ điểm của cô giáo năm ngoái, tên Chở có toàn điểm mười, chữ đẹp, ghi chú bằng mực đỏ: "Em học giỏi nhất lớp, cần quan tâm vì hay nghỉ học mùa vụ." Ngày thứ Năm, Mai báo: mẹ Chở nhắn lúa nhà ấy sắp chín, chắc Chở chưa xuống được.

Còn một đứa Mơ đã thấy mặt mà chưa nghe giọng: Giàng Thị Pà. Con bé tám tuổi, mặt tròn, má có hai vết nẻ đỏ, tóc tết đuôi sam buộc bằng sợi len đỏ. Pà đến lớp sớm, ngồi đúng chỗ cô xếp, nhìn đúng chỗ cô chỉ. Cô hỏi gì Pà cũng chỉ nhìn. Không lắc, không gật, không cười.

– Pà nghe hiểu hết đấy, – Mai nói. – Nó không chịu nói thôi.

– Sao vậy chị?

– Từ hồi mẹ nó đi làm dưới xuôi.

Thứ Sáu, mùng năm tháng Chín, khai giảng.

Sáng sớm sương phủ kín cả yên ngựa, đứng ở cột cờ không nhìn thấy cây đào. Mơ dậy từ năm giờ, mặc áo dài màu xanh ngọc mẹ may cho, rồi nhìn xuống đôi giày cao gót, rồi nhìn ra cái sân đất nện còn ướt sương, rồi thay đôi giày vải trắng. Lúc cô bước ra sân thì học trò đã đến gần đủ. Mười lăm đứa của lớp cô, áo quần sạch nhất nhà có, đứng thành hai hàng xiêu vẹo. Cô đếm. Mười lăm đôi chân. Mười một đôi dép nhựa, hai đôi ủng to quá cỡ chắc của bố, hai đôi chân đất.

Đến bảy giờ thì có thêm một đôi dép nữa. Tủa, mặt cúi gằm, đứng vào cuối hàng lớp Ba, túi quần phồng lên hình cái ná.

Mười sáu. Cô đã kê mười bảy cái ghế. Thiếu một đôi dép, thiếu Chở.

Bảy giờ rưỡi, một chiếc xe tải màu xanh lục bò lên dốc cuối bản, rú ga, phun khói đen, đỗ xịch ngay trước cổng trường. Thùng xe phủ bạt. Người lái nhảy xuống, mặc áo thun đỏ, quần bò, tóc vuốt keo dựng đứng, cười toe với cả sân trường như cả sân trường là bạn thân của anh ta.

– Quà đây! Quà đây! Năm nay ông chủ chơi to, có cả cặp sách!

Bọn trẻ nhao lên. Hai hàng xiêu vẹo vỡ tung. Mơ chưa kịp gọi thì từ ghế phụ trong cabin đã bước xuống một người đàn ông khác. Ông ta ngoài năm mươi, tóc hoa râm cắt gọn, mặc sơ mi trắng cài khuy cổ tay, quần âu, giày da đã thay bằng ủng cao su sạch bong. Ông ta không cười to như người lái xe. Ông ta cười vừa đủ, gật đầu chào thầy Khua trước, rồi chào Mai, rồi chào trưởng bản Thào A Sính đang đứng ở hiên, gọi đúng tên từng người.

– Cô giáo mới phải không? – ông ta quay sang Mơ, chìa tay. – Tôi là Lượng, công ty Mây Xanh, bên trồng sâm trên núi. Năm nào cũng lên khai giảng với bọn trẻ. Cô cứ gọi là anh Lượng cho thân.

Tay ông ta mềm và ấm. Mơ bắt tay, lí nhí chào.

Người lái xe áo đỏ chen đến, chìa tay luôn:

– Còn em là Pấng, lái xe. Anh họ thằng Chiêng. Nghe nói hôm trước nó chở cô giáo lên mà cô giáo ngã dốc Đá Trắng à? Thằng ấy chở ai cũng ngã. Lần sau cô gọi em, em chở bằng xe tải, có ngã thì cả xe ngã.

Mơ bật cười, lần đầu tiên từ khi lên đây.

Lễ khai giảng kéo dài bốn mươi phút. Thầy Khua đánh trống, tiếng trống da trâu trầm, vang xuống thung lũng, lẫn vào tiếng gà gáy. Trưởng bản Sính nói vài câu bằng tiếng Mông, giọng chậm, ai nghe cũng gật. Mơ đọc thư chúc mừng năm học mới, rồi giới thiệu mình, nói một câu tiếng Mông Mai dạy, phát âm sai đến mức cả sân phá lên cười, kể cả trưởng bản. Rồi đến lượt ông Lượng.

Ông ta nói không cần giấy. Ông ta kể hồi bé nhà ông ở một làng ven đê dưới xuôi, nghèo đến mức đi học phải đi chân đất, mùa đông bố mẹ phải lấy bao tải quấn chân cho. Ông ta bảo vì thế mà mỗi lần nhìn thấy trẻ con vùng cao đi chân đất, ông ta không chịu được. Ông ta bảo con chữ là thứ duy nhất không ai lấy mất của mình. Ông ta nói chậm, rõ, có chỗ ngừng, như người đã nói câu này nhiều lần nhưng lần nào cũng cố nói cho thật. Mấy bà mẹ đứng ngoài hàng rào gật gù. Mơ thấy mắt mình cay cay.

Rồi Pấng hạ bạt thùng xe. Mười bảy cái cặp sách màu xanh dương, ba thùng vở, hai thùng bút chì, một bao kẹo. Ông Lượng đứng ở thùng xe, tự tay phát cho từng đứa, gọi tên đứa nào ông ta nhớ. Đến lượt Mỷ, con bé tí em gái Dình, ông ta bế bổng nó lên, quay về phía Pấng:

– Chụp cái, Pấng. Chụp cho đẹp vào.

Pấng giơ điện thoại lên. Mơ đứng lùi ra một chút cho khỏi lọt vào khung hình, và đấy là lúc cô thấy Chiêng.

Anh đứng ở góc cuối sân, sau cột cờ tre, chỗ khuất nhất. Không biết anh đến từ lúc nào. Anh mặc bộ quần áo kiểm lâm màu xanh rêu, đội mũ mềm, khoanh tay. Anh không vỗ tay khi ông Lượng nói xong. Anh không bước lên chào ông Lượng, cũng không chào Pấng, dù Pấng đã vẫy anh hai lần. Mặt anh lạnh như phiến đá dốc Đá Trắng.

Mơ thấy khó chịu. Cả sân đang vui. Bọn trẻ đang ôm cặp mới, mắt sáng rực. Một người lớn đứng khoanh tay ở góc như thế, trong mắt cô, là vô duyên. Là kiêu.

Lễ xong, ông Lượng xin phép về sớm vì còn lên lô sâm. Ông ta bắt tay Mơ lần nữa, dặn có cần gì cứ nhắn, công ty ở ngay trên núi. Pấng đóng thùng xe, nháy mắt với Mơ, rồi rú ga, chiếc xe tải xanh lục bò qua cổng, đi ngược lên con đường đất dẫn về phía dãy núi bên kia thung. Mơ nhìn theo. Đúng hướng ấy. Đúng hướng đêm đầu tiên cô nghe tiếng máy cưa.

Bọn trẻ vào lớp, ríu rít. Mơ quay lại thì Chiêng đã đứng ngay sau lưng cô.

– Anh đến lâu chưa? Sao anh không vào chào khách?

– Tôi không phải chủ nhà.

– Người ta mang quà cho bọn trẻ.

– Ừ. Vở thì cô cứ nhận.

Anh nhìn lên cái dốc chiếc xe tải vừa khuất. Rồi anh nói nhỏ, chỉ đủ cho cô nghe:

– Nhưng đừng để ai chụp ảnh bọn trẻ đứng trước cửa rừng.

– Cửa rừng nào?

Anh hất cằm về phía cổng trường. Mơ quay lại nhìn. Lúc nãy cô không để ý: ông Lượng bế Mỷ đứng ở thùng xe, mà sau lưng thùng xe là cổng trường, sau cổng trường là con đường đất. Cuối con đường đất là cả vạt rừng xanh sẫm trên dãy núi bên kia, cây cao, tán dày. Chụp vào một tấm ảnh thì đẹp như bưu thiếp.

– Em không hiểu.

– Rồi cô hiểu.

– Anh nói thế ai mà hiểu được?

Chiêng nhìn cô. Lần đầu tiên từ dốc Đá Trắng, anh nhìn thẳng vào cô lâu hơn hai giây.

– Hôm cô lên, chiều ấy tôi lên Phìn Pó. Có một cây pơ mu đổ từ mùa mưa, tôi lên đo để lập biên bản. Sáng hôm sau tôi quay lại thì cây ấy mất ba khúc. Xẻ ngay tại chỗ, đêm.

Mơ đứng im. Cô nghĩ đến ba chấm đèn đội đầu nối đuôi nhau đi xuống.

– Đêm ấy em nghe thấy, – cô nói. – Tiếng máy cưa. Em thấy cả đèn nữa.

Chiêng không ngạc nhiên. Anh gật đầu chậm, như thể chuyện đó anh đã đoán.

– Cô có nói với ai chưa?

– Chị Mai bảo em đừng nói.

– Chị Mai nói đúng.

Anh quay đi, rồi dừng lại ở cửa lớp, nhìn vào. Mười sáu đứa trẻ đang lục cặp mới, xé ni lông bọc vở. Tủa đang dùng cặp mới làm khiên đỡ cái thước kẻ của thằng Sử. Pà ngồi im, cái cặp mới đặt ngay ngắn trên đùi, chưa mở. Dình đã vẽ xong cái xe tải xanh lục lên trang đầu tiên của cuốn vở mới.

– Thiếu một đứa, – Chiêng nói.

– Chở. Lúa nhà em ấy chín.

– Lúa nhà Chở ở tận khe Sáu Bậc, đi bộ hai tiếng. – Anh liếc cô từ đầu đến chân, từ cái áo dài xanh ngọc xuống đôi giày vải trắng. – Cô định lên đấy à?

– Định.

– Bằng đôi giày này?

– Thì em mua đôi khác.

Anh lại cười, cái cười lệch một bên mép mà cô sẽ còn thấy nhiều lần sau này, rồi đi ra cổng, nổ máy xe. Chiếc xe quấn xích leo lên con dốc, theo đúng vệt bánh của chiếc xe tải xanh lục.

Chiều hôm ấy, khi Mơ đang ngồi chấm những dòng chữ đầu tiên của năm học, mẹ Chở nhờ người nhắn xuống một câu. Mai dịch lại, chậm rãi, như sợ Mơ không chịu nổi:

– Mẹ Chở bảo: lúa chín rồi. Cô giáo thông cảm. Gặt xong thì Chở xuống.

– Gặt xong là bao giờ hả chị?

Mai nhìn ra cửa sổ, chỗ tấm nhựa vỡ đôi còn chưa thay, chỗ những sườn đồi bậc thang đang ngả màu dần dưới nắng chiều.

– Có năm thì nửa tháng, – chị nói. – Có năm thì hết luôn.

— Hết chương 2 —