Hàng kiến lúc rạng sáng

Chương 1: Hàng kiến lúc rạng sáng

– Thầy Nghiêm ơi! Thầy Nghiêm! Cậu Toàn… cậu Toàn đi rồi!

Tiếng đập cửa dồn như mưa đá. Ngải bật dậy trong bóng tối, chân tìm guốc không thấy, chạy chân đất ra gian ngoài. Cha đã đứng đó từ bao giờ, áo dài nâu khoác vội, một tay chống cạnh bàn, tay kia đang mò cái hộp đá lửa.

– Thắp đèn đi con. – Cha nói, giọng khàn mà không run.

Ngải bật lửa ba lần mới cháy. Đèn vừa lên thì cánh liếp cũng vừa mở. Con Nhót, đứa ở nhà lý trưởng, đứng giữa sân, tóc xổ, hai tay ôm lấy vai, môi tím vì rét. Gió đầu xuân lùa từ bãi cói ngoài sông vào, mang theo mùi bùn và mùi khói rơm đốt dở của nhà ai.

– Bà bảo… bà bảo thầy sang ngay. – Nhót mếu. – Cậu lạnh ngắt rồi, thầy ơi.

Cha không hỏi thêm câu nào. Ông với cái tráp gỗ đựng kim và mấy gói thuốc, khoác lên vai. Ngải cầm đèn đi trước. Trời còn tối đặc, trăng rằm đã ngả hẳn về phía bãi sông, tròn và nhạt như cái đĩa bạc cũ. Ba người đi trên con đường đất nện dọc bờ ao, chân cha bên trái vẫn tập tễnh như mọi khi, nhưng hôm nay ông đi nhanh đến nỗi Ngải phải bước dài mới theo kịp.

Nhà lý trưởng Bạch Văn Thể là nhà ngói duy nhất làng Vũng Cói, năm gian, có cổng xây và hai cây cau trước sân. Đêm nay cổng mở toang. Đèn thắp khắp các gian, người làm đứng lố nhố ngoài hiên, không ai dám vào. Tiếng bà lý gào từ gian buồng phía đông, tiếng gào khản đặc, cứ một hơi lại ngắt, như người bị bóp cổ.

Lý trưởng đứng giữa nhà. Ông là người to béo, mặt vuông, tiếng nói quen át cả đình làng. Lúc này ông không nói gì. Ông nhìn cha Ngải bước vào, rồi nhìn xuống đôi tay mình, như không biết đặt chúng vào đâu.

– Ông lý. – Cha cúi đầu. – Cho tôi vào xem cháu.

– Xem làm gì nữa. – Giọng lý trưởng khô như tro. – Xem làm gì nữa.

Nhưng ông vẫn tránh đường.

Gian buồng đông hẹp, có một cửa sổ chấn song gỗ trông ra vườn chuối. Cậu Toàn nằm trên giường tre, chăn bông kéo đến ngực. Mười bảy tuổi, cao gần bằng bố, vậy mà nằm đó trông nhỏ như đứa trẻ. Bà lý ôm lấy chân con, lay, gọi tên. Cha Ngải quỳ xuống bên giường, đặt hai ngón tay lên cổ tay cậu, rồi lên cổ, rồi áp tai xuống ngực. Ngải đứng sau, cầm đèn cho cha, và nàng nhìn thấy trước khi cha nói: ông đã không còn gì để làm.

Cha ngồi im như thế rất lâu. Rồi ông kéo chăn lên ngang vai cậu Toàn, nhẹ như sợ cậu lạnh.

– Tôi xin lỗi bà. – Ông nói với bà lý.

Bà lý ngẩng lên. Tóc bà bết vào trán, mắt đỏ và dại.

– Thầy xin lỗi cái gì? – Bà hỏi, rồi hét lên. – Thầy xin lỗi cái gì? Hôm qua thầy bảo qua cơn này là đỡ. Thầy bảo uống hết hai thang là cắt cơn. Thầy bảo thế, thầy nhớ không?

Ngải nhớ. Nàng nhớ từng chữ.

Chiều hôm kia, mười bốn tháng Giêng, lý trưởng sai người sang mời. Cậu Toàn lên cơn sốt rét lần đầu từ hôm mười ba: rét run cầm cập, đắp ba cái chăn vẫn run, rồi nóng hầm hập, rồi vã mồ hôi như tắm. Đất Vũng Cói ven sông, bãi cói, đầm lầy, năm nào cũng có người sốt rét. Mẹ Ngải cũng đi vì sốt rét, mười hai năm trước, năm Ngải mới lên bảy. Cha chữa bệnh này cả trăm lần. Ông bắt mạch, hỏi giờ lên cơn, xem lưỡi, rồi bốc thuốc. Chính Ngải sắc ấm đầu tiên, ngay dưới bếp nhà lý trưởng, ba bát nước còn tám phân, lửa riu riu. Cha đứng bên, như mọi lần, nhắc nàng câu ông đã nhắc từ năm nàng còn bé.

– Uống xong thì nhìn cái đáy bát. Thuốc nói dối được cái miệng, không nói dối được cái đáy bát.

Hồi nhỏ nàng tưởng đấy là câu đùa. Lớn lên mới hiểu: cặn đọng dưới đáy cho biết thuốc sắc đủ lửa chưa, vị nào nát, vị nào còn nguyên, có lẫn thứ gì không đáng có. Người bệnh uống xong, nàng luôn nghiêng bát dưới đèn nhìn một lượt rồi mới đem rửa.

Bát đầu tiên cậu Toàn uống tối mười bốn, giờ Tuất. Cậu nhăn mặt, kêu đắng như mật gấu, đòi đường. Cha lắc đầu, bảo thuốc này uống xong đừng ăn ngọt, ăn ngọt thì nôn ra mất. Cậu Toàn cười, bảo thầy khó tính hơn ông giáo. Ngải còn nhớ cậu cười, hai cái răng khểnh, cái cười của đứa con trai nhà khá giả chưa từng phải nhịn thứ gì.

Hôm qua, rằm tháng Giêng, cơn sốt đến lúc gần trưa như cha đoán, nhưng nhẹ hơn. Chiều cậu đã ngồi dậy được, ăn nửa bát cháo hành. Tối giờ Tuất Ngải lại sắc bát thứ hai, mang lên, đứng nhìn cậu uống. Cha dặn bà lý nửa đêm nếu cậu nóng thì lau mát bằng khăn ướt, sáng mai nàng sẽ sang. Rồi hai cha con về. Trước khi ra khỏi cổng, Ngải còn nghe tiếng ông khách trọ nhà lý trưởng cười to ở gian giữa, nói chuyện giá nhân sâm trên kinh.

Ông khách ấy bây giờ đang đứng ở cửa buồng.

Phương Tứ là lái thuốc, mỗi năm về Vũng Cói hai ba lần, mua rễ cỏ tranh, lá ngải cứu, củ sả của dân làng để đưa lên kinh bán. Chuyến về thì ông chở cao đơn hoàn tán cho các hiệu thuốc phủ. Ông ngoài bốn mươi, béo tốt, ăn nói xởi lởi, túi lúc nào cũng có mấy cục đường phèn cho trẻ con. Ông với lý trưởng là chỗ quen biết lâu năm, lần nào về cũng ngủ ở nhà ngói này. Lúc này ông mặc áo the đen, đầu chưa vấn khăn, mặt trắng bệch. Ông nhìn cha Ngải một cái rất nhanh, rồi nhìn đi chỗ khác.

– Thầy Nghiêm. – Ông nói nhỏ, giọng như thương xót. – Thầy ra ngoài cho bà ấy khóc. Ở đây bà ấy càng đau.

Cha gật đầu. Ông đứng dậy, khó khăn vì cái chân trái, rồi đi ra. Ngải không theo ngay. Nàng nhìn quanh buồng.

Cái ghế đẩu kê sát đầu giường. Trên ghế có cái bát men nâu nhà lý trưởng, cái bát đã đựng thuốc tối qua. Ngải biết đó là bát ấy vì chính tay nàng bưng nó lên, đặt vào tay cậu Toàn. Cạnh bát có cái khăn mặt vắt nửa chừng, một chén nước đã cạn. Nàng nhích đèn lại gần.

– Cô Ngải. – Phương Tứ gọi khẽ ở cửa. – Cô cũng ra đi. Đừng để bà ấy thấy người nhà thầy thuốc.

Ngải gật đầu, nhưng mắt vẫn chưa rời cái bát. Có gì đó không ổn mà nàng chưa nói được ra là gì. Bà lý ngẩng lên, nhìn thấy nàng, và tiếng gào lại vỡ ra. Ngải lùi ra ngoài.

Cả nhà ngồi chờ trời sáng. Lý trưởng sai người đi báo họ hàng, đi gọi thầy cúng. Không ai mời cha con Ngải về, cũng không ai mời ngồi. Hai cha con đứng dưới mái hiên, chỗ cái chum nước mưa. Rét thấu xương. Ngải nắm lấy tay cha. Tay ông lạnh, đầu ngón tay thâm vì thuốc.

– Cha. – Nàng thì thào. – Bát thuốc tối qua, cha có cho thêm gì không?

– Không. – Cha nói. – Vẫn thang hôm trước. Con sắc mà.

– Con sắc. – Nàng nói. – Con biết.

Nàng biết. Mười mấy năm theo cha, nàng thuộc thang ấy như thuộc tên mình: những vị đắng, những vị cay, không có lấy một vị ngọt. Làng này ai sốt rét cơn cũng uống thang ấy. Chưa ai chết vì nó.

Cha đứng im, nhìn ra sân. Ngải thấy ông đưa mắt về phía gian giữa, nơi Phương Tứ đang ngồi với lý trưởng, rót rượu cho ông lý mà ông lý không uống. Rồi cha quay đi, nhìn bãi cói xám ngoài kia, và nàng không đọc được gì trên mặt ông.

Gà gáy lần thứ ba. Trời rạng. Cái màu xám của bãi sông chuyển sang trắng sữa, sương dày đến nỗi hai cây cau trước cổng chỉ còn là hai cái bóng. Trong nhà người ta bắt đầu dọn dẹp để chuẩn bị khâm liệm. Bà lý đã được mấy bà hàng xóm dìu sang gian bên. Buồng đông vắng một lúc.

Ngải lẻn vào.

Ánh sáng xám lọt qua chấn song cửa sổ, đủ để nhìn mà không cần đèn. Cậu Toàn nằm đó, mặt đã đắp một tờ giấy bản. Ngải không dám nhìn lâu. Nàng cúi xuống cái ghế đẩu.

Có một hàng kiến.

Kiến đen nhỏ, loại kiến đường hay bò vào hũ mật. Chúng đi thành một sợi chỉ mảnh, từ khe tường đất, bò xuống chân tường, băng qua nền gạch, leo lên một chân ghế, rồi lên mặt ghế, rồi lên thành bát. Ở miệng bát, chỗ người ta kề môi uống, chúng tụ lại thành một vòng đen nhỏ, cỡ đồng tiền.

Ngải nhìn chòng chọc. Nàng đưa đầu ngón tay quệt nhẹ lên miệng bát, đúng chỗ kiến tụ. Kiến chạy toán loạn. Đầu ngón tay nàng dính. Không phải cái dính nhờn của thuốc, mà cái dính se se, kéo thành sợi mảnh khi nàng tách hai ngón tay ra.

Thuốc của cha đắng. Đắng đến nỗi cậu Toàn kêu như mật gấu. Kiến không bò vào thuốc đắng.

Nàng nhìn xuống đáy bát. Cặn thuốc đã khô thành một lớp mỏng, nâu sẫm, đúng màu thang của cha. Nhưng ngay mép, chỗ miệng bát, có một vệt trong trong như nước đường đọng, đã se lại.

– Cô làm gì đấy!

Ngải giật mình. Con Nhót đứng ở cửa buồng, tay cầm cái chậu gỗ.

– Bà bảo dọn hết đồ ô uế đi rửa, không để vong cậu vương. – Nhót nói, mắt sưng húp. – Cô tránh ra cho em.

– Khoan đã. – Ngải giơ tay chắn. – Nhót, tối qua sau khi chị về, có ai cho cậu ăn gì không? Có ai cho cậu ăn đường, ăn kẹo, ăn mứt không?

Nhót mở to mắt. Một thoáng, chỉ một thoáng, Ngải thấy con bé như định nói gì. Rồi nó cúi mặt.

– Em không biết. Em ngủ dưới bếp.

Nó lách qua tay Ngải, chộp cái bát, cái chén, cái khăn vào chậu, đi một mạch ra sau nhà. Ngải chạy theo. Đến cái giếng đất sau bếp thì Nhót đã múc gàu nước đổ ào vào chậu, cái bát chìm nghỉm, nước trong vẩn lên một màu nâu nhạt rồi tan hết.

Ngải đứng ở đó, ngón tay vẫn còn dính.

Nàng quay lại gian giữa. Lý trưởng đang dặn ông thầy cúng giờ liệm. Phương Tứ ngồi bên cạnh, tay lần mấy đồng tiền. Cha nàng vẫn đứng dưới hiên.

– Thưa ông lý. – Ngải nói, giọng to hơn nàng định. – Thuốc thầy cháu không có vị ngọt. Mà sáng nay kiến bò đầy miệng bát của cậu Toàn. Tối qua sau khi thầy cháu về, có người cho cậu ăn thứ gì ngọt. Ông hỏi lại người nhà xem.

Cả gian nhà im phắc.

Lý trưởng quay lại. Ông nhìn Ngải như nhìn một con chó lạ sủa trong đám ma. Rồi ông nhìn cha nàng.

– Con anh nói gì thế, thầy Nghiêm?

Cha bước vào, đứng chắn trước Ngải.

– Ông lý bớt giận. Con bé còn nhỏ…

– Kiến à? – Lý trưởng nói, từng chữ. – Con tôi chết, mà con anh bảo tôi đi xem kiến?

Bàn tay to bè của ông vung lên. Tiếng tát vang khô trong gian nhà. Cha nàng loạng choạng, cái chân trái khuỵu xuống, ông bám vào cột mới đứng được. Má ông đỏ lên một vệt năm ngón. Ông không đưa tay lên ôm má. Ông đứng thẳng lại, chậm rãi.

– Ông lý đánh tôi cũng được. – Cha nói. – Nhưng con bé nói đúng. Ông nên hỏi.

Phương Tứ đứng bật dậy, ôm lấy cánh tay lý trưởng.

– Ông lý, ông lý! Đánh người ta làm gì. Việc đâu còn có quan. – Rồi ông quay sang cha Ngải, giọng tiếc rẻ. – Thầy Nghiêm, thầy nên về đi. Ở đây lúc này không tiện.

Nhưng không ai về được.

Ngoài cổng đã có tiếng chân. Bốn tuần đinh làng, gậy tre cầm tay, theo sau là ông phó lý, người lúc nào cũng bước sau lý trưởng hai bước. Ông phó lý đứng ở thềm, đằng hắng.

– Ông lý cho phép. – Ông ta nói. – Thầy Nghiêm, mời thầy ra đình. Có người chết sau thuốc, làng phải giữ thầy lại chờ trình lên huyện. Đấy là lệ.

Ngải lao tới. Một tuần đinh giơ ngang gậy chặn ngực nàng. Cha quay lại, chỉ khẽ lắc đầu. Ông đặt cái tráp thuốc xuống thềm, cởi chiếc áo dài nâu khoác ngoài ra, gấp lại, đưa cho Ngải.

– Con cầm lấy. Ở đình gió lắm, nhưng họ sẽ cho cha mượn chăn.

– Cha…

– Gọi thầy. – Ông nói nhỏ, mắt liếc về đám đông ngoài sân. Đã có người làng kéo đến, đứng chật cổng, xì xào. – Ở đây gọi thầy.

Ông cúi xuống như để chỉnh vạt áo cho nàng. Môi ông ghé sát tai nàng, hơi thở ấm và vội.

– Về nhà. Dưới gầm chạn có cái bát sứt bọc vải chàm. Cất nó đi. Đừng rửa. Đừng cho ai xem. Ai hỏi cũng đừng.

Rồi ông đứng thẳng lên, quay lưng, đi giữa bốn cây gậy tre ra cổng. Chân trái của ông kéo lê trên sân gạch ẩm sương, mỗi bước để lại một vệt dài.

Ngải đứng ôm cái áo nâu còn hơi ấm. Nàng không khóc. Nàng nhìn xuống ngón tay mình. Vết dính đã khô, se thành một lớp mỏng như vảy. Nàng không chùi đi.

Ở gian giữa, Phương Tứ đã ngồi lại xuống chiếu, rót thêm rượu vào chén của lý trưởng. Khi Ngải quay lưng bước ra khỏi cổng, nàng nghe ông nói, giọng thở dài ấm áp:

– Khổ, ông lý ạ. Người hiền mấy cũng có lúc lỡ tay.

— Hết chương 1 —