Những cây chết đứng

Chương 7: Những cây chết đứng

Cây pơ mu thứ nhất chết từ ngọn xuống, và Chiêng đứng dưới gốc nó suốt mười phút mà không nói được câu nào.

Anh biết cây này. Năm anh mười tuổi, bố dắt anh lên đây lần đầu, đã bắt anh dang tay ôm thử. Anh ôm được một phần ba. Bố cười, bảo cây này hơn ba trăm năm tuổi, nghĩa là lúc nó còn bé bằng cái cán dao thì bản Nà Hừ chưa có ai biết chữ. Bây giờ cây vẫn đứng đó, thân thẳng, vỏ nâu xám xoắn vặn lên trời như sợi thừng. Nhưng tán lá trên cao, cái tán xanh sẫm dày đặc mà ngày bé anh nằm ngửa nhìn mãi không thấy trời, đã ngả sang màu gạch cũ. Lá vảy rụng lả tả dưới gốc, phủ một lớp nâu đỏ lên mặt đất, dẫm lên nghe xào xạo như dẫm lên vỏ trấu.

– Đây, anh Khải xem, – kỹ sư Lộc nói, chỉ vào thân cây ngang tầm mắt. – Lỗ đục đây. Sâu đục thân. Năm nay mưa nhiều, ẩm, nó phát dịch.

Lộc ngoài ba mươi, đeo kính, mặc áo khoác gió màu xanh dương có in logo công ty Mây Xanh ở ngực, giày leo núi mới tinh. Anh ta nói nhanh, dùng nhiều từ chuyên môn, cầm một cái máy tính bảng bọc trong túi chống nước, vuốt qua vuốt lại những bức ảnh chụp cận lỗ sâu.

Ông Khải ghé mắt nhìn. Trên thân cây quả thật có những lỗ nhỏ, tròn, to bằng đầu đũa, có mùn gỗ màu vàng đùn ra. Chiêng cũng nhìn. Anh đã thấy lỗ sâu trên pơ mu nhiều lần. Cây già nào chẳng có vài lỗ sâu. Cây người già nào chẳng có vài nốt đồi mồi.

Hôm ấy là thứ Ba, hai mươi mốt tháng Mười, mùng một tháng Chín âm lịch. Đoàn lên Phìn Pó có năm người: ông Khải, Chiêng, kỹ sư Lộc, anh cán bộ địa chính xã, và Quách Văn Trụ, quản lý hiện trường của công ty Mây Xanh. Họ xuất phát từ Lùng Phìn lúc sáu giờ sáng, đi theo con đường đất công ty mở để chở cây giống vào lô sâm, rồi rẽ lên lối mòn, leo thêm một tiếng rưỡi nữa.

Trụ đi đầu. Gã ngoài bốn mươi, thấp, chắc, cổ to, da đen bóng, đội cái mũ lưỡi trai màu cam đã bạc màu ở vành. Gã đi rừng nhanh, chân đặt chắc, không hụt bước nào, cái kiểu đi của người đã quen núi chứ không phải người mới lên làm thuê. Chiêng để ý cái mũ cam ngay từ lúc gặp ở cổng lô sâm. Anh để ý thêm một điều: Trụ biết lối đi lên Phìn Pó rõ như anh.

Mười bốn cây. Lộc đánh số từng cây bằng sơn đỏ, ghi tọa độ, chụp ảnh. Cây nào cũng to, đường kính ngang ngực từ tám mươi phân trở lên. Cây nào cũng vàng ngọn. Cây nào cũng có lỗ sâu. Và cây nào, từ gốc lên đến ngang ngực người lớn, cũng bị trát một lớp bùn dày, trộn với rêu và lá mục, khô lại thành một cái vỏ nâu sẫm bọc quanh thân.

– Cái bùn này là sao? – Chiêng hỏi.

Trụ trả lời trước Lộc:

– Bên em xử lý theo hướng dẫn của kỹ sư. Chỗ nào sâu đục thì bóc vỏ ra, bôi thuốc vào. Bôi xong trát bùn trộn thuốc lên cho kín, không thì mưa nó trôi. Anh em làm cả tháng nay đấy, mấy chục công.

– Bóc vỏ để bôi thuốc?

– Thì sâu nó ở dưới vỏ, không bóc thì thuốc vào thế nào. – Trụ nói, giọng bình thản như giảng cho một đứa trẻ. – Anh kiểm lâm cứ hỏi kỹ sư.

Lộc gật gù, nói thêm một tràng về ấu trùng, về tượng tầng, về thuốc gì đó tên dài. Ông Khải nghe, ghi chép. Anh cán bộ địa chính xã chụp ảnh. Chiêng thì nhìn xuống chân.

Dưới gốc mỗi cây, lẫn trong lớp lá vảy rụng, có những dải vỏ. Giống hệt dải vỏ thằng Tủa nắm trong tay đêm Trung thu. Đã khô, đã đổi màu, nhưng anh nhặt một dải lên, bẻ đôi, đưa lên mũi, vẫn còn mùi. Những dải vỏ ấy không phải những mảnh nhỏ bóc ra quanh một lỗ sâu. Chúng dài. Có dải dài gần một gang. Như thể ai đó đã bóc theo một đường, liền một mạch.

Anh không nói gì. Anh cất một dải vào túi áo.

Rồi anh đi một vòng quanh khu rừng. Phìn Pó không phải chỉ có pơ mu cổ. Xen giữa những cây đại thụ là cây con, cây nhỡ, pơ mu non, sa mộc, dẻ, re. Cây nào cũng xanh. Không có một cây non nào vàng lá. Không có một cây nhỡ nào có lỗ sâu. Anh đứng ở chỗ đất cao, nhìn xuống cả khoảnh rừng: mười bốn cái ngọn vàng như mười bốn ngọn đuốc đã tắt, mọc lên giữa một biển xanh.

– Anh Khải, – anh gọi. – Sâu gì mà chỉ ăn cây to?

Lộc cười, như thể đã đoán trước câu hỏi.

– Sâu đục thân nó thích cây già, anh ạ. Cây già sức đề kháng yếu, nhựa ít. Cây non nhựa nhiều, sâu vào là bị nhựa bịt chết. Tài liệu có cả, anh cần em gửi.

Chiêng nhìn Lộc. Lộc nhìn lại, không chớp mắt. Anh ta có thể đúng. Chiêng không phải kỹ sư bảo vệ thực vật. Anh chỉ là một thằng kiểm lâm học trung cấp rồi liên thông, đi rừng từ năm mười tuổi, và cái anh biết thì anh biết bằng chân, bằng mũi, bằng tay, không bằng tài liệu.

Và cái mũi anh bảo anh: ở đây có mùi người.

Trưa, đoàn nghỉ ở lán của công ty dưới chân dốc, chỗ ranh giới giữa rừng pơ mu và lô sâm. Lán dựng bằng gỗ tạp, lợp bạt xanh, có bếp, có mấy cái võng. Từ lán nhìn xuống thấy lô sâm, ba chục héc ta rừng nghèo được rào bằng lưới đen, phía dưới tán cây là những luống đất mới vun, cắm cọc tre, che lưới, cây sâm giống còn bé xíu. Có chừng chục người đang làm trong lô, phát cỏ, vun luống, tưới nước. Toàn người Lùng Phìn. Chiêng nhận ra mấy khuôn mặt.

Một người đứng thẳng dậy giữa luống sâm, nhìn lên lán, rồi cúi xuống ngay. Hảng A Sình. Bố của Tủa.

Chiêng đi xuống. Trụ nhìn theo nhưng không cản.

– Anh Sình.

– Anh Chiêng. – Sình gật đầu, không ngẩng mặt, tay vẫn vun đất. Gã ba mươi sáu tuổi nhưng trông già hơn, gầy, lưng hơi gù, bàn tay to và chai.

Chiêng ngồi xổm xuống bên luống sâm, nói tiếng Mông, giọng nhỏ:

– Hôm Trung thu, thằng Tủa đến lớp, má sưng.

Sình dừng tay.

– Nó hư. Tôi bảo về mà không về.

– Nó cầm theo một miếng vỏ pơ mu. Bảo nhặt ở chỗ anh làm.

Sình im lặng một lúc lâu. Rồi gã nói, mắt vẫn nhìn xuống đất:

– Kỹ sư bảo cạo vỏ, bôi thuốc. Bọn tôi làm theo. Một công ba trăm nghìn. Ở bản làm cả tháng không được ba trăm nghìn.

– Cạo thế nào?

Sình ngẩng lên. Lần đầu tiên gã nhìn thẳng vào Chiêng. Trong mắt gã có một cái gì đó, không phải sợ, mà là một thứ mệt mỏi, như người đang cầm một gánh nặng mà không biết đặt xuống chỗ nào.

– Anh Chiêng, nhà tôi có năm miệng ăn. – Gã nói. Rồi gã cúi xuống, vun tiếp đất.

Chiêng ngồi thêm một lúc. Rồi anh đứng dậy.

Lúc anh quay lên lán thì nghe tiếng xe. Chiếc xe tải xanh lục của Pấng bò lên con đường đất, đỗ trước cổng lô sâm. Pấng nhảy xuống, vác bao phân, cười oang oang với mấy người công nhân. Thấy Chiêng, anh giơ tay vẫy, mặt tươi rói.

– Ơ, thằng em! Lên đây làm gì?

– Đi việc.

– Việc gì? – Pấng đặt bao phân xuống, đi lại gần, vỗ vai anh. – Ăn cơm chưa? Trong cabin anh có xôi của bác Ỏn.

– Ăn rồi.

– Thế cầm lấy hộp thuốc lá này, anh mua cho mày. Mày hút loại này đúng không?

Chiêng không hút thuốc. Pấng biết. Pấng vẫn dúi vào túi áo anh, rồi nháy mắt về phía Trụ đang đứng ở cửa lán.

– Ông Trụ khó tính lắm, đừng có làm khó ông ấy. Ông ấy trả tiền xe cho anh đều. Tháng này anh phải trả góp xe mười hai triệu.

– Em không làm khó ai.

– Biết rồi. Thằng em anh hiền nhất cái xã này. – Pấng cười, xoa đầu anh như hồi bé, rồi quay lại xe vác bao phân tiếp.

Chiều hôm ấy, đoàn quay về Lùng Phìn. Ông Khải đi cạnh Chiêng, chậm lại một quãng để cách xa Trụ và Lộc.

– Mày nghĩ gì? – ông Khải hỏi. Ông năm mươi mốt tuổi, làm kiểm lâm hai mươi lăm năm, tóc muối tiêu, giọng khàn vì thuốc lá. Ông là người đã đi cùng bố Chiêng những năm cuối, và là người đầu tiên đến nhà anh đêm hôm ấy.

– Em nghĩ không phải sâu.

– Thế là gì?

– Em chưa biết.

Ông Khải gật đầu, như thể câu trả lời ấy ông đã đoán.

– Họ có văn bản của kỹ sư. Có ảnh lỗ sâu. Có đề nghị xử lý. Họ đã làm đúng quy trình là báo cáo lên xã. Họ còn đề nghị phối hợp với Hạt để xử lý. – Ông dừng lại, châm điếu thuốc. – Có văn bản đề nghị tận thu. Mình không có lý do gì phản đối, Chiêng ạ.

– Anh Khải. Cây non không vàng. Cây nhỡ không vàng. Chỉ cây to nhất vàng.

– Kỹ sư bảo sâu thích cây già.

– Anh tin không?

Ông Khải nhìn anh rất lâu. Khói thuốc bay ngang mặt ông.

– Tao tin hay không không quan trọng. Mày mang cho tao một cái gì ngoài cái mũi của mày, thì tao mang lên Hạt. Còn không thì hồ sơ của họ đẹp hơn hồ sơ của mình.

Ông đi tiếp. Chiêng đứng lại. Anh nhìn ngược lên Phìn Pó lần nữa. Từ chỗ này, ở khúc quanh con đường đất, có thể thấy toàn bộ khoảnh rừng pơ mu, thấy cả mười bốn cái ngọn vàng. Và thấy cả cây pơ mu to nhất, cây mà bà Dế gọi là cây mẹ, đứng tách hẳn ra ở mép trên, nơi rừng chạm mây.

Anh không định đi. Nhưng chân anh đi.

Anh leo lại lên Phìn Pó một mình, mất bốn mươi phút, lúc trời đã xế. Ông Khải gọi điện, anh bảo anh quên cái dao. Anh không quên dao. Anh đi thẳng đến cây mẹ.

Cây pơ mu mẹ ba người ôm không xuể. Gốc nó bạnh ra như chân một con voi đang quỳ. Rễ nổi trên mặt đất, phủ đầy rêu xanh, có chỗ rễ ôm cả một tảng đá. Từ nhỏ, mỗi lần lên đây với bố, anh đều trèo lên cái rễ to nhất ngồi ăn cơm nắm. Bố bảo cây này người Mông cúng. Bố bảo cây này người Thái cũng cúng. Bố bảo cây này không phải của người Mông hay người Thái mà là của cái núi, ai sống dưới núi thì cây giữ cho người ấy.

Thân cây mẹ cũng bị trát bùn. Một vòng bùn nâu sẫm, cao ngang ngực, khô cứng, rêu đã bám lên một lớp mỏng. Không có dấu sơn đỏ. Không nằm trong danh sách mười bốn cây.

Chiêng ngẩng lên. Nắng chiều xiên qua tán rừng. Trên cao, tít trên cao, những cành lá xanh sẫm của cây mẹ vẫn xanh. Nhưng ở mép ngoài cùng của tán lá phía tây, chỗ nắng chiều rọi vào, anh nhìn thấy một vệt màu khác. Không phải màu xanh. Một vệt màu vàng nhạt, nhạt đến mức nếu không phải người đi rừng từ năm mười tuổi thì sẽ không nhận ra. Như một sợi tóc bạc đầu tiên trên mái đầu đen.

Anh đặt tay lên thân cây, lên lớp bùn khô. Lớp bùn lạnh. Dưới lòng bàn tay anh, cây mẹ đứng im, như mọi cái cây đứng im, không kêu, không khóc, không nói với ai là nó đang chết.

— Hết chương 7 —