Mùa lúa chín lại

Chương 36: Mùa lúa chín lại

Mười bảy cái hộp gỗ xếp thành hai hàng trên bàn giáo viên, mỗi hộp dài chừng một gang tay, nắp trượt, và trên mỗi nắp có khắc một cái tên, nét to, hơi vụng.

Giàng Thị Pà. Thào A Lềnh. Mùa A Sếnh. Sùng Thị Dua. Vừ Thị Ly. Lý A Phử. Giàng A Chá. Thào Thị Say. Vàng Thị Dợ. Và tám cái tên mới, tám đứa từ lớp Một của thầy Khua lên lớp Hai. Những cái tên ấy Mơ đã học thuộc cả tuần nay trên mỏm đá sau trường, đọc to lên như học bài, Mai sửa từng chỗ lên giọng, xuống giọng.

Gỗ xoan. Không phải gỗ pơ mu. Bố cô gửi lên từ Hưng Yên qua xe khách, đóng trong một cái thùng các tông buộc dây, kèm một mẩu giấy viết tay: "Gỗ xoan nhà mình. Gỗ của đồng bằng. Mộng không đinh. Bảo các cháu đựng bút." Dưới đáy mỗi hộp, đóng một con dấu nhỏ bằng sắt nung. Chữ "Nghiêm".

Hôm ấy là thứ Bảy, mùng năm tháng Chín. Khai giảng năm học thứ hai.

Sáng sớm sương phủ kín yên ngựa, đứng ở cột cờ không nhìn thấy cây đào. Mơ dậy từ năm giờ, mặc cái áo dài màu xanh ngọc mẹ may cho, nhìn xuống đôi giày cao gót vẫn nằm trong vali từ năm ngoái, rồi xỏ chân vào đôi ủng Chiêng mua cho cô hồi tháng Mười một. Trên cổ tay trái, cái vòng bạc của bà nội anh trượt xuống, chạm vào mu bàn tay, mát như nước suối sáng sớm.

Lúc cô bước ra sân thì học trò đã đến gần đủ. Không phải xếp thành hai hàng xiêu vẹo nữa. Hai hàng thẳng. Pà đứng đầu hàng lớp Ba, tóc tết hai bím buộc len đỏ, váy mới bà Chía khâu, và đứng ngoài hàng rào nứa, giữa đám phụ huynh, là chị Lia, mặc áo Mông thêu, cười không ngớt. Lềnh đứng cạnh Pà, cái răng cửa mới đã mọc đủ. Tám đứa lớp Hai mới đứng sau, ngơ ngác, đứa nào cũng nhìn cô giáo như nhìn một con lợn quay.

Cô đếm. Mười bảy đôi chân. Mười lăm đôi dép. Hai đôi ủng. Không đôi nào chân đất.

Mười bảy. Cô đã kê mười bảy cái ghế. Không thiếu đôi dép nào.

Bảy giờ rưỡi, không có chiếc xe tải xanh lục nào bò lên dốc cuối bản. Không có người đàn ông áo sơ mi trắng cài khuy cổ tay bước xuống ghế phụ, gọi đúng tên từng người. Không có cặp sách, không có bao kẹo, không có người cầm điện thoại đứng trên thùng xe chụp ảnh.

Thay vào đó, lúc bảy giờ bốn mươi, có tiếng một chiếc xe máy cũ hụt hơi lên dốc, tiếng cái xích quấn bánh lạch cạch trên mặt đất ướt sương. Chiêng dựng xe ở cổng. Sau xe anh có một người ngồi. Bà Ỏn.

Bà chưa bao giờ lên Lùng Phìn. Cả đời bà chưa đi quá dốc Đá Trắng. Bà xuống xe, chỉnh lại cái khăn piêu trên đầu, cầm cái thúng xôi ngũ sắc đã gói lá chuối từ đêm qua, rồi đứng ở cổng, nhìn vào sân trường. Nhìn cột cờ tre. Nhìn cây đào già. Nhìn mười bảy đứa trẻ. Nhìn cô giáo mặc áo dài xanh ngọc đi ủng cao su.

Mơ chạy ra. Bà Ỏn nắm lấy tay cô, cái tay đeo vòng bạc. Bà sờ cái vòng, xoay xoay nó trên cổ tay cô, như người ta xem một đồ vật cũ đã về đúng chỗ.

– Rộng, – bà nói. – Bà nội nó cổ tay to. Mai mẻ bảo thợ bạc chợ phiên bóp lại cho. Bóp vừa thì nó không rơi. Cái gì quý thì phải vừa, đừng rộng.

Lễ khai giảng kéo dài bốn mươi phút.

Thầy Khua đánh trống. Năm học cuối cùng của thầy, sang hè thầy về hưu. Tiếng trống da trâu trầm, vang xuống thung lũng, lẫn vào tiếng gà gáy. Trưởng bản Sính nói vài câu bằng tiếng Mông, ai nghe cũng gật. Thầy Đông lên từ sáng sớm, đọc thư chúc mừng năm học mới, giọng to, khàn, rồi quay sang Mơ, cười, bảo năm nay cô Mơ đọc phát biểu, tôi đọc mãi chán rồi.

Mơ đứng giữa sân. Cô đọc lời chào năm học mới. Rồi cô nói một câu tiếng Mông Mai dạy. Lần này cả sân không cười. Cả sân vỗ tay. Có một ông già đứng ngoài hàng rào gật gù, nói gì đó với người bên cạnh. Mai dịch lại sau, cười: ông ấy bảo cô giáo nói tiếng Mông như người Mông bị cảm.

Rồi Mơ phát quà.

Cô gọi tên từng đứa, đặt vào tay từng đứa một cái hộp gỗ xoan có khắc tên. Đứa nào cũng nhận bằng hai tay. Đứa nào cũng mở nắp ra, nhìn vào trong, ngửi. Gỗ xoan không thơm như gỗ pơ mu. Nó có mùi hăng hăng, ngai ngái, mùi của đồng bằng, của sân phơi, của lũy tre. Lềnh ngửi xong, nhăn mặt, rồi ngửi lại. Pà xoay cái hộp, tìm thấy con dấu chữ "Nghiêm" dưới đáy, rồi ngẩng lên nhìn cô giáo, như hỏi.

– Ông thợ mộc đóng, – Mơ nói. – Ông bảo các con đựng bút.

– Ông thợ mộc cõng bà Dế chạy lũ, – Pà nói. Không phải hỏi.

– Ừ.

Pà gật đầu, đóng nắp hộp lại, ôm vào ngực.

Dình không có hộp. Dình đã lên lớp Bốn, xuống trường chính bán trú cùng Chở, cùng Tủa, khai giảng ở dưới ấy. Nhưng trước hôm xuống trường chính, Dình đã vẽ để lại cho cô một tờ giấy. Sáng nay Mỷ cầm lên, đứng ở cửa lớp từ sáu giờ sáng chờ cô. Một bức tranh. Sân trường Lùng Phìn, cây đào già, cột cờ tre. Mười bảy đứa trẻ, mỗi đứa ôm một cái hộp gỗ. Một cô giáo áo dài xanh đi ủng. Và ở góc cuối sân, sau cột cờ, một người đàn ông cao lêu nghêu, đội mũ mềm, đứng khoanh tay. Lần này Dình vẽ miệng cho người ấy. Miệng cười lệch một bên.

Lễ xong, Chiêng không đứng ở góc cuối sân.

Năm ngoái anh đứng ở đấy, sau cột cờ, chỗ khuất nhất, khoanh tay, mặt lạnh như phiến đá dốc Đá Trắng. Năm nay anh đứng cạnh Mơ ở hiên lớp, phát kẹo cho bọn trẻ từ một cái túi to, bảo đứa nào cũng hai cái, đứa nào lấy ba cái thì chú biết. Tủa không có ở đây để lấy ba cái.

Rồi Mai đến, cầm cái điện thoại của Mơ.

– Cô Mơ, ra đây chụp ảnh.

– Chụp ở đâu chị?

Mai chỉ ra cổng trường. Sau cổng trường là con đường đất. Cuối con đường đất là cả dãy núi bên kia thung, rừng Phìn Pó xanh sẫm, và trên cao, ở mép trên cùng, chỗ rừng chạm mây, một cái tán cây vàng úa, chỉ còn một nhánh xanh ở phía đông.

Mơ đứng im. Cô quay sang nhìn Chiêng.

Năm ngoái, ngày này, anh nói nhỏ với cô: đừng để ai chụp ảnh bọn trẻ đứng trước cửa rừng.

Anh nhìn cái cổng. Nhìn dãy núi. Nhìn cây mẹ. Rồi anh gật đầu.

– Bây giờ thì chụp được, – anh nói.

Họ đứng trước cổng trường. Mười bảy đứa trẻ, mỗi đứa ôm một cái hộp gỗ xoan. Thầy Khua. Mai. Trưởng bản Sính. Thầy Đông. Bà Ỏn đứng giữa, cầm thúng xôi. Chị Lia ôm Pà. Mơ đứng cạnh Chiêng. Sau lưng họ, trên dãy núi bên kia, rừng Phìn Pó, những khoảng trống đã có cây con, và cây mẹ. Người chụp là Vư, đứng trên cái ghế gỗ bố cô sửa, giơ điện thoại lên, bảo mọi người cười lên, bằng tiếng Mông, bằng tiếng Kinh, rồi bấm.

Chiều hôm ấy, Mơ đưa bà Ỏn đi xem ruộng.

Lúa bậc thang đầu tháng Chín đã ngả vàng ở những thửa trên cao. Không phải một màu vàng. Hàng chục màu vàng. Vàng chanh ở những thửa chín sớm, vàng ngả xanh ở những thửa khuất nắng, vàng sậm như mật ở chỗ nắng chiều rọi xiên. Gió từ dưới thung thổi lên làm cả sườn núi gợn sóng, nghe như có ai đang thở rất dài. Mùi lúa chín ngai ngái, thơm như mùi cơm mới nấu chưa mở vung.

Bà Ỏn đứng trên bờ ruộng, nhìn. Bà không nói gì một lúc lâu. Rồi bà nói, không nhìn Mơ, nhìn những thửa ruộng:

– Người ta bảo cô giáo dưới xuôi lên, ba năm là về.

Mơ quay sang.

– Mẻ nói câu ấy nhiều lắm. Nói với thằng Chiêng, nói với con. – Bà vuốt một bông lúa bên bờ ruộng, những hạt thóc vàng óng chạy qua mấy ngón tay chai sạn của bà. – Mẻ nói đúng đấy. Con lên được một năm. Còn hai năm nữa là về.

Bà dừng lại. Rồi bà quay sang nhìn cô, mắt nheo lại thành hai đường chỉ.

– Về Nà Hừ. Về nhà mình. Chín bậc cầu thang. Thằng Chiêng đang làm cái tay vịn cho mẹ con.

Chiêng đứng ở bờ ruộng bên dưới, cách mấy bậc. Anh nghe thấy. Anh không quay lên. Anh bẻ một cọng cỏ, ngậm.

Mơ rút điện thoại ra. Một năm trước, ngồi sau xe anh, giữa con dốc, cô định chụp những thửa ruộng này, và anh bảo: tháng sau lúa chín, lúc đấy cô chụp. Rồi lúa chín, và cô không chụp được tấm nào. Rồi trên mỏm đá cuối bản, trong sương, anh bảo: năm sau chụp.

Bây giờ là năm sau.

Cô giơ điện thoại lên. Trong khung hình: những bậc ruộng vàng cong như vân tay của ai đó in lên núi, nắng chiều xiên qua, bà Ỏn đứng trên bờ ruộng, cái khăn piêu trên đầu. Bên dưới, Chiêng đi dọc bờ ruộng, áo xanh rêu, mũ mềm. Phía trước anh, mấy đứa trẻ con Lùng Phìn chạy, ôm những cái hộp gỗ xoan, chạy trước, chạy loạn, tiếng cười vọng lên từng bậc ruộng.

Cô bấm.

Tối, cô ngồi một mình trong căn phòng vách ván. Giấy báo dán vách đã được thay mới. Mái tôn đã được vá. Cái khoen cửa đã được ông Bảo thay bằng một cái then gỗ chắc nịch. Trên giá, cạnh tấm thiệp của Chở, cạnh tờ giấy khen Chở cho cô giữ, cạnh lá thư của chị Lia, là cái hộp gỗ pơ mu.

Hạt của cây mẹ đã gieo xuống vườn ươm ở góc sân trường, dưới gốc cây đào, từ tuần trước. Tủa giương ná canh chim suốt mấy buổi chiều trước khi xuống trường chính, đứng nghiêm như lính gác, không bắn một viên nào. Cái hộp bây giờ trống.

Cô cầm nó lên. Kéo nắp ra. Đáy hộp trơn, không lót gì. Cái dấu tam giác có mũi tên chĩa lên nằm ở chính giữa, sẫm đen, đã nhạt đi một chút vì những hạt pơ mu cọ vào. Cô không dán nỉ lại nữa.

Mùi gỗ dậy lên. Thơm hắc và ngòn ngọt, sạch như mùi hương trong đền. Cái mùi mà ngày đầu tiên lên đây, giữa những vách ván cũ, cô ngửi thấy ở khắp nơi. Ở vách. Ở mái. Ở cái ghế Mai kéo cho cô ngồi.

Bây giờ cô không còn phân biệt được đó là mùi xưởng mộc của bố, hay mùi của núi.

— Hết —