Vòng thắt lưng dưới lớp rêu

Chương 9: Vòng thắt lưng dưới lớp rêu

Lưỡi dao nhỏ của Chiêng cạo xuống lớp bùn khô, và lớp bùn vỡ ra từng mảng, rơi lả tả xuống chân cây như vỏ bánh đa.

Dưới lớp bùn là vỏ cây. Vỏ pơ mu nâu xám, xoắn thớ, sần sùi như mọi chỗ khác trên thân. Chiêng cạo tiếp xuống dưới một gang. Vẫn là vỏ. Anh cạo sang ngang. Vẫn vỏ. Mơ đứng sau lưng anh, ôm cái ba lô, thở hổn hển vì vừa leo hai tiếng đồng hồ, nhìn từng mảng bùn rơi, không dám nói gì.

Rồi lưỡi dao chạm vào một chỗ khác. Tiếng cạo đổi đi. Không còn là tiếng sột soạt của dao trên vỏ cây xù xì, mà là một tiếng trơn, khô, như dao cạo lên mặt bàn gỗ.

Chiêng dừng tay. Anh dùng ngón cái miết lớp bùn còn sót. Dưới ngón tay anh hiện ra một dải trơn nhẵn, màu vàng nhạt, rộng chừng một gang tay. Không có vỏ. Không có lớp thịt hồng mềm dưới vỏ mà Mơ đã thấy trên dải vỏ thằng Tủa nhặt. Chỉ có gỗ. Gỗ trần, đã se lại, đã sẫm màu ở rìa, nhưng vẫn là gỗ, lộ ra như xương lộ ra dưới một vết thương.

Mép trên và mép dưới của dải ấy thẳng như kẻ chỉ.

Chiêng cạo tiếp. Sang trái. Sang phải. Anh đi vòng quanh thân cây, cạo, cạo, cạo. Mơ đi theo anh. Dải gỗ trần ấy không dừng lại. Nó chạy vòng quanh thân cây, liền một mạch, không đứt chỗ nào, cho đến khi gặp lại chính nó ở chỗ anh bắt đầu.

Một vòng tròn. Một cái thắt lưng.

Chiêng đứng thẳng dậy. Anh không nói gì. Anh đặt lòng bàn tay lên dải gỗ trần, như đặt tay lên trán một người đang sốt.

– Anh, – Mơ gọi khẽ.

– Họ bóc một vòng vỏ, – Chiêng nói, giọng đều, như đang đọc một biên bản. – Bóc cả lớp tượng tầng dưới vỏ. Lớp ấy là đường nước, đường nhựa của cây. Bóc đứt một vòng thì nhựa từ lá không xuống được rễ. Rễ chết đói. Cây không chết ngay. Cây chết từ từ. Ba tháng, sáu tháng, một năm. Ngọn vàng trước. Rồi lá rụng. Rồi đứng đấy, chết, nhưng vẫn đứng.

– Rồi sao?

– Rồi người ta xin tận thu cây chết. – Anh quay lại nhìn cô. – Gỗ pơ mu có dầu. Chết đứng mười năm gỗ vẫn tốt như cây sống.

Hôm ấy là Chủ nhật, mười sáu tháng Mười một. Hai người đi từ năm giờ sáng, lúc trời còn tối đen, không có trăng, chỉ có một mảnh trăng khuyết cuối tháng mảnh như sợi chỉ lên muộn ở phía đông. Chiêng không muốn cho cô đi. Anh nói đi rừng không phải đi chơi. Anh nói nếu có người trên đó thì anh không biết họ sẽ làm gì. Mơ cãi: Sình nói với cô, Dình vẽ cho cô, cô có quyền nhìn tận mắt. Cô nói nếu anh không cho cô đi cùng thì cô tự đi, cô đã biết đường lên khe Sáu Bậc, lên Phìn Pó chẳng khó hơn bao nhiêu. Chiêng nhìn cô một lúc, rồi đưa cho cô một đôi ủng mới, cỡ chân cô, anh mua dưới chợ Nà Hừ từ tuần trước mà không nói với ai.

Không mang trẻ con theo. Chiêng nói rõ với Dình từ tối hôm trước: cháu ở nhà, chú với cô đi, cháu mà theo thì chú không cho cháu vẽ chú nữa. Dình phụng phịu, nhưng ở nhà.

Họ không đi theo đường đất của công ty. Chiêng dẫn cô theo một lối mòn khác, lối của người đi lấy măng, vòng qua phía khe, dài hơn, dốc hơn, nhưng không đi qua lô sâm, không đi qua lán bảo vệ. Lúc đến được Phìn Pó thì trời vừa hửng. Ánh sáng đầu tiên lọt qua tán rừng thành những vệt xiên màu xám bạc. Mơ đứng giữa rừng pơ mu, ngẩng lên, và quên cả mệt.

Cô chưa bao giờ đứng giữa những cái cây to như thế. Thân cây thẳng tắp, vút lên, mất hút trong tán lá. Rễ nổi trên mặt đất như những con trăn khổng lồ đang ngủ. Rêu phủ xanh mọi thứ, rêu trên đá, rêu trên rễ, rêu treo lủng lẳng trên cành như râu ông già. Không khí lạnh, ẩm, thơm mùi đất mục, mùi lá, và mùi pơ mu. Cái mùi mà cô đã quen từ cái hộp đựng phấn, bây giờ đậm đặc gấp trăm lần, như cả khu rừng là một cái hộp khổng lồ vừa được mở nắp.

Và giữa rừng xanh ấy, những cái ngọn vàng.

Bây giờ thì không chỉ còn mười bốn. Lúc Chiêng lên đây với đoàn của ông Khải tháng trước, anh đếm được mười bốn cái ngọn vàng, đúng như công văn. Hôm nay, đứng ở chỗ đất cao, anh đếm lại. Hai mươi hai.

– Thêm tám cây trong chưa đầy bốn tuần, – anh nói. – Tám cây không có trong danh sách của kỹ sư.

Họ làm việc suốt buổi sáng. Chiêng đi từng cây, cây nào có bùn trát thì cạo một mảng nhỏ, đủ để thấy dải gỗ trần, rồi chụp ảnh, ghi tọa độ bằng cái máy định vị cầm tay, đo đường kính bằng thước dây. Mơ cầm sổ ghi số liệu theo anh đọc, vì tay anh bận. Số thứ tự. Tọa độ. Đường kính. Chiều cao vết khoanh tính từ mặt đất. Tình trạng tán lá: vàng toàn bộ, vàng một nửa, bắt đầu vàng, còn xanh.

Còn xanh. Đó là chữ cô ghi nhiều nhất về sau.

Bởi vì không phải chỉ những cây đã vàng mới bị khoanh. Có những cây tán lá còn xanh nguyên, xanh mướt, nhìn từ xa không ai nghĩ có chuyện gì, nhưng dưới lớp bùn trộn rêu ngang ngực, vòng thắt lưng đã ở đó. Mới hơn. Vỏ quanh mép vết cắt còn tươi hơn. Có cây Chiêng cạo bùn ra thì thấy cả vết dao còn rõ từng nhát, như vừa làm tuần trước.

– Những cây này sẽ chết, – anh nói. – Chưa vàng, nhưng sẽ chết. Không cứu được.

– Không có cách nào hả anh?

– Có người bảo ghép cầu vỏ. Lấy vỏ cây khác ghép nối qua vết khoanh. Làm được với cây ăn quả, cây nhỏ. Cây này ba trăm năm rồi. – Anh lắc đầu.

Đến trưa thì họ đếm xong. Mơ cộng lại trong sổ, cộng hai lần cho chắc.

Ba mươi mốt cây.

Ba mươi mốt cây pơ mu cổ, đường kính từ bảy mươi phân đến gần hai mét, bị khoanh vỏ, rồi trát bùn trộn rêu lên che lại. Mười bốn cây trong danh sách sâu bệnh của kỹ sư Lộc. Mười bảy cây không có trong danh sách nào, đang chờ đến lượt vàng ngọn.

Cây cuối cùng họ đến là cây mẹ.

Chiêng đứng trước nó rất lâu, không cạo. Mơ đứng cạnh anh. Cô không cần anh nói. Cô đã nhìn thấy cái vòng bùn nâu sẫm ngang ngực ở thân cây to nhất, cái thân cây ba người ôm không xuể. Cô đã nhìn thấy, ở mép tán lá phía tây, cái vệt vàng mà gần bốn tuần trước Chiêng kể chỉ nhỏ như một sợi tóc bạc. Bây giờ nó to bằng cả một cành.

Chiêng cạo. Lần này anh cạo chậm. Cây quá to, vòng quanh thân mất gần mười phút. Anh không bỏ sót chỗ nào. Mơ đứng ghi số. Đường kính ngang ngực: một mét chín mươi tư. Chiều cao vết khoanh: một mét hai mươi. Tình trạng tán: bắt đầu vàng.

– Bà Dế bảo, – Mơ nói, giọng khàn, – cây mẹ còn thì nước suối còn.

Chiêng không đáp. Anh ngồi xuống cái rễ to nhất của cây, cái rễ mà hồi bé anh vẫn ngồi ăn cơm nắm cùng bố. Mơ ngồi xuống cạnh anh. Cô lấy trong ba lô ra hai nắm xôi bà Ỏn gửi lên từ hôm qua, đưa anh một nắm. Anh cầm, không ăn.

– Bùn, – anh nói, sau một lúc rất lâu. – Họ trát bùn để che. Không phải để chữa sâu. Để người đi tuần đi qua không thấy. Nếu không có cái tranh của Dình, nếu không có câu bố Tủa nói với em, thì anh nhìn mười lần cũng không cạo.

Đấy là lần đầu tiên anh xưng "anh" với cô. Anh không để ý mình vừa nói thế. Cô thì để ý.

– Thế báo cáo của kỹ sư Lộc...

– Lỗ sâu là có thật. Cây già nào chẳng có lỗ sâu. Anh ta chỉ chụp lỗ sâu, không chụp dưới lớp bùn. – Anh cắn một miếng xôi, nhai chậm. – Hồ sơ đẹp lắm. Anh Khải bảo hồ sơ của họ đẹp hơn hồ sơ của mình.

– Bây giờ mình có ảnh.

– Ừ. Bây giờ mình có ảnh.

Họ xuống núi lúc hai giờ chiều. Lần này Chiêng đi đường đất của công ty, vì đường mòn lúc sáng quá dốc để xuống. Đi qua lô sâm thì không gặp ai. Hôm nay Chủ nhật, công nhân nghỉ, chỉ có cái lán bảo vệ đóng cửa, một con chó vàng nằm phơi nắng ở bậc lán, ngẩng lên nhìn hai người rồi lại gục xuống.

Đến khúc quanh nơi con đường đất nhập vào đường xuống Lùng Phìn, họ gặp Pấng.

Anh đi xe máy, không phải xe tải, một chiếc xe số cũ, áo khoác da, mũ bảo hiểm cài quai lỏng lẻo. Thấy Chiêng và Mơ, anh phanh lại, chân chống xuống đất, mặt ngạc nhiên rồi tươi ngay lên.

– Ơ! Hai người đi đâu về đây?

– Đi rừng, – Chiêng nói.

– Chủ nhật mà còn đi rừng! Thằng này hết thuốc chữa. – Pấng cười, nhìn sang Mơ, nháy mắt. – Mà dắt cả cô giáo đi rừng, khiếp. Cô giáo không mệt à?

– Em mệt lắm, – Mơ cười.

– Anh đi đâu thế? – Chiêng hỏi.

– Lên lấy tiền công. Ông Trụ hẹn trả hôm nay. Tháng này trả góp xe căng quá. – Pấng chép miệng. – Ông ấy bảo lên lán mà lấy, lên đến nơi chắc lại bảo mai. Thôi anh lên đây. Tối nay có xuống Nà Hừ thì ghé nhà anh uống rượu.

Anh rồ ga, đi lên. Chiêng đứng nhìn theo một lúc. Mơ nhớ ra cái lán bảo vệ đóng cửa, con chó vàng nằm phơi nắng. Cô định nói, rồi thôi. Có lẽ ông Trụ hẹn Pấng ở chỗ khác. Có lẽ cô nghĩ nhiều. Chiêng cũng không nói gì. Anh nổ máy cái xe quấn xích anh để ở khúc quanh từ sáng, đợi cô ngồi lên, rồi chạy về bản.

Bốn ngày sau là ngày hai mươi tháng Mười một.

Mơ không nghĩ ở Lùng Phìn người ta biết ngày Nhà giáo. Cô nhầm. Sáng thứ Năm, cô bước vào lớp thì thấy bàn giáo viên phủ đầy hoa. Không phải hoa mua. Hoa dã quỳ vàng, hoa tầm xuân trắng, hoa cải dại vàng li ti, một cành mận rừng chưa nở, mấy bông hoa gì tím tím cô không biết tên. Tất cả cắm trong một cái ống nứa, một cái bát sứt, một cái chai nhựa cắt đôi. Mười bảy đứa học trò đứng dậy, đồng thanh, mỗi đứa một giọng:

– Chúng con chúc mừng cô giáo!

Chở đưa cô một tấm thiệp vẽ tay, tấm bìa cứng gấp đôi, bên trong viết bằng bút mực tím, nắn nót từng chữ: "Con chúc cô giáo khỏe, ở lại với chúng con lâu." Pà đứng lên hát một bài tiếng Mông, giọng trong veo, cả lớp im phăng phắc. Dình tặng cô một bức tranh: cô giáo đứng giữa rừng, tay cầm cuốn sổ, sau lưng là những cái cây to, cái nào cũng có một vòng thắt lưng. Tủa, đã đi học lại từ thứ Hai, bố nó đỡ dần, đặt lên bàn cô một túi giấy báo. Cô mở ra. Một nắm hạt dẻ rừng rang, còn ấm.

– Con không bắn chim, – Tủa nói, mặt đỏ. – Con nhặt dẻ.

Mơ cười. Cô cười mà không biết mình cười hay sắp khóc.

Thì có tiếng xe.

Không phải tiếng xe tải xanh lục của Pấng. Tiếng một chiếc xe bán tải, máy êm hơn, nặng hơn, bò lên dốc cuối bản. Chiếc xe màu trắng, thùng sau phủ bạt, đỗ trước cổng trường. Cửa cabin mở.

Ông Lượng bước xuống. Áo sơ mi trắng, áo khoác len màu xám, ủng cao su sạch bong. Tay ông ta ôm một bó hoa hồng đỏ thật, loại hoa bán ở các tiệm hoa dưới phường, bọc giấy bóng kính, thắt nơ. Giữa sân trường đất nện của Lùng Phìn, bó hoa ấy đỏ như một vết thương.

Sau lưng ông ta, người lái xe, một gã thanh niên Mơ chưa từng thấy, đang mở bạt thùng xe. Bên trong là chăn. Những cái chăn bông dày, bọc túi ni lông, xếp chồng lên nhau, có đến vài chục cái.

– Chúc mừng cô giáo! – Ông Lượng nói to, giọng vui vẻ, bước vào sân, chìa bó hoa. – Hai mươi tháng Mười một, công ty không quên các thầy cô vùng cao. Còn đây là chăn ấm cho bọn trẻ, sắp rét rồi. Năm nay rét sớm.

Thầy Khua từ lớp bên bước ra. Mai từ lớp mẫu giáo bước ra. Bọn trẻ ùa ra sân, reo hò quanh thùng xe. Mơ đứng ở cửa lớp, tay vẫn cầm tấm thiệp của Chở. Cô nhận bó hoa, vì cô không biết làm gì khác.

Ông Lượng cười, gật đầu chào thầy Khua, chào Mai, xoa đầu mấy đứa trẻ. Rồi ông ta bước lại gần Mơ, gần hơn một chút so với lần khai giảng. Ông ta nói, giọng nhỏ hơn, đủ để chỉ cô nghe, vẫn cái giọng chậm, rõ, có chỗ ngừng, như người kể chuyện ngày bé đi chân đất:

– Nghe nói cô giáo hay đi rừng nhỉ. – Ông ta mỉm cười, mắt nhìn thẳng vào cô, rồi nhìn xuống đôi ủng mới dưới chân cô. – Rừng bây giờ nguy hiểm lắm. Cô giáo giữ gìn sức khỏe.

— Hết chương 9 —