Bánh chưng bên sông

Chương 17: Bánh chưng bên sông

– Cậu buộc lạt chặt tay thế, – bà Liễu nói, cầm cái bánh chưng vuông vức Chiêng vừa gói xong lên, lật đi lật lại, ấn ngón tay cái vào mặt lá dong, – thì luộc xong cắt ra nó mới không nhão. Con Mơ nhà tôi gói hai mươi năm chưa được cái nào như thế này.

– Mẹ! – Mơ kêu lên từ đầu chiếu bên kia, tay đang lúng túng với cái khuôn gỗ, gạo nếp vương vãi khắp nơi.

– Thì mẹ nói sai à?

Chiêng cúi đầu, cười, không nói gì, tay đã gấp xong bốn góc lá cho cái bánh thứ hai. Không có khuôn. Anh gói bằng tay, như bà Ỏn vẫn gói ở Nà Hừ mỗi dịp Tết, lá dong xếp chéo, gạo đổ, đỗ đổ, thịt đặt giữa, gạo phủ lên, rồi gấp, rồi bẻ góc, rồi buộc lạt giang thành bốn đường thẳng tắp. Cái bánh ra tay anh vuông như cái hộp.

Hôm ấy là ngày hai mươi tám Tết, Chủ nhật, mười lăm tháng Hai. Sân nhà Mơ là một cái sân gạch đỏ rộng ở một làng ven đê sông Hồng thuộc tỉnh Hưng Yên. Giữa sân trải hai cái chiếu, bày ba chậu gạo nếp ngâm, một chậu đỗ xanh đã đồ, một rổ thịt ba chỉ thái miếng to, một chồng lá dong đã rửa sạch lau khô. Cả nhà ngồi gói bánh từ sáng. Tùng, em trai Mơ, sinh viên năm hai trên Hà Nội, ngồi cạnh Chiêng, học theo anh, gói ra những cái bánh méo như cái gối.

– Anh dạy em đi, – Tùng nói. – Anh rể rừng. Dạy em cái chiêu không khuôn.

– Tùng! – Lần này là bà Liễu kêu.

– Thì chị Mơ chả gọi anh ấy là anh còn gì. Anh của chị thì là anh rể em.

Chiêng đỏ mặt. Mơ ném một nắm lá dong vào em trai.

Hai người về đến làng lúc mười giờ đêm thứ Sáu. Từ Hà Nội về, Tùng chạy xe máy lên bến xe đón, chở Mơ, còn Chiêng đi xe ôm theo sau, ba lô trên lưng, cầm theo cái túi bà Ỏn gửi. Mẹ Mơ đứng ở cổng, bố Mơ đứng ở hiên. Đèn sân bật sáng trưng.

Mơ đã tưởng tượng giây phút ấy cả trăm lần. Bố mẹ sẽ nhìn anh thế nào. Anh sẽ chào thế nào. Nhưng giây phút thật thì nhanh, vụng, và chẳng giống gì tưởng tượng. Chiêng bước vào cổng, đặt túi xuống, khoanh tay, cúi đầu, cúi đúng như Pấng dặn, cúi sâu đến mức Tùng phải bịt miệng nén cười.

– Cháu chào bác. Cháu là Chiêng.

Mẹ Mơ nhìn anh từ đầu đến chân. Lâu. Rồi bà nói:

– Cao thế này mà nó bảo bé.

– Con bảo bé bao giờ...

– Thì mày bảo anh ấy gầy. Gầy với bé là một.

Bố Mơ đứng ở hiên. Ông năm mươi tuổi, người tầm thước, tóc đã muối tiêu, mặc cái áo len cũ màu nâu, mùi mùn cưa và dầu bóng gỗ. Ông nhìn Chiêng một lúc, gật đầu.

– Cậu vào nhà đi. Đi đường xa mệt.

Rồi ông quay vào. Chỉ thế. Mơ đứng ở sân, nhìn theo lưng bố. Bố cô vẫn thế, ít lời, nhưng cô biết bố cô, biết cái gật đầu nào là vui, cái gật đầu nào là thường. Cái gật đầu này không nói gì cả.

Ngày hai mươi bảy, bà Liễu dò xét. Bà dò kiểu dưới xuôi, không hỏi thẳng câu nào, mà hỏi vòng. Hỏi Chiêng có quen ăn rau muống không. Hỏi trên ấy mùa đông có lạnh lắm không, nhà có lò sưởi không. Hỏi kiểm lâm có phải trực Tết không, lương có được nhiều không, có được phụ cấp gì không. Hỏi mẹ Chiêng làm gì, nhà có mấy anh em, nhà sàn có cao không, có cầu thang không, người già đi lại có khó không. Chiêng trả lời từng câu, thật thà, chậm rãi, không giấu cái gì, không thêm cái gì. Lương thì anh nói thẳng con số. Nhà thì anh tả từng cái cột.

Đến trưa, bà mở cái túi bà Ỏn gửi. Ống cơm lam, cá suối nướng khô, măng chua, chai rượu ngô. Và tấm khăn piêu đỏ, gấp vuông vức, bọc trong một tờ giấy báo. Bà Liễu mở tấm khăn ra, trải trên đùi, nhìn những hình thoi, hình móc câu, những tua chỉ ngũ sắc. Bà sờ những đường chỉ dệt bằng đầu ngón tay, như người ta sờ một tấm vải lụa ở chợ để xem dày mỏng.

– Mẹ cậu dệt đấy à?

– Vâng ạ. Mẹ cháu dệt mấy hôm. Mẹ cháu bảo không biết bác thích màu gì, nên dệt màu đỏ. Người Thái bảo màu đỏ là màu may.

Bà Liễu không nói gì. Bà gấp tấm khăn lại, cẩn thận, theo đúng nếp cũ, rồi đứng dậy, cầm vào buồng. Lúc bà đi ra, mắt bà đỏ hoe. Bà bảo khói bếp.

Chiều hôm ấy, Chiêng làm cá, mổ gà, chẻ củi, sửa lại cái chân bàn gãy ở hiên, những việc không ai nhờ. Bà Liễu đứng nhìn anh làm cá. Anh đánh vảy, mổ bụng, rửa, khứa, nhanh, gọn, sạch. Bà đứng nhìn rất lâu.

– Cậu làm cá giỏi hơn con bé nhà tôi, – bà nói.

– Mẹ ơi, – Mơ nói, – mẹ khen anh ấy thì cứ khen, đừng có lấy con ra so.

– Thì mày có gì cho mẹ so khác đâu.

Chiêng ngẩng lên. Lần đầu tiên từ khi về, anh cười thành tiếng.

Bố Mơ ở trong xưởng gần như cả ngày. Cái xưởng mộc nằm sau nhà, một gian nhà cấp bốn mái tôn, cửa gỗ, có cái cửa sổ luôn mở hé. Trong xưởng ngổn ngang những tấm ván xoan, ván mít, mấy cái ghế đang đóng dở, một cái tủ đã bào xong chờ đánh dầu. Mùn cưa phủ đầy nền xi măng. Mùi gỗ, mùi keo, mùi dầu bóng. Ông đi ra ăn cơm, ăn nhanh, ít nói, rồi lại vào xưởng.

Tối hai mươi bảy, Chiêng đi ra sau nhà, đến đứng ở cửa xưởng. Mơ đi theo, đứng sau anh. Bố cô đang ngồi bên bàn bào, tay cầm cái đục, không làm gì, nhìn vào khoảng không.

– Cháu vào được không bác?

Bố cô giật mình, như người đang ngủ bị gọi dậy. Ông gật đầu.

Chiêng bước vào. Anh đi một vòng quanh xưởng, nhìn những tấm ván, sờ những cái ghế đang đóng dở, nhìn những mộng ghép. Anh dừng lại ở cái tủ đã bào xong, cúi xuống xem chỗ ghép góc.

– Bác ghép mộng không đinh, – anh nói. – Giống cái hộp của em Mơ.

– Ừ.

Chiêng đứng im. Rồi anh hít vào, khẽ, như người đi rừng vẫn làm khi gặp một mùi lạ. Mơ thấy anh quay đầu, nhìn về phía góc xưởng, chỗ có cái tủ gỗ cũ của bố cô, cái tủ đựng đồ nghề, luôn khóa.

– Bác có gỗ pơ mu ạ? Cháu ngửi thấy.

Bố cô đặt cái đục xuống bàn. Tiếng sắt chạm gỗ khô khốc.

– Gỗ cũ, – ông nói. – Mẩu vụn. Từ hồi xưa.

Ông đứng dậy, đi ra phía cửa, như muốn nói buổi nói chuyện đã hết. Chiêng hiểu. Anh cảm ơn, rồi đi ra. Mơ nhìn bố. Bố cô đứng ở cửa xưởng, quay lưng lại với cái tủ khóa, rút bao thuốc lào trong túi áo ra, vê một điếu, châm lửa, rít một hơi dài. Ông ho. Cái cơn ho khan quen thuộc mỗi sáng, giờ đến cả buổi tối.

Ngày hai mươi tám, gói bánh xong lúc trưa, ba mươi cái bánh chưng xếp thành chồng trên chiếc mâm nhôm to. Chiều, Tùng với Chiêng bắc nồi bánh. Cái nồi nhôm to như cái thùng phuy, kê trên ba hòn gạch ở góc sân, củi gộc chất bên cạnh. Lửa đỏ rực. Bánh phải luộc mười tiếng.

Chiều ấy, trong lúc Tùng canh nồi, Mơ dắt Chiêng đi lên đê.

Con đê chạy dọc sông Hồng, mặt đê trải nhựa, hai bên trồng cỏ, phía ngoài đê là bãi ngô, bãi chuối, rồi đến dòng sông. Nước sông mùa khô cạn, màu nâu đỏ, chảy chậm, rộng mênh mông, bên kia bờ là một dải bãi bồi mờ mờ trong khói chiều. Gió sông thổi lồng lộng, lạnh, nhưng là cái lạnh ẩm của đồng bằng, không phải cái lạnh buốt của núi. Trên đê, mấy đứa trẻ con thả diều. Một người đàn ông đạp xe chở cành đào trên yên sau, cành đào to gấp đôi người.

– Đây, – Mơ nói, dang tay. – Chỗ em hay lên nhìn xa. Chở hỏi em ở dưới xuôi lên đâu để nhìn xa. Em bảo lên đê.

Chiêng đứng trên mặt đê, nhìn. Nhìn dòng sông. Nhìn bãi bồi. Nhìn những cánh đồng phẳng lì phía trong đê, lúa vụ đông xuân mới cấy, xanh non, những mái nhà, những lũy tre, những cột điện, tất cả trải ra phẳng lặng đến tận chân trời, không có một ngọn núi nào.

– Xa thật, – anh nói.

– Có xa bằng Lùng Phìn không?

Anh nghĩ một lúc.

– Không. – Anh quay sang cô, cười. – Nhưng mà rộng. Anh chưa bao giờ thấy cái gì rộng thế này mà không có núi chặn.

Họ đứng trên đê đến khi trời tối. Mơ kể chuyện ngày bé, chuyện bố chở cô trên xe đạp lên đê thả diều, chuyện bố làm cho cô cái đèn ông sao mỗi năm. Chuyện bố đi xe đường dài về, ngồi trên đê kể chuyện các con đèo. Chiêng nghe. Anh hỏi bố cô chạy đèo nào. Cô nói không nhớ hết, hình như có đèo Pha Đin, đèo Ô Quy Hồ, đèo Khau Phạ, nhiều lắm, mấy chục con đèo.

Anh không hỏi thêm. Anh chỉ nắm tay cô, và hai người đi về.

Tối hai mươi tám, cả nhà ăn cơm trên sân, cạnh nồi bánh chưng đang sôi sùng sục. Mâm cơm có gà luộc, canh măng, giò lụa, nem rán, và đĩa cá suối nướng khô của bà Ỏn, bà Liễu hấp lại cho mềm, ai ăn cũng khen. Bố Mơ ngồi đầu mâm, uống một chén rượu ngô Chiêng mang về, khen một câu: rượu êm. Rồi lại im.

Không khí dễ chịu. Tùng kể chuyện trường. Bà Liễu kể chuyện chợ. Chiêng kể chuyện Lềnh qua khỏi, chuyện Pà hát ở Tết Mông, chuyện Tủa đưa cái ná. Bà Liễu nghe, gật gù, có lúc chép miệng. Có lúc bà cười.

Rồi bà hỏi, giọng tự nhiên như mọi câu hỏi khác trong hai ngày nay:

– Thế bố cậu làm gì? Con Mơ bảo cậu chỉ có mẹ với em gái.

Chiêng đặt đũa xuống.

– Bố cháu mất rồi ạ. Bố cháu cũng làm kiểm lâm. – Anh nói chậm, như mọi lần anh nói về bố, không bi thương, chỉ là kể. – Bố cháu mất ở đèo Pha Lìn, trên đường từ xã cháu xuống tỉnh. Đêm hai mươi ba tháng Chạp năm Mậu Tý, cháu mười hai tuổi. Bố cháu trực chốt kiểm tra lâm sản. Có một cái xe tải chở gỗ giấu dưới bắp cải, không dừng, vượt chốt. Bố cháu ra hạ thanh chắn thì bị xe quệt, ngã xuống taluy.

Bà Liễu đặt bát xuống. Bà chép miệng, định nói câu gì đó.

Thì có tiếng choang.

Cái bát sứ trong tay bố Mơ rơi xuống nền gạch, vỡ làm ba mảnh. Cơm văng ra. Canh văng ra, nóng hổi, bắn lên ống quần ông. Ông không cúi xuống nhặt. Ông không nhìn xuống. Ông ngồi im, hai bàn tay vẫn giữ nguyên tư thế như đang cầm bát, mắt nhìn thẳng vào Chiêng.

Rồi ông đứng dậy. Ông đi ra sân, qua cái nồi bánh chưng đang sôi, qua cái cổng sau, đi thẳng ra phía xưởng mộc, không nói một lời.

Cả mâm cơm ngồi im. Chỉ còn tiếng nồi bánh chưng sôi sùng sục, và tiếng lửa củi nổ lách tách trong bóng tối.

— Hết chương 17 —