Băng giá trên ruộng bậc thang

Chương 12: Băng giá trên ruộng bậc thang

Sáng thứ Bảy, mười ba tháng Mười hai, Mơ mở cửa phòng và thấy cả thế giới đã bị ai đó rắc đường.

Mái tôn trắng. Sân đất trắng. Cây đào già ở góc sân trắng, từng cành, từng nhánh nhỏ đều bọc một lớp băng mỏng trong suốt, nắng sớm chiếu vào lấp lánh như những ngón tay thủy tinh. Bụi dong riềng sau nhà trắng. Những bậc ruộng đã gặt trên sườn núi trắng xóa, gốc rạ dựng đứng như những cây kim bạc. Cô bước một bước ra sân, chân trượt, phải bám vào khung cửa. Mặt đất cứng như đá. Hơi thở cô bay ra thành khói.

– Băng giá, – Mai nói, đi từ nhà mình sang, quấn kín khăn, chỉ hở hai con mắt. – Năm nay về sớm.

Cái ống nước tự chảy dẫn từ khe về bể nước sau trường đã đóng băng từ đêm. Nước trong bể đóng một lớp váng cứng, Mơ lấy gáo gõ mới vỡ. Mấy cây cải mèo trong vườn rau của Mai rũ xuống như bị luộc chín. Con trâu nhà trưởng bản đứng trong chuồng, trên lưng người ta khoác một cái bao tải, thở phì phì ra hai luồng khói trắng.

Thứ Bảy không có học. Nhưng đến tám giờ sáng, khi nắng đã lên một chút và băng trên cành đào bắt đầu nhỏ giọt, thì Mơ thấy lũ trẻ kéo nhau đến cổng trường.

Không phải cả lớp. Chín đứa. Tủa đi đầu, dắt theo Mỷ. Rồi Dình. Rồi Lềnh, mặt đỏ ửng, ho húng hắng. Rồi Pà, rồi mấy đứa lớp Hai. Đứa nào cũng quấn chăn, những cái chăn bông của công ty Mây Xanh, đã bỏ túi ni lông, khoác lên người như áo choàng, quấn kín từ đầu đến chân, chỉ hở khuôn mặt. Và đứa nào cũng chân đất. Hoặc đi dép nhựa, không tất.

– Sao các con lên đây? – Mơ hỏi. – Hôm nay thứ Bảy mà.

– Ở nhà lạnh, – Tủa nói. – Ở trường có bếp.

Mơ nhìn những bàn chân đỏ tím trên mặt đất đóng băng. Cô quay vào bếp, nhóm lửa.

Hôm ấy cô với Mai nhóm lửa ở cả ba gian bếp: bếp chung của điểm trường, bếp nhà Mai, và một bếp tạm dựng ngay giữa lớp học bằng cái chậu gang cũ. Cô nấu một nồi cháo to, gạo hỗ trợ học sinh còn trong kho, thêm ít thịt băm Mai mua từ phiên chợ trước, rắc hành. Bọn trẻ ngồi quanh chậu lửa, hơ tay, hơ chân, húp cháo, mũi đứa nào cũng thò lò. Lềnh ho đến mức không húp được, phải để nguội. Mơ sờ trán nó. Nóng hâm hấp.

– Lềnh ho mấy hôm rồi?

Lềnh giơ năm ngón tay. Rồi nghĩ, giơ thêm hai ngón.

Bảy ngày. Mơ lấy trong túi thuốc của mình ra mấy viên hạ sốt cho trẻ con, cô mang theo từ dưới xuôi. Cô nghiền nhỏ, hòa với nước, cho Lềnh uống. Rồi cô bảo Mai, chiều nay phải báo bố Lềnh đưa xuống trạm y tế.

– Anh Chu đi làm thuê ở bản bên rồi, – Mai nói. – Tối mai mới về.

Đến trưa thì nhiệt kế treo ở hiên lớp chỉ bốn độ. Thầy Đông gọi điện lên lúc mười hai giờ, sóng chập chờn, giọng ông lạc đi:

– Thứ Hai tuần sau mà dưới bảy độ thì cho học sinh nghỉ. Hướng dẫn rồi đấy. Đừng có cố.

– Thầy ơi, cho nghỉ thì chúng nó cũng lên đây. Ở nhà lạnh hơn.

Đầu dây bên kia im một lúc. Rồi thầy Đông thở dài:

– Ừ. Năm nào cũng thế. Thế thì nấu cháo cho chúng nó. Gạo thiếu thì bảo tôi.

Chiều hôm ấy, lúc Mơ đang ngồi cạnh chậu lửa đọc truyện cổ tích cho chín đứa trẻ nghe, thì có tiếng xe ở ngoài cổng.

Cô không quay ra. Cô biết tiếng xe ấy. Tiếng cái xích quấn bánh lạch cạch trên mặt đất đóng băng, tiếng máy cũ hụt hơi khi lên dốc. Cô vẫn đọc tiếp, đọc đến đoạn người em được chim thần chở ra đảo lấy vàng, đọc đều, không vấp. Tủa thì quay ra. Dình thì quay ra. Mỷ thì đã chạy ra.

Chiêng đứng ở cửa lớp. Trên vai anh là một bó củi. Không phải củi tươi chặt từ cây sống, mà là cành khô, cành chết, nhặt nhạnh từ đâu đó, bó gọn bằng dây mây. Dưới chân anh là một cái bao tải. Anh đặt bó củi xuống cạnh chậu lửa, rồi cúi xuống mở bao.

Tất. Tất len. Mấy chục đôi tất len, đủ màu, đỏ, xanh, vàng, nâu, cỡ to cỡ nhỏ, loại bán ở chợ phiên Nà Hừ hai chục nghìn một đôi.

– Đứa nào cũng một đôi, – anh nói, bằng tiếng Mông, rồi bằng tiếng Kinh. – Đi vào, không được bán, không được cho bố đi.

Bọn trẻ nhao vào cái bao. Mơ ngồi im, cuốn truyện cổ tích vẫn mở trên đùi. Cô tính nhẩm. Mấy chục đôi tất, hai chục nghìn một đôi. Lương kiểm lâm địa bàn được bao nhiêu? Cô không biết. Nhưng cô biết cái áo khoác anh đang mặc đã sờn ở khuỷu tay, và đôi ủng anh đi đã vá ở mũi.

Chiêng đi một vòng, đi tất cho Mỷ, cho Lềnh, rồi cho Pà. Pà tự đi được nhưng vẫn để anh đi. Rồi anh ngồi xuống cạnh chậu lửa, cách Mơ một khoảng bằng một cái ghế, chìa hai tay ra hơ. Anh không nhìn cô.

Cô cũng không nhìn anh.

Một lúc. Hai lúc. Bọn trẻ đã đi tất xong, đứa nào cũng ngắm chân mình, cười khúc khích. Tủa đi tất đỏ, Dình đi tất xanh. Mỷ đi đôi tất vàng to quá cỡ, mũi tất thõng ra như hai cái đuôi.

– Anh nói sai, – Chiêng nói. Giọng anh nhỏ, chỉ đủ cho cô nghe giữa tiếng bọn trẻ ríu rít. – Hôm trước.

Mơ không đáp.

– Không phải em không ở đây đủ lâu. – Anh nhìn ngọn lửa. – Là anh ở đây lâu quá. Lâu đến mức nhìn cái gì cũng thấy cái xấu trước.

Cô quay sang nhìn anh. Anh vẫn nhìn ngọn lửa. Má anh đỏ lên, không biết vì lửa hay vì cái gì khác.

– Em cũng nói sai, – cô nói. – Câu tự trọng ấy.

– Câu ấy không sai. – Anh cười, cái cười lệch một bên. – Câu ấy đau thôi.

Rồi không ai nói gì nữa. Không cần. Mơ đọc tiếp truyện cổ tích, đọc đến đoạn người anh tham lam bị chim thần thả xuống biển. Chiêng ngồi nghe, như một đứa học trò lớn xác. Thỉnh thoảng anh bẻ một cành củi khô, thả vào chậu lửa.

Gần tối thì Tủa đến bên Chiêng. Thằng bé đứng một lúc, ngập ngừng, rồi thò tay vào túi quần, rút ra cái ná cao su. Cái ná bằng chạc cây ổi, dây cao su cắt từ săm xe đạp, cái ná đã bắn vỡ bốn cái cửa sổ và không biết bao nhiêu con chim.

Nó chìa cái ná cho Chiêng.

– Chú giữ hộ cháu, – nó nói. – Cháu không bắn chim nữa.

Chiêng nhìn cái ná. Rồi nhìn Tủa.

– Sao thế?

– Chim cũng rét, – Tủa nói, nghiêm trang. – Sáng nay cháu thấy con chim sẻ chết dưới gốc đào. Chết cứng. Không ai bắn nó cả. Nó rét quá thì chết.

Chiêng cầm lấy cái ná. Anh không nói gì, chỉ gật đầu, cất cái ná vào túi áo ngực, chỗ người ta cất những thứ quan trọng, rồi cài khuy túi lại. Tủa nhìn theo cái túi áo, gật đầu, như vừa ký xong một bản hợp đồng.

Ba ngày sau đó băng không tan.

Ban ngày nắng lên được vài tiếng, băng trên cành cây nhỏ giọt, đất mềm ra một lớp mỏng trên mặt. Đến bốn giờ chiều mặt trời khuất núi, nhiệt độ tụt xuống, đến đêm thì cả bản lại đóng băng. Thứ Hai, thứ Ba, nhiệt kế ở hiên lớp buổi sáng chỉ ba độ, rồi hai độ. Theo hướng dẫn, Mơ cho học sinh nghỉ. Và cả lớp vẫn kéo đến, vì ở trường có bếp, có cháo, có cô. Mơ không dạy theo giáo án. Cô kể chuyện, đọc truyện, cho chúng nó tập viết trên mặt bàn phủ tro bếp, cho Dình vẽ, cho Pà hát. Thầy Khua đến, thổi khèn. Mai mang thắng cố sang. Điểm trường Lùng Phìn ba ngày ấy không giống trường học, giống một cái bếp lửa khổng lồ có mười mấy đứa trẻ ngồi quanh.

Chiều thứ Hai Chiêng lại lên, mang theo một cuộn bạt xanh xin được ở Hạt. Anh trèo lên mái, căng bạt che kín vách phía bắc của lớp học, chỗ gió lùa mạnh nhất, đóng nẹp tre giữ mép. Dình đứng dưới vẽ chú Chiêng ngồi trên mái nhà như con khỉ. Tủa đứng dưới đưa đinh. Lúc anh trèo xuống, hai bàn tay đỏ bầm vì lạnh, Mơ đưa cho anh bát cháo, và anh ăn ngay tại hiên, đứng, như người sắp phải đi tiếp. Anh bảo dự báo còn rét đến hết tuần. Anh bảo trên Phìn Pó băng phủ trắng cả rừng, cây pơ mu chết đứng với cây sống bây giờ nhìn giống hệt nhau, đều trắng. Anh nói câu ấy rồi im, nhìn lên núi, và Mơ biết anh lại nghĩ đến cây mẹ.

Lềnh ngày nào cũng đến, ngày nào cũng ho. Mơ cho nó uống thuốc hạ sốt, nó đỡ một chút rồi lại sốt. Tối Chủ nhật anh Chu về, Mai bảo anh đưa con xuống trạm y tế. Anh Chu nói được, sáng thứ Ba đưa. Sáng thứ Ba trời đóng băng trắng xóa, dốc Đá Trắng không xe nào xuống được, anh Chu bảo chiều đưa. Chiều thì anh phải lên rừng lấy củi, nhà hết củi. Anh bảo mai.

Mơ không biết phải làm gì hơn. Cô đâu phải bác sĩ. Cô đâu phải bố nó.

Tối thứ Ba, mười sáu tháng Mười hai, cô ngồi trong phòng, đắp hai cái chăn, mặc áo phao mẹ gửi, đeo găng tay, viết giáo án cho tuần sau dưới ánh đèn sạc. Gió lùa qua những khe vách ván đã dán giấy báo, giấy báo phồng lên xẹp xuống như phổi một con vật đang thở. Cái hộp gỗ pơ mu nằm trên giá, bên cạnh tấm thiệp của Chở và bức tranh cô giáo giữa rừng của Dình. Cô nhìn cái hộp, nghĩ đến bố. Nghĩ đến cuộc gọi chưa đầy một phút. Đừng đi rừng.

Mười một giờ, cô tắt đèn, chui vào chăn. Bên ngoài im phăng phắc, chỉ có tiếng gió, và tiếng băng thỉnh thoảng nứt răng rắc trên mái tôn.

Cô vừa chợp mắt thì có tiếng đập cửa.

Không phải tiếng gõ. Tiếng đập, bằng cả bàn tay, gấp gáp, liên hồi, rung cả vách ván. Rồi tiếng một người đàn ông gọi to, bằng tiếng Mông, rồi bằng tiếng Kinh, thứ tiếng Kinh lắp bắp, vỡ vụn:

– Cô giáo! Cô giáo ơi! Thằng Lềnh! Thằng Lềnh!

Mơ vùng dậy, khoác áo, chạy ra mở cửa. Anh Chu đứng đó, giữa trời băng giá, không mặc áo khoác, chân đi dép, trong tay ôm một cái bọc chăn. Ánh đèn pin trên tay Mơ chiếu vào cái bọc ấy.

Lềnh. Mắt thằng bé nhắm nghiền. Mặt nó đỏ rực. Ngực nó phập phồng nhanh, nông, như con chim non bị sập bẫy. Mỗi lần nó thở, có một tiếng rít khô khốc, như tiếng gió lùa qua khe vách.

Và đôi môi nó, dưới ánh đèn pin, không đỏ. Đôi môi nó tím.

— Hết chương 12 —