Bữa cơm hai nhà

Chương 33: Bữa cơm hai nhà

– Cái cá này phải nướng lửa than, chị ạ, – bà Ỏn nói. – Lửa củi thì nó cháy ngoài, trong còn sống.

– Thì dưới tôi kho cá cũng thế, – bà Liễu nói. – Phải lửa liu riu. Lửa to thì cá nó tơi.

Hai người đàn bà ngồi xổm hai bên cái bếp than dưới gầm sàn, một người cầm cái kẹp tre gập con cá suối nhồi lá, một người cầm cái quạt nan quạt than. Mơ đứng ở chân cầu thang nhìn, không dám thở mạnh, sợ làm vỡ cái gì đó đang rất mỏng.

Hôm ấy là Chủ nhật, mùng chín tháng Tám. Bố mẹ cô và Tùng lên từ tối thứ Sáu, đi xe giường nằm, Chiêng ra tận trung tâm tỉnh đón. Bố cô đã về Hưng Yên được hơn một tuần, từ cuối tháng Bảy, khi anh Thuận báo ông được về nhà. Mấy ngày ấy, mẹ cô gọi cho cô mỗi tối. Mẹ hỏi đi hỏi lại bà Ỏn thích cái gì, ăn được cái gì, kiêng cái gì, người Thái mình đến chơi nhà thì phải mang gì, có phải quỳ không, có phải lạy không. Mơ bảo mẹ cứ mang cái gì mẹ thấy ngon nhất. Mẹ cô mang hai thùng nhãn lồng. Tháng Tám, nhãn lồng Hưng Yên đang mùa. Quả to, cùi dày, ngọt lịm, mẹ cô chọn từng chùm ở vườn nhà bà con bên kia đê, xếp vào thùng xốp, lót lá nhãn, ôm suốt mười tiếng đường đèo không cho ai cầm hộ.

Lúc bước lên chín bậc cầu thang nhà sàn chiều thứ Bảy, mẹ cô run. Mơ đi sau, thấy rõ hai đầu gối mẹ run. Bà Ỏn đứng ở đầu cầu thang, mặc áo cóm màu chàm, khăn piêu đội đầu, cái trâm bạc trên búi tóc. Hai người đàn bà nhìn nhau.

Rồi mẹ cô làm một việc mà Mơ không ngờ. Bà tháo cái khăn trên vai xuống, cái khăn piêu đỏ bà Ỏn gửi về hồi Tết, quàng lên cổ. Rồi bà chắp tay.

– Cháu chào chị. Em là mẹ cái Mơ.

Bà gọi "chị", tự xưng "em", lẫn lộn, như người không biết gọi thế nào cho phải. Bà Ỏn nhìn cái khăn đỏ trên cổ bà Liễu. Rồi bà Ỏn cười. Mơ chưa thấy bà Ỏn cười như thế bao giờ. Cười đến mức mắt nheo lại thành hai đường chỉ.

– Màu đỏ hợp với chị, – bà Ỏn nói. – Lên đây. Lên đây, ngồi gần bếp.

Bây giờ là trưa Chủ nhật. Hai người đàn bà ngồi dưới gầm sàn nướng cá từ sáng. Không phải vì cần hai người. Vì không ai chịu ngồi yên trên nhà. Bà Liễu đã giành con dao làm cá, bà Ỏn đã giành cái nồi đồ xôi. Rồi hai người cãi nhau về chuyện cho bao nhiêu muối vào chẩm chéo, cãi bằng hai thứ tiếng Kinh khác nhau, một thứ the thé đồng bằng, một thứ lơ lớ câu đảo. Hiên ngồi trên cầu thang ôm bụng cười.

Tùng ngồi dưới gốc cây bưởi với Chiêng, học chẻ lạt. Ông Bảo ngồi ở hiên nhà sàn, một mình, nhìn xuống sân.

Ông chưa vào gian trong. Từ chiều qua đến giờ, ông chưa đi qua chỗ khách không được đi qua.

Bữa cơm dọn lúc mười hai giờ. Mâm gỗ tròn to nhất nhà, đặt giữa sàn. Xôi nếp nương trong ép mây. Pa pỉnh tộp, ba con, con nào cũng nướng vàng. Canh măng chua. Rau rừng chấm chẩm chéo. Ống cơm lam. Một đĩa thịt lợn hun khói. Một đĩa giò lụa bà Liễu mang từ dưới xuôi, đã gói trong lá chuối giữ suốt đường. Một đĩa nhãn lồng bóc sẵn, trắng nõn. Và một bát tương Bần, đặc sánh màu nâu đỏ, mẹ cô nhất định mang lên, bảo người Thái có chẩm chéo thì người Hưng Yên có tương.

Trước khi ngồi vào mâm, bà Ỏn đứng dậy. Bà nhìn Mơ.

– Con, – bà nói. – Mang cái hộp ra đây.

Mơ đi vào buồng Hiên, lấy cái hộp gỗ trong túi ra. Cô đã mang nó xuống từ Lùng Phìn hôm qua, bọc trong cái khăn len đỏ, như Chiêng dặn. Cô cầm cái hộp đi ra. Cả nhà im.

Bà Ỏn không cầm lấy cái hộp. Bà quay sang ông Bảo.

– Ông đóng, – bà nói. – Ông đặt.

Ông Bảo đứng dậy. Ông đứng dậy chậm, như hôm trên đường đèo. Mơ đưa cái hộp cho bố. Ông cầm nó bằng hai tay, như người ta cầm một cái gì nóng. Rồi bà Ỏn đi trước, ông Bảo đi sau, vào gian trong. Qua chỗ khách không được đi qua. Mọi người đứng dậy, đi theo, dừng lại ở đầu gian.

Tấm kệ thờ. Bát hương. Chai rượu. Đĩa xôi. Tấm ảnh người đàn ông mặc áo kiểm lâm kiểu cũ, cười lệch một bên mép.

Ông Bảo đứng trước tấm kệ rất lâu. Rồi ông kéo cái nắp hộp ra. Miếng nỉ xanh đã không còn. Mơ đã không dán lại. Cái dấu tam giác có mũi tên chĩa lên, sẫm đen trên đáy hộp, ngửa lên trần nhà. Ông đặt cái hộp lên đầu bên phải tấm kệ, sát mép, ngay cạnh cái dấu đốt trên tấm ván.

Hai cái dấu. Một tấm ván. Mười bảy năm rưỡi trước, chúng nằm trên cùng một tấm gỗ, trong cùng một thùng xe màu xanh, dưới cùng một lớp bắp cải. Một mảnh rơi xuống đường đèo. Một mảnh nằm kẹt ở góc thùng. Bây giờ chúng nằm cạnh nhau, cách nhau một ngón tay.

Ông Bảo lùi lại một bước. Bà Ỏn đưa cho ông ba nén hương đã châm. Ông cầm lấy, đứng thẳng, nhìn tấm ảnh.

Rồi ông quỳ xuống.

Không ai đỡ ông. Không ai nói gì. Ông quỳ trên sàn nứa, ba nén hương trong tay, khói bay lên trần nhà, lên tấm ảnh, lên hai cái dấu. Ông cúi đầu, rất thấp, ba lần. Mơ không nghe ông khấn gì. Ông khấn không thành tiếng. Môi ông mấp máy rất lâu.

Mẹ cô đứng sau lưng Mơ, tay bám vào vai cô, bấm chặt đến mức đau. Tùng đứng cạnh Chiêng, mặt trắng bệch, lần đầu tiên trong đời không có câu nào để đùa.

Bà Ỏn đứng bên cạnh ông Bảo. Khi ông cắm ba nén hương vào bát xong, bà bước lên một bước, đứng trước tấm ảnh chồng. Bà nói. Bằng tiếng Thái. Giọng bà không to, chậm, đều, như người kể lại cho ai đó nghe một chuyện ở chợ.

Chiêng đứng ở đầu gian. Anh không dịch ngay. Mơ quay lại nhìn anh. Anh nhìn mẻ, mắt đỏ.

– Mẻ anh bảo, – anh nói, rất khẽ, cho cả nhà nghe. – Pỏ thằng Chiêng ơi. Người lái xe đến rồi. Ông ấy nhìn gương mười bảy năm. Ông ấy đóng cái hộp cho con gái, mang gỗ về lại núi. Mình chờ một câu, mình được câu ấy rồi. Bây giờ mình đừng chờ nữa.

Bà Ỏn quay lại. Bà nhìn ông Bảo, vẫn đang quỳ.

– Ông đứng lên đi, – bà nói, bằng tiếng Kinh. – Đứng lên ăn cơm. Cơm nguội thì cá nó tanh.

Bữa cơm hôm ấy dài đến bốn giờ chiều.

Lúc đầu không ai nói được gì. Rồi bà Liễu gắp cho bà Ỏn miếng giò, bảo chị ăn thử giò làng em, không có hàn the. Bà Ỏn gắp cho bà Liễu miếng cá bụng, Hiên nháy mắt với Mơ, cá bụng, khách quý. Rồi bà Liễu nếm chẩm chéo, cay chảy nước mắt, ho sặc sụa, cả mâm cười. Rồi bà Ỏn nếm tương Bần, nhăn mặt, rồi nếm lại, rồi gật gù, bảo chấm với xôi được. Rồi Tùng kể chuyện chị Mơ hồi bé hát như con mèo bị giẫm đuôi, Hiên kể chuyện anh Chiêng hồi bé leo cây gãy tay bảo ong đốt. Rồi hai người mẹ quay sang nhau, bắt đầu kể chuyện con mình hồi bé, ai hư hơn ai, ai ốm nhiều hơn ai, ai khó nuôi hơn ai. Hai bà kể như hai người bán hàng ở chợ phiên so hàng, càng kể càng to tiếng, càng to tiếng càng cười.

Có một lúc, giữa tiếng cười, mẹ cô đặt đũa xuống, nói nhỏ hẳn đi:

– Chị ạ, em nói thật. Em không chê gì nhà mình. Em chỉ sợ xa. Con gái đi xa, mai kia em ốm, nó ở tận đây.

Bà Ỏn gật đầu, như đã nghe câu ấy từ lâu.

– Xa thì đi xe, – bà nói. – Mười tiếng. Ngủ một giấc là đến. Chị ốm thì thằng Chiêng nó cõng con Mơ xuống. Nó bế thằng Lềnh qua dốc băng được, thì nó cõng vợ nó về thăm mẹ được.

Ông Bảo ăn ít. Ông ngồi ở đầu mâm, chỗ bà Ỏn chỉ cho ông. Chiêng ngồi cạnh ông, rót rượu cho ông. Hai người đàn ông uống với nhau ba chén rượu ngô. Không nói gì. Đến chén thứ ba, ông Bảo đặt chén xuống, nhìn Chiêng.

– Con, – ông nói.

Chiêng ngẩng lên.

Ông Bảo không nói thêm. Chỉ một chữ ấy. Rồi ông cúi xuống gắp miếng cá. Chiêng ngồi im một lúc. Rồi anh rót thêm một chén.

Tối hôm ấy, nhà Mơ ngủ lại nhà bà Ỏn. Bố cô và Tùng ngủ ở gian ngoài, trên tấm đệm bông gạo bà Ỏn trải sẵn. Mẹ cô ngủ trong buồng với Mơ và Hiên. Bà Ỏn ngủ ở buồng mình. Chiêng nằm ở gầm sàn, trên cái võng, vì nhà không còn chỗ, và vì anh bảo anh thích.

Cái hộp gỗ nằm trên kệ thờ cả đêm, cạnh tấm ván.

Sáng thứ Hai, lúc Mơ dậy, bà Ỏn đã đồ xong xôi. Bà gọi Mơ vào gian trong. Bà nhấc cái hộp gỗ xuống khỏi kệ thờ, đặt vào tay cô.

– Của con, – bà nói.

– Bác ơi...

– Một đêm thôi. Mẻ bảo một đêm. Bố nó gặp rồi. – Bà nhìn cái hộp trong tay Mơ, cái dấu tam giác trong đáy hộp. – Gỗ về núi rồi. Nhưng cái hộp thì là của con. Bố con đóng cho con. Đừng đựng phấn nữa. Phấn thì đựng hộp nhựa cũng được.

– Thế cháu đựng gì ạ?

Bà Ỏn nghĩ một lúc.

– Đựng cái gì sống ấy, – bà nói. – Cái gì mà mai kia nó mọc lên được.

Bà quay đi, xuống bếp. Mơ đứng lại trước kệ thờ, cầm cái hộp, nhìn cái dấu đốt còn lại trên tấm ván, bây giờ lại có một mình.

Chiều thứ Hai, lúc mọi người đang ngồi uống nước dưới gốc cây bưởi, mẹ cô gọi cô vào buồng. Bà ngồi trên tấm đệm, cái túi xách để trên đùi. Bà mở túi, lấy ra một cái phong bì trắng, đặt lên đùi cô.

– Mẹ mang lên cái này, – mẹ cô nói. – Mẹ định đưa con từ hôm qua. Mẹ không đưa được.

Mơ mở phong bì. Một tờ đơn. Đơn xin chuyển công tác, mẫu in sẵn, đã điền gần hết. Tên cô. Ngày sinh. Nơi công tác hiện tại: trường Tiểu học Nậm Lìn, tỉnh Lai Châu. Nơi xin chuyển đến: tên ngôi trường bên kia sông Hồng, cách nhà bảy cây số. Cái trường có cô Hạnh về hưu. Cái tên trường ông Lượng đã viết trên mảnh giấy kẹp sau tấm danh thiếp.

Ở cuối tờ đơn, chỗ ký tên, còn trống.

— Hết chương 33 —