Bốn mươi người, sáu chỗ

Chương 5: Bốn mươi người, sáu chỗ

– Lang vườn. – Viện sứ Khâu Tuấn Đức nói, không to, nhưng cả sân nghe rõ. – Một nửa số này là lang vườn. Nửa kia là con gái nhà thuốc đọc sách thuộc lòng mà chưa sờ vào mạch ai bao giờ. Ta cần sáu người. Ta e là không đủ sáu.

Bốn mươi cô gái đứng thành bốn hàng trên sân gạch Thái y viện sáng mười tám tháng Hai, không ai dám thở mạnh.

Sân rộng, lát gạch Bát Tràng đỏ thẫm, ba mặt là dãy nhà ngói dài có hành lang cột gỗ, mặt thứ tư là cái cổng mở ra phố Đông. Giữa sân có một cây thị già, lá non mới nhú, xanh như được sơn. Gió sớm mang mùi thuốc sắc từ đâu đó trong các dãy nhà, mùi đắng, mùi thơm, mùi khét, trộn vào nhau thành một thứ mùi Ngải chưa từng ngửi ở đâu, đặc và dày như cháo.

Viện sứ Khâu đứng trên thềm. Ông cao, cao hơn mọi người đàn ông Ngải từng gặp, gầy như cây sào, râu bạc cắt ngắn, áo quan màu xanh lục, hai tay áo dài chấm đầu ngón. Mặt ông như tạc bằng gỗ, hai đường nhăn từ cánh mũi xuống khóe miệng sâu như vết dao.

Bên cạnh ông là một ông già thấp hơn hẳn một cái đầu, mặt tròn, má hồng, chòm râu muối tiêu, mặc áo quan màu nâu xám, tay áo xắn gấp lên hai nếp gọn gàng, để lộ đôi cổ tay rám nắng như tay nhà nông. Ông nhìn bốn hàng con gái, mỉm cười, gật đầu với từng hàng như chào người quen.

– Phó sứ Tôn. – Cô gái đứng cạnh Ngải thì thầm. – Phái Nam dược. Hiền lắm. Ông Khâu thì… chị biết rồi đấy.

Cô ta tầm mười tám, da rám, má có tàn nhang, giọng nói ngân dài kiểu dân biển. Từ sáng đến giờ cô ta đã nói với Ngải nhiều hơn tất cả những người khác cộng lại. Tên cô là Vi Thị Lụa, con nhà chài làng Cửa Hến, bà ngoại là bà mụ, mẹ là bà mụ, cô đỡ đẻ từ năm mười bốn tuổi.

– Chị Ngải đừng run. – Lụa nói. – Run thì tay không cầm được vị thuốc.

– Chị không run.

– Thế thì sao chị nắm vạt áo chặt thế?

Ngải buông vạt áo ra.

Hôm qua nàng đã phải xin ông Lã Phúc đứng tên bảo lãnh, vì lệ thi đòi người ở kinh đứng ra nhận "con gái nhà lành". Ông già cầm tờ giấy, đọc đi đọc lại cái tên Nghiêm Cát, rồi nhìn nàng một lúc lâu bằng đôi mắt kèm nhèm.

– Phù Vân. – Ông nói. – Ta có nghe chuyện ông thầy lang Phù Vân.

Ngải đứng im, chờ ông trả lại tờ giấy.

Ông Lã cầm bút, chấm mực, ký.

– Cô thái thuốc mỏng. – Ông nói. – Người thái thuốc mỏng thì không bỏ rễ lạ vào ấm.

Phần thi thứ nhất là nhận thuốc.

Trên mười cái bàn dài kê dưới hành lang, mỗi bàn bày hai mươi cái đĩa sành nhỏ, mỗi đĩa một nhúm vị thuốc khô. Thí sinh lần lượt đi qua, không được cầm, chỉ được nhìn và ngửi, rồi viết tên từng vị vào tờ giấy của mình. Các y sĩ áo xám đứng canh hai bên.

Ngải đi chậm. Vị thứ nhất là cam thảo, thứ hai là bạch truật, thứ ba là trần bì. Nàng biết hết. Có những vị người kinh gọi khác người quê, nàng viết cả hai tên. Đến đĩa thứ mười bốn, nàng dừng lại.

Đĩa đựng hoài sơn, những lát củ trắng ngà, khô, cứng. Nàng vừa thái hoài sơn mười ngày liền ở hiệu ông Lã, nàng biết nó trông thế nào, thơm thế nào. Nhưng nàng cúi xuống ngửi, và trong mùi bột thơm thơm quen thuộc có một mùi ẩm như góc nhà mùa nồm. Nàng nhìn kỹ. Ở mép hai ba lát có những đốm xanh xám li ti như bụi phấn.

Nàng viết: Hoài sơn. Có mấy lát mốc, không dùng được.

Đi hết hai mươi đĩa, nàng ngoảnh lại. Lụa đang cúi rất thấp trên đĩa mười bốn, mũi gần chạm vào thuốc. Xa hơn, một cô gái mặc áo lụa màu hồng nhạt, tóc vấn gọn, cài trâm bạc, đi qua các bàn nhanh như đi chợ, chẳng cúi xuống ngửi bao giờ, tay viết không ngừng.

– Khâu Uyển Nhi. – Lụa thì thầm khi hai người đứng chờ ở cuối hành lang. – Cháu nội ông Viện sứ. Thuộc làu cả bộ sách thuốc. Ai cũng bảo cô ấy đỗ đầu là chắc.

Phần thi thứ hai là hỏi bệnh.

Mỗi thí sinh được dẫn vào một gian buồng nhỏ, trong đó có một "người bệnh", được hỏi bệnh trong thời gian cháy hết nửa nén hương, rồi ra nói với các quan khảo là bệnh gì, vì sao. Ngải là người thứ ba mươi mốt. Khi nàng bước vào gian buồng, nén hương đã được thay mới, còn khói thơm.

Người bệnh là một thái giám trẻ, mặt nhẵn, ngồi trên chiếc ghế dài, tay ôm ngực ho khù khụ. Ở góc buồng, sau một tấm bình phong thưa, có ba bóng người ngồi: Viện sứ Khâu, Phó sứ Tôn, và một bà già mặc áo nâu sẫm, tóc búi chặt, Ngải chưa biết là ai.

– Chào anh. – Ngải nói, cúi đầu. – Anh ho mấy hôm rồi?

– Ba hôm. – Gã thái giám nói, rồi ho thêm một tràng.

Ngải ngồi xuống chiếc ghế đối diện. Nàng hỏi ho khan hay ho có đờm, ho ngày hay ho đêm, có sốt không, ăn có ngon không. Gã thái giám trả lời trơn tru như đã học thuộc: ho có đờm trắng, ho về đêm, hơi sốt, ăn kém. Ngải gật, xin bắt mạch. Mạch gã đều, hơi nhanh, như người đang hồi hộp hơn là người ốm. Nàng nhìn lưỡi. Lưỡi hồng, rêu mỏng.

Rồi nàng nhìn xuống chân gã.

Từ lúc nàng bước vào, gã ngồi nghiêng người, dồn cả sức nặng sang mông bên trái, chân phải duỗi ra một cách gượng gạo. Gã đi đôi giày vải đen còn mới tinh, đế trắng chưa dính bùn. Mỗi lần gã ho, chân phải gã khẽ co lại, rồi lại duỗi ra, như sợ chạm vào gì.

– Anh đứng dậy đi mấy bước cho em xem được không?

Gã thái giám ngẩn ra. Sau tấm bình phong có tiếng ghế xê dịch.

– Ta ho, chứ có phải què đâu. – Gã nói.

– Em biết. – Ngải nói. – Anh cứ đi thử.

Gã đứng lên, đi ba bước. Bước thứ hai gã nhăn mặt, xuýt xoa. Ngải nói:

– Anh ngồi xuống, cởi giày chân phải ra.

Gã do dự, nhìn về phía bình phong. Không ai lên tiếng. Gã cởi giày. Ngón chân cái bên phải sưng đỏ, chỗ móng cắm vào thịt đã mưng lên một nốt.

– Giày mới, chật mũi. – Ngải nói. – Anh đi mấy hôm rồi?

– Ba… ba hôm. – Gã lí nhí. – Viện bảo đi giày mới cho tươm tất.

– Còn ho?

Gã thái giám nhìn nàng, nhìn tấm bình phong, rồi bật cười, một cái cười nhẹ nhõm như người vừa được tháo gông.

– Ta không ho. Người ta bảo ta ho.

Ngải ra khỏi buồng, đứng trước ba quan khảo. Nén hương mới cháy được một phần ba.

– Người bệnh không ho thật. – Nàng nói. – Mạch đều, lưỡi sạch, ho không có tiếng đờm, ho xong thở không mệt. Người bệnh đau thật ở chân phải, ngón cái sưng, do giày mới chật. Nên đổi giày, ngâm chân nước ấm có muối, giữ sạch chỗ móng. Không cần uống thuốc ho.

Viện sứ Khâu nhìn nàng như nhìn một con chim lạ đậu nhầm vào bàn thờ.

– Đề bài là hỏi bệnh ho. – Ông nói. – Cô đi xem ngón chân.

– Bẩm Viện sứ, người bệnh không có bệnh ho.

– Người bệnh có bệnh gì là việc của người ra đề. – Khâu nói, giọng mỉa. – Thí sinh là để trả lời đề. Ba mươi người trước cô đều nói ra được bệnh ho thể này thể kia, kê được phương thuốc này phương thuốc kia. Cô thì nói chuyện giày. Lạc đề.

Phó sứ Tôn cười khẽ, một tiếng cười ấm như tiếng nước sôi lăn tăn.

– Bẩm Viện sứ, ta lại nghĩ khác. – Ông nói. – Ba mươi người trước đều chữa cho một bệnh không có. Cô bé này thấy người bệnh trước khi thấy bệnh. Ở Thái y viện, cái đó quý hơn thuộc một trăm phương thuốc.

– Ông Tôn thích lang vườn thì giữ lấy mà dùng. – Khâu nói, không nhìn ông. – Người tiếp.

Bà già áo nâu ngồi giữa không nói gì. Bà chỉ nhìn Ngải, ánh mắt cứng như hai viên sỏi, cho đến khi nàng lui ra khỏi cửa.

Phần thi thứ ba là viết. Mỗi người viết một đoạn ngắn về một bệnh thường gặp ở quê mình. Ngải ngồi trước tờ giấy, cầm bút, nghĩ đến mẹ. Nàng viết về sốt rét ở vùng bãi cói Vũng Cói: người ta mắc vào mùa nào, sống gần chỗ nào thì hay mắc, cơn đến cách nhật ra sao, người lớn chịu được mà trẻ con với người yếu thì dễ đi, nhà nào treo màn thì ít người ốm hơn nhà không màn. Nàng không viết phương thuốc. Nàng viết những gì nàng thấy.

Cuối giờ Thân, có bảng.

Người ta dán tờ giấy đỏ lên cột hành lang, cả bốn mươi người chen nhau lại xem. Ngải đứng ở ngoài cùng, không chen. Lụa lao vào như con cá chui lưới, rồi lao ra, mặt đỏ gay, ôm chầm lấy Ngải.

– Em thứ năm! Chị thứ sáu! Chị thứ sáu, chị Ngải ơi!

Thứ nhất là Khâu Uyển Nhi.

Uyển Nhi đứng dưới cột hành lang, giữa mấy cô bạn đang chúc mừng. Cô ta không cười, chỉ gật đầu, rồi đưa mắt nhìn sang phía Ngải. Cái nhìn ấy lướt qua cái áo vải nâu cũ của Ngải, đôi guốc mộc, cái tay nải, rồi dừng lại ở mặt nàng một thoáng.

– Cô là người xem ngón chân. – Uyển Nhi nói, giọng thanh, không lớn không nhỏ.

– Phải.

– Ông tôi bảo cô lạc đề. – Uyển Nhi nói. – Nhưng ông tôi vẫn để cô đỗ.

Cô ta quay đi trước khi Ngải kịp hiểu câu ấy là khen hay chê.

Sáu người đỗ được gọi vào gian nhà phía tây để ghi danh. Bà già áo nâu ngồi sau một cái bàn thấp, trước mặt là quyển sổ dày bìa vải. Lúc này Ngải mới biết bà là Quản sự Nữ y sở, người ta gọi là bà Quản Lương, coi tất cả nữ y trong cung. Bà gọi từng người lên, hỏi tên, tuổi, quê, cha mẹ, người bảo lãnh, rồi tự tay ghi vào sổ. Bà viết chữ nhỏ, sắc, nét nào cũng như khắc.

Đến lượt Ngải.

– Tên.

– Nghiêm Thị Ngải.

Ngòi bút dừng lại trên giấy. Rất ngắn thôi, ngắn như hơi thở.

– Quê.

– Làng Vũng Cói, huyện Lam Khê, phủ Phù Vân.

Bà Quản Lương ngẩng lên. Đôi mắt như hai viên sỏi lúc nãy nhìn nàng từ đầu đến chân, rồi dừng ở mặt nàng, lâu đến nỗi Lụa đứng sau cũng nín thở.

– Họ Nghiêm. Phù Vân. – Bà nói chậm. – Năm nay mười chín?

– Dạ, mười chín.

– Cha tên gì?

Ngải nuốt khan.

– Nghiêm Cát. Làm thuốc.

Bà Quản không ghi ngay. Bà đặt bút xuống, xoay cổ tay trái như người mỏi tay, rồi cầm bút lên lại. Bà ghi. Rồi bà gập sổ.

– Ngày hai mươi vào Nữ y sở. – Bà nói, giọng cộc lốc như với những người trước. – Mang theo hai bộ áo, không mang vàng bạc, không mang sách tạp. Giờ Dần dậy. Ai đến muộn thì về.

Ngải cúi chào, lui ra. Đến cửa, nàng ngoái lại. Bà Quản Lương vẫn ngồi sau cái bàn thấp, tay đặt lên bìa sổ, nhìn theo nàng. Trong gian nhà nhá nhem, nàng không đọc được gì trên mặt bà, chỉ thấy bà ngồi im như thế cho đến khi người cuối cùng ra khỏi phòng.

— Hết chương 5 —