Cây pơ mu con

Chương 35: Cây pơ mu con

Bà Dế mở cái túi vải chàm buộc dây gai, nghiêng nó trên miệng cái hộp gỗ. Những hạt pơ mu rơi xuống đáy hộp lách tách như mưa đá nhỏ, phủ dần lên cái dấu tam giác có mũi tên chĩa lên.

Hạt pơ mu nhỏ, dẹt, màu nâu, có hai cánh mỏng như cánh chuồn chuồn. Mơ chưa thấy hạt pơ mu bao giờ. Cô đã tưởng một cái cây ba trăm năm, ba người ôm không xuể, phải mọc lên từ một cái hạt to như hạt mít. Hóa ra nhỏ đến thế. Nhẹ đến thế. Một cơn gió là bay.

– Hạt cây mẹ, – Tủa dịch, đứng bên cạnh bà nội, giọng trịnh trọng như người đọc diễn văn. – Bà con bảo: năm nào cây mẹ ra quả, bà con cũng lên nhặt. Tháng Mười một năm ngoái bà con nhặt lần cuối. Bà con bảo: cây mẹ biết mình sắp đi, năm ấy ra quả nhiều lắm.

Bà Dế nói thêm một câu. Tủa ngập ngừng.

– Bà con bảo: hạt này để trong cái hộp này là đúng chỗ. Gỗ với hạt cùng một núi.

Hôm ấy là thứ Bảy, hai mươi chín tháng Tám. Trời trong vắt, nắng vàng như mật, mưa đêm qua đã rửa sạch cả sườn núi. Từ năm giờ sáng, cả bản Lùng Phìn đã đi lên Phìn Pó. Không đi đường đất của công ty. Đi lối người lấy măng, vòng qua khe, cái lối Chiêng dẫn Mơ đi lần đầu năm ngoái. Đàn ông gùi cây giống. Đàn bà gùi cơm nắm, mèn mén, nước. Trẻ con chạy trước, chạy sau, chạy loạn. Thầy Khua đeo cây khèn. Trưởng bản Sính đi đầu, chắp tay sau lưng, không gùi gì, vì ông sắp sáu mươi, vì ông là trưởng bản, và vì ông bảo người đi đầu thì phải nhìn đường chứ không nhìn gùi.

Hạt Kiểm lâm chở lên hai trăm tám mươi cây pơ mu giống từ vườn ươm dưới tỉnh, cây cao chừng một gang tay, đựng trong túi bầu đen. Ông Khải lên cùng, cùng ba kiểm lâm khác. Anh Thuận lên. Ông chủ tịch xã Nghiệp cũng lên, đi ủng, mặc áo khoác gió, thở hồng hộc từ chân dốc, nhưng không chịu để ai gùi hộ cái gùi cây giống của mình.

Và bà Dế. Bà bảy mươi sáu tuổi, lưng còng gần gập đôi, chống cái gậy tre, đi chậm nhất đoàn. Chiêng đi bên cạnh bà suốt hai tiếng. Có đoạn dốc quá, anh quay lưng lại, bà trèo lên lưng anh như hôm lũ bà trèo lên lưng ông Bảo.

Bà mang theo một cái gùi nhỏ. Trong gùi có mười hai cái ống nứa, mỗi ống trồng một cây pơ mu con. Không phải cây giống vườn ươm. Cây của bà. Bà ươm từ hạt cây mẹ, ở một góc vườn sau nhà, chỗ có bóng cây mận che, mười năm nay, năm nào cũng gieo, năm nào cũng chết gần hết, chỉ sống được vài cây. Cây nhỏ nhất cao bằng ngón tay. Cây to nhất cao đến đầu gối Tủa.

– Bà con bảo, – Tủa dịch lúc cả đoàn nghỉ ở mép rừng, – cây giống ở dưới tỉnh thì tốt. Nhưng cây mẹ phải có con của cây mẹ.

Phìn Pó buổi sáng cuối tháng Tám. Mơ đứng ở mép rừng, nhìn vào.

Những khoảng trống. Mười bốn khoảng trống giữa rừng xanh, nơi mười bốn cây pơ mu cổ đã đứng ba trăm năm, rồi chết đứng, rồi bị hạ trong những đêm mưa. Bây giờ ở đó chỉ còn những gốc cây cưa sát đất, mặt cưa đã thâm đen, những đống cành khô, và ánh nắng tràn xuống mặt đất mà mấy trăm năm nay chưa từng chạm tới. Cỏ dại đã mọc lên ở những khoảng trống ấy, xanh non.

Và mười bảy cây đứng. Mười bảy cây đã bị khoanh vỏ, chưa bị hạ. Bây giờ cây nào cũng đã vàng ngọn. Có cây đã rụng hết lá, chỉ còn bộ khung cành trơ trụi, xám bạc, đứng giữa rừng xanh như những bộ xương.

Và cây mẹ.

Cây mẹ đứng ở mép trên cùng, nơi rừng chạm mây. Tán của nó đã vàng gần hết. Chỉ còn một nhánh ở phía đông, phía mặt trời mọc, còn xanh. Một nhánh. Mơ nhìn cái nhánh xanh ấy, nhớ cái vệt vàng nhỏ như sợi tóc bạc đầu tiên mà Chiêng kể với cô hồi tháng Mười năm ngoái.

Trưởng bản Sính cúng rừng dưới gốc cây mẹ. Mơ không được đến gần, cô cũng không xin. Cô đứng xa, cùng bọn trẻ, nhìn ông trưởng bản và mấy người già đặt lễ trên cái rễ to nhất, cái rễ mà hồi bé Chiêng vẫn ngồi ăn cơm nắm với bố. Một con gà, một chai rượu, mấy nắm xôi, mấy tờ giấy trắng. Thầy Khua thổi khèn. Tiếng khèn trầm, ngân, vang trong rừng, quẩn quanh những thân cây cổ thụ, rồi bay lên tán lá, mất hút.

Rồi trồng cây.

Mỗi khoảng trống, người ta trồng hai mươi cây giống. Đàn ông đào hố. Đàn bà đặt cây. Trẻ con lấp đất, tưới nước bằng những cái ống nứa múc từ con suối nhỏ dưới chân dốc. Ông chủ tịch xã đào hố, đào sai chỗ, bị trưởng bản Sính chỉ sang chỗ khác, đào lại, không cãi câu nào. Ông Khải tự tay trồng một cây ở cái khoảng trống gần lối đi nhất, rồi đứng nhìn nó rất lâu, rồi châm thuốc, rồi dập thuốc đi không hút, bảo trong rừng không được hút.

Mười hai cây con của bà Dế được trồng quanh gốc cây mẹ. Bà Dế tự tay trồng cây đầu tiên. Bà quỳ xuống, đặt cái ống nứa xuống đất, bẻ đôi ống nứa ra, lấy hai bàn tay nhăn nheo vun đất quanh gốc cây con. Rồi bà ngẩng lên nhìn cây mẹ. Bà đặt bàn tay lên thân cây mẹ, lên cái vòng thắt lưng gỗ trần đã thâm lại, chỗ người ta cạo bùn ra hồi tháng Mười một. Bà nói gì đó. Không ai dịch. Không ai hỏi.

Mười một cây còn lại, bà chỉ tay giao cho mười một người. Một cây cho trưởng bản. Một cây cho thầy Khua. Một cây cho Sình. Một cây cho Chở. Một cây cho Dình. Một cây cho Pà. Một cây cho Lềnh. Một cây cho Mai. Một cây cho Chiêng. Một cây cho Tủa.

Cây cuối cùng bà chỉ vào Mơ.

Mơ quỳ xuống trước gốc cây mẹ, cầm cái ống nứa. Cây pơ mu con trong ống cao bằng ngón tay cô, lá vảy nhỏ xíu, xanh non, mềm. Cô bẻ ống nứa như bà Dế, đặt cây xuống, vun đất. Đất rừng đen, xốp, ẩm, mùi lá mục. Cô vun xong, ngồi nhìn nó. Nó bé quá. Cô không tưởng tượng được nó sẽ lớn thành cái gì. Cô sẽ không bao giờ thấy nó to bằng cây mẹ. Con cô cũng không. Cháu cô cũng không.

Chiêng quỳ xuống cạnh cô. Anh cũng vừa trồng xong cây của mình.

– Ba trăm năm, – anh nói. – Bố anh bảo: người phải giữ cây, chứ không phải cây giữ người.

– Ba trăm năm thì ai giữ?

– Ai sống dưới núi thì giữ. – Anh nhìn bọn trẻ đang chạy quanh những cây con, tưới nước, cãi nhau xem cây của đứa nào to hơn. – Mình giữ đến lúc mình già. Rồi bọn nó giữ.

Buổi trưa, cả bản ngồi ăn cơm nắm dưới tán rừng. Chiêng gọi Tủa lại.

Thằng bé chạy đến, mặt lấm lem đất, tay còn cầm cái ống nứa tưới nước. Chiêng ngồi xổm xuống cho bằng tầm mắt nó. Bên cạnh anh là ông Khải. Bên cạnh ông Khải là bốn đứa trẻ khác: Dình, Lử, Sử, Páo. Năm đứa lớp Bốn của năm học mới.

– Hạt kiểm lâm, – ông Khải nói, giọng khàn, nghiêm như đọc quyết định, – thành lập đội kiểm lâm nhí điểm trường Lùng Phìn. Nhiệm vụ: chăm vườn ươm hạt pơ mu ở sân trường. Mỗi cuối tuần về bản thì lên Phìn Pó với người lớn tưới cây con. Không đi rừng một mình. Không đi đêm. Đội trưởng: Hảng A Tủa.

Tủa đứng thẳng. Thằng bé không biết làm gì với hai bàn tay, cứ nắm vào rồi lại mở ra.

Chiêng thò tay vào túi áo ngực. Cái túi anh vẫn cài khuy. Anh rút ra cái ná cao su. Cái ná bằng chạc cây ổi, dây cao su cắt từ săm xe đạp, đã nằm trong túi áo anh từ đêm băng giá tháng Mười hai năm ngoái.

– Chú giữ hộ cháu tám tháng, – anh nói. – Bây giờ chú trả.

Tủa nhìn cái ná. Rồi nhìn Chiêng.

– Cháu không bắn chim nữa.

– Chú biết. – Chiêng đặt cái ná vào tay nó. – Vườn ươm hạt pơ mu ở sân trường, chim sẻ nó hay xuống mổ hạt. Cháu là đội trưởng. Cháu đứng canh. Có chim xuống thì cháu giương ná lên. Giương lên thôi. Không bắn. Chim nó thấy là nó bay.

Tủa cầm cái ná. Nó nhìn cái ná rất lâu. Rồi nó cất vào túi áo ngực, chỗ người ta cất những thứ quan trọng, cài khuy lại. Như Chiêng.

Chiều, lúc cả bản đã xuống núi, Chiêng giữ Mơ lại.

Họ đứng dưới gốc cây mẹ. Nắng chiều xiên qua tán rừng, rọi lên cái nhánh xanh cuối cùng ở phía đông, rọi lên mười hai cây con vừa trồng quanh gốc, rọi lên cái hộp gỗ trong tay Mơ, nặng hơn một chút vì đựng đầy hạt.

Chiêng thò tay vào túi áo ngực. Cái túi đã trống ná. Anh rút ra cái vòng bạc. Cái vòng nhỏ, mòn, đen xỉn ở những chỗ chạm trổ. Của bà nội anh, bà đeo từ năm mười sáu tuổi.

Anh không nói gì. Lần này anh không đọc biên bản. Anh chỉ chìa cái vòng ra.

Mơ nhìn cái vòng. Cô nhớ cái đêm hội hoa ban, hoa ban trắng rụng xuống tóc, cô nói "chưa được anh ạ", và anh cất cái vòng vào túi áo, cài khuy lại, bảo anh đợi.

Anh đã đợi. Năm tháng.

Cô đặt cái hộp gỗ xuống cái rễ to nhất của cây mẹ. Rồi cô chìa cổ tay trái ra.

– Được rồi anh ạ.

Chiêng đeo cái vòng vào cổ tay cô. Tay anh run. Cái vòng hơi rộng, trượt xuống tận cổ bàn tay, lạnh, rồi ấm dần.

Cô ngẩng lên. Anh cúi xuống. Lần này môi anh không lạnh.

Dưới gốc cây mẹ, mười hai cây con xanh non đứng im trong nắng chiều, cao bằng ngón tay.

Lúc hai người xuống đến mép rừng, Chiêng mới nói, như người nhớ ra một việc chưa báo cáo:

– Mẻ anh bảo, khai giảng xong thì hai nhà ngồi với nhau. Bàn chuyện cưới. Mẻ bảo làm cả lệ Thái, cả lệ Kinh. Mẻ bảo mẹ em đã đồng ý rồi, gọi điện cho mẻ từ tuần trước, hai bà nói chuyện một tiếng đồng hồ, mẻ nghe được một nửa.

– Mẹ em đồng ý lúc nào? Sao em không biết?

– Mẻ bảo: chuyện của người lớn. – Anh cười, cái cười lệch. – Mẻ bảo em biết sau cùng là đúng.

— Hết chương 35 —