Biên bản không có chữ ký

Chương 10: Biên bản không có chữ ký

Tờ biên bản nằm trên bàn giáo viên, ba trang đánh máy, cuối trang thứ ba có bảy dòng kẻ chấm để bảy người làm chứng ký tên, và sau hai tiếng đồng hồ, cả bảy dòng ấy vẫn trống.

Hôm ấy là thứ Bảy, hai mươi chín tháng Mười một. Cuộc họp diễn ra ngay trong lớp học của Mơ, vì nhà văn hóa bản Lùng Phìn đang dột mái, và vì lớp của cô có nhiều ghế nhất. Bàn ghế học trò bị kéo dạt vào tường. Người lớn ngồi trên những cái ghế nhỏ xíu, đầu gối chạm cằm, trông như một lớp học của những đứa trẻ khổng lồ. Mơ đứng ở góc phòng, cạnh tấm bảng còn bài tập toán chiều thứ Sáu chưa xóa. Cô không được mời. Cô cũng không được đuổi.

Ông Khải ngồi giữa, cạnh trưởng bản Sính. Chiêng ngồi bên phải, trước mặt là cái máy tính xách tay đã mở sẵn những tấm ảnh chụp hôm mười sáu. Anh Thuận, trưởng công an xã, người Thái, ngoài bốn mươi, ngồi cuối bàn, ghi chép. Phía bên kia bàn là Trụ, mũ cam đặt trên đùi, và một người đàn ông trẻ đeo kính, mặc vest, tự giới thiệu là đại diện pháp chế của công ty Mây Xanh. Kỹ sư Lộc không đến. Ông Lượng không đến.

Còn lại là người Lùng Phìn. Mười hai người đàn ông đã làm công trong lô sâm từ tháng Bảy đến giờ. Họ ngồi thành hai hàng sát vách, áo chàm, áo khoác cũ, tay đặt trên đầu gối, mắt nhìn xuống sàn.

Mười ngày qua đã có nhiều chuyện xảy ra nhanh hơn Mơ tưởng.

Hôm thứ Hai sau ngày Nhà giáo, Chiêng mang ảnh xuống Hạt. Ông Khải xem ảnh, xem số liệu trong cuốn sổ có chữ Mơ, im lặng rất lâu, rồi châm thuốc, rồi bảo: lần này thì đủ. Chiều hôm ấy ông ký văn bản đề nghị dừng mọi hoạt động tận thu, vệ sinh rừng ở khu Phìn Pó, đề nghị xã phối hợp xác minh. Sáng hôm sau, ông và Chiêng cùng hai kiểm lâm khác lên Phìn Pó, cạo bùn thêm mười cây nữa cho có biên bản hiện trường. Ba mươi mốt cây, đúng như số Mơ cộng.

Mơ tưởng chuyện thế là xong. Có ảnh, có số liệu, có biên bản. Người làm sai sẽ phải nhận.

Rồi hôm thứ Tư, công ty Mây Xanh gửi công văn lên xã.

Công văn ấy, Chiêng đọc cho cô nghe qua điện thoại tối hôm ấy, giọng anh đều đều nhưng cô nghe ra từng chữ đều nghiến răng. Công ty Mây Xanh "vô cùng bức xúc" trước việc "các đối tượng xấu" đã lợi dụng đêm tối xâm nhập rừng phòng hộ, khoanh vỏ hàng chục cây pơ mu cổ. Theo công văn, chúng làm thế "nhằm mục đích gây thiệt hại cho dự án, vu khống, bôi nhọ uy tín doanh nghiệp đang đầu tư chân chính vào địa phương". Công ty "cam kết phối hợp chặt chẽ với cơ quan chức năng", tạm dừng toàn bộ hoạt động tại lô sâm để "không gây cản trở công tác điều tra". Công ty còn treo thưởng năm mươi triệu đồng cho bất kỳ ai cung cấp thông tin dẫn đến việc tìm ra "kẻ phá hoại".

– Họ nhận là có người khoanh vỏ, – Mơ nói, không hiểu.

– Ừ. Họ nhận hết. Có điều không phải họ. Là kẻ phá hoại.

– Thế người làm công cạo vỏ...

– Người làm công được hướng dẫn bóc vỏ quanh lỗ sâu, bôi thuốc. Có văn bản hướng dẫn kỹ thuật, có chữ ký kỹ sư. Nếu ai đó bóc cả vòng, thì người đó làm sai hướng dẫn. – Chiêng dừng một chút. – Em hiểu không? Nếu những người Lùng Phìn ấy nói thật, rằng ông Trụ bảo họ bóc cả vòng, thì họ phải chứng minh được. Không chứng minh được thì người cầm dao là họ. Người bóc vỏ là họ. Người phá rừng là họ.

Mơ ngồi trên mỏm đá sau trường, giữa gió lạnh, nghe tiếng anh qua cái loa rè, và lần đầu tiên cô hiểu thế nào là người xấu thông minh.

Bây giờ, trong lớp học của cô, mười hai người đàn ông ấy ngồi dựa vách, và người đại diện pháp chế của công ty đang nói, giọng nhẹ nhàng, lịch sự, như giảng bài:

– Công ty hoàn toàn thông cảm với bà con. Bà con làm theo hướng dẫn, công ty trả công đầy đủ. Nếu có ai trong bà con lỡ làm sai hướng dẫn, ví dụ như bóc vỏ rộng quá, thì đó là do bà con chưa hiểu kỹ thuật, không phải cố ý. Công ty sẵn sàng làm việc với cơ quan chức năng để bảo vệ quyền lợi cho bà con.

Trưởng bản dịch ra tiếng Mông cho mười hai người đàn ông. Mơ nhìn họ nghe. Cô thấy những bàn tay đặt trên đầu gối nắm lại.

Bảo vệ quyền lợi cho bà con. Mơ nghe ra câu ấy có hai nghĩa, và cô biết người Lùng Phìn cũng nghe ra.

– Ông Trụ, – ông Khải nói, giọng khàn, quay sang người đội mũ cam. – Ông có hướng dẫn ai bóc vỏ cả vòng quanh thân cây không?

– Không. – Trụ nói. Gã ngồi thẳng, hai tay khoanh trước ngực, cái mũ cam trên đùi. – Tôi chỉ truyền đạt lại hướng dẫn của kỹ sư. Bóc chỗ có lỗ sâu. Bôi thuốc. Trát bùn. Tôi không lên đó ban đêm bao giờ. Ban đêm tôi ở lán, có bảo vệ làm chứng.

– Ai trát bùn lên những cây không có lỗ sâu?

– Cái đấy tôi không biết. Có khi là đứa phá hoại nó trát để che.

– Nó che để làm gì? Để công ty không phát hiện ra à?

– Để không ai phát hiện ra. – Trụ nhún vai. – Anh kiểm lâm đi tuần mấy tháng nay có phát hiện ra đâu.

Chiêng ngẩng lên. Lần đầu tiên trong buổi họp, anh nhìn thẳng vào Trụ. Trụ nhìn lại. Mơ đứng ở góc phòng, thấy không khí giữa hai người đàn ông ấy đặc lại như sương trên mỏm đá.

Ông Khải quay sang mười hai người đàn ông, nhờ trưởng bản hỏi từng người. Câu hỏi rất đơn giản: ông Trụ hoặc bất kỳ ai ở công ty có bảo anh bóc vỏ cả vòng quanh cây không?

Người thứ nhất lắc đầu. Người thứ hai lắc đầu. Người thứ ba nói một câu dài, trưởng bản dịch: anh ấy không nhớ, anh ấy chỉ làm theo người đứng bên cạnh. Người thứ tư lắc đầu. Người thứ năm là Hảng A Sình, bàn tay trái còn quấn vải, vết thương chưa lành. Sình ngồi im rất lâu, mắt nhìn xuống sàn. Mơ thấy vai gã run.

Rồi Sình lắc đầu.

Mơ nhắm mắt lại.

Đến người thứ mười hai thì ông Khải không hỏi nữa. Anh Thuận đọc lại biên bản, nội dung ghi nhận hiện trạng ba mươi mốt cây bị khoanh vỏ, ghi nhận lời trình bày của các bên, ghi nhận công ty đề nghị điều tra làm rõ đối tượng phá hoại. Rồi anh đặt biên bản lên bàn, đặt cây bút lên trên, mời người làm chứng ký.

Không ai đứng dậy.

Trưởng bản Sính ký, vì trưởng bản phải ký. Ông Khải ký, Chiêng ký, anh Thuận ký. Trụ ký, người đại diện pháp chế ký. Bảy dòng kẻ chấm cuối trang dành cho người làm chứng, những người đã làm công trong lô sâm, vẫn trống.

Họp xong, người Lùng Phìn đi ra rất nhanh, không ai nói với ai câu nào. Trụ và người đại diện pháp chế bắt tay ông Khải, bắt tay anh Thuận, rồi lên chiếc xe bán tải trắng đi xuống. Trụ đi ngang qua chỗ Chiêng ngồi, không dừng lại, nhưng cái mũ cam trong tay gã đập nhẹ vào vai anh, như người ta vỗ vai một thằng em.

Mơ ra sân. Mấy người đàn ông Lùng Phìn đứng túm tụm ở cổng trường, nói chuyện bằng tiếng Mông, giọng to, gay gắt. Cô không hiểu, nhưng cô hiểu những cái liếc mắt về phía lớp học nơi Chiêng còn ngồi. Mai đứng cạnh cô, khoanh tay, mặt căng.

– Họ nói gì vậy chị?

Mai im một lúc.

– Họ bảo: công ty dừng lô sâm rồi. Không có việc. Ba trăm nghìn một ngày, mất. – Mai nói chậm. – Họ bảo: tại anh kiểm lâm làm to chuyện. Cây chết thì đã chết rồi. Bây giờ người cũng chết đói theo.

– Nhưng họ biết ai làm mà. Họ biết là ông Trụ...

– Cô Mơ. – Mai quay sang nhìn cô, lần đầu tiên giọng chị cứng lại. – Họ biết. Cả bản biết. Nhưng nói ra thì ai làm chứng cho họ? Ông Trụ có giấy. Ông Trụ có kỹ sư. Ông Trụ có ông Lượng. Họ có cái gì? Họ có con dao và cái bàn tay. Nói ra thì người bị bắt là họ.

Mơ không nói được gì.

Trưởng bản Sính đi ra, đứng giữa đám đàn ông. Ông nói. Giọng không to, nhưng mọi người im. Ông nói một lúc lâu. Rồi ông chỉ tay lên Phìn Pó, rồi chỉ xuống con suối dưới thung, rồi chỉ vào chính mình. Mấy người đàn ông cúi đầu. Có người bỏ đi. Có người ở lại.

– Trưởng bản nói gì vậy chị?

– Ông ấy bảo: rừng Phìn Pó là rừng cả bản nhận giữ. Mỗi năm Nhà nước trả tiền cho bản giữ rừng. Rừng chết thì tiền ấy cũng không còn. Ba trăm nghìn một ngày của công ty thì có ba tháng. Rừng thì có mãi. – Mai dừng lại. – Rồi ông ấy bảo: ông ấy già rồi, ông ấy không sợ ai bắt. Ai muốn nói thật thì đến nhà ông ấy mà nói.

Chiều hôm ấy, Chiêng ngồi ở bậc cửa lớp học rất lâu, sau khi ông Khải và anh Thuận đã xuống núi. Mơ mang cho anh một bát cháo. Anh cầm, không ăn.

– Anh biết họ sẽ không ký, – anh nói. – Anh biết từ trước. Nhưng anh vẫn mong.

– Anh Sình...

– Anh Sình có năm miệng ăn. – Chiêng nhắc lại câu của Sình, giọng không trách. – Nếu anh ấy nói thật, công ty chỉ cần bảo anh ấy làm sai hướng dẫn. Rồi người ta xử ai? Xử ông Trụ không có ở đấy ban đêm, hay xử người cầm dao?

Anh ăn một thìa cháo. Rồi anh đặt bát xuống.

– Nhưng ít ra bây giờ không ai được động vào Phìn Pó nữa. Anh Khải đã dừng tận thu. Cây chết thì chết đứng, nhưng không ai được hạ.

– Thế là thắng một chút rồi, anh nhỉ.

Anh nhìn cô. Rồi anh cười, cái cười lệch một bên mép.

– Em nói giống hệt bố anh.

Ba hôm sau, sáng thứ Ba, mùng hai tháng Mười hai, Tủa đến lớp muộn. Nó không mang cặp. Nó đứng ở cửa lớp, tay không, mặt trắng bệch.

– Tủa, sao con không mang cặp?

Thằng bé không trả lời. Nó đi thẳng đến bàn giáo viên, đặt lên đó một cái gì đó, rồi lùi lại. Một tờ giấy gấp làm tư. Chữ viết tay bằng bút bi, tiếng Kinh không dấu, chữ to nhỏ không đều, như của người ít khi viết.

"Co giao. Toi di lam xa. Nho co trong thang Tua. No o voi ba no. Toi xin loi. Sinh."

– Bố con đi lúc nào?

– Đêm qua. – Tủa nói. Nó không khóc. Nó đứng thẳng, hai tay buông thõng. – Bố con với mẹ con đi. Mang cả em con đi. Bố con bảo đi xuống dưới xuôi làm. Bố con bảo khi nào không có ai hỏi nữa thì bố con về.

Mơ cầm tờ giấy. Cô nhìn qua cửa sổ, ra con đường đất dẫn xuống Nà Hừ. Đêm qua, một người đàn ông có một bàn tay quấn vải đã đi xuống con đường ấy, mang theo vợ, mang theo đứa con nhỏ. Và mang theo cái điều duy nhất có thể chứng minh ai đã bảo ai cởi áo cho những cái cây.

— Hết chương 10 —