Nữ y sở

Chương 6: Nữ y sở

Ba trăm cái bát, và Ngải nhìn đáy từng cái một.

Nữ y sở là một dãy nhà ngói bảy gian nằm sát chân tường phía đông của hoàng cung, ngay chỗ tường cung giáp với tường Thái y viện. Giữa hai bức tường có một cửa ngách nhỏ bằng gỗ lim, ngày mở, đêm khóa, để nữ y sang Ngự dược phòng lấy thuốc mà không phải đi vòng ra cổng chính. Gian đầu là chỗ khám bệnh, gian giữa là bếp sắc thuốc với sáu cái lò đất, gian cuối là chỗ ngủ, hai dãy phản kê sát vách. Sau nhà có một cái sân lát gạch, một cái giếng, một cây ngâu, và xa hơn, khuất sau lùm trúc, là một cái miếu nhỏ mái rêu không ai nói là miếu gì.

Nữ y sở có mười một người: bà Quản Lương, năm nữ y cũ, và sáu nữ y sinh mới. Nữ y sinh chưa được khám bệnh. Nữ y sinh dậy giờ Dần, quét sân, gánh nước, nhóm lò, sắc thuốc theo đơn các nữ y kê, bưng thuốc đi các nơi, và rửa bát.

Bát thuốc trong cung không được rửa chung với bát ăn. Bát thuốc từ các cung các điện trả về, đặt trên những cái khay sơn đen, mỗi khay có một thẻ tre ghi tên người uống. Rửa xong phải úp lên giá tre phơi cho khô, rồi đem cất vào tủ của Ngự dược phòng. Ngày nào cũng có khoảng ba trăm cái.

Ngày đầu tiên, nữ y Sen, người đứng đầu năm nữ y cũ, dạy Ngải cách rửa. Chị Sen ngoài ba mươi, người tròn, mặt hiền, giọng nhỏ như sợ làm ai thức giấc.

– Ngâm nước nóng. Chà bằng xơ mướp. Tráng ba lần nước giếng. Úp lên giá. Thế thôi, em.

Ngải gật đầu. Nhưng trước khi thả cái bát đầu tiên vào chậu nước nóng, nàng nghiêng nó lên, nhìn vào đáy.

Chị Sen nhìn nàng, không nói gì.

Cái thứ hai, thứ ba, thứ mười, thứ một trăm. Cái nào Ngải cũng nghiêng lên nhìn đáy rồi mới thả vào chậu. Nàng làm như người khác thở, không nghĩ. Cặn này của thang bổ, sắc kỹ. Cặn này của thang giải cảm, còn nguyên mấy cánh hoa cúc, người sắc vội. Bát này người uống chỉ uống nửa, đổ đi nửa, chắc chê đắng. Bát này đáy sạch trơn như đã liếm, chắc của một cung nữ nhỏ tuổi uống thuốc như uống chè. Nàng không nói với ai những điều ấy. Nàng chỉ nhìn.

Lụa thì không nhìn đáy bát. Lụa vừa rửa vừa hát. Hát những bài hò kéo lưới của làng Cửa Hến, hát nhỏ thôi, nhưng cả gian bếp nghe thấy. Có lần nữ y Sen nhắc, Lụa im được nửa khắc rồi lại hát. Khâu Uyển Nhi không hát, cũng không nhìn đáy bát. Uyển Nhi rửa bát như người chép sách: đúng thứ tự, đúng nước, đúng lần, xong việc thì đi giặt tay ba lần, lau khô, thoa một thứ dầu thơm mùi hoa nhài.

Bà Quản Lương ít khi ra gian bếp. Nhưng có hai lần Ngải ngẩng lên thì thấy bà đứng ở ngưỡng cửa, tay chắp sau lưng, nhìn xuống chỗ nàng ngồi. Lần nào bà cũng quay đi ngay.

Ngày thứ năm, Phó sứ Tôn đi qua cửa ngách.

Ông xách một cái giỏ tre, trong đựng mấy nắm lá tươi, tay áo xắn hai nếp như hôm thi, ống quần dính đất. Thấy Ngải đang gánh nước ở giếng, ông dừng lại, cười.

– Cô bé xem ngón chân. – Ông nói. – Quen chưa?

– Bẩm Phó sứ, cũng quen dần ạ.

– Đừng bẩm. – Ông xua tay. – Ở đây ai cũng bẩm, ta nghe mỏi tai lắm. Con quê Lam Khê phải không? Ta có đi qua Lam Khê một lần, hồi còn trẻ, đi tìm cây thuốc. Vùng ấy ngải cứu tốt nhất miền nam, lá to, thơm hắc. Con có biết không?

– Dạ biết. – Ngải nói, và lần đầu tiên từ khi rời làng, nàng thấy cổ họng mình nghẹn vì một câu hỏi tử tế. – Tên con cũng là ngải.

Ông Tôn cười to, tiếng cười làm mấy con sẻ trên cây ngâu bay vụt lên.

– Hay! Thế thì con phải sang vườn ta mà xem luống ngải. Ta trồng giống Lam Khê đấy.

Chiều hôm ấy, xong việc, Ngải xin chị Sen cho sang vườn thuốc Nam dược nửa canh giờ. Chị Sen nhìn nàng một lúc rồi gật.

Vườn thuốc nằm ở góc tây Thái y viện, sau dãy nhà kho. Nó lớn hơn Ngải tưởng, chia thành từng luống ngay ngắn, mỗi luống cắm một cái thẻ gỗ ghi tên. Tía tô tím sẫm, kinh giới, rau má, bồ công anh, cỏ mực, ngải cứu. Có một giàn mướp đã leo kín, mấy quả non lủng lẳng. Ở góc vườn có một gian nhà tranh nhỏ, trong để dụng cụ, giỏ, rổ, mấy chồng lọ sứ nhỏ đựng hạt giống, lọ nào cũng nắp tròn núm nhỏ như quả quất, men xanh nhạt, xếp ngay hàng trên giá.

Ông Tôn đang quỳ bên luống ngải, tay bới đất nhổ cỏ. Thấy nàng, ông chỉ vào luống.

– Đấy. Ngải Lam Khê. Ngửi xem có đúng mùi quê không.

Ngải quỳ xuống, vò một lá, đưa lên mũi. Mùi hắc, đắng, thơm, đúng cái mùi bãi sông Vũng Cói những sáng tháng Ba. Nàng không nói gì được.

Ông Tôn không hỏi thêm. Ông kể chuyện luống tía tô, chuyện mấy cây bồ công anh ông mang từ miền núi về trồng ba năm mới sống, chuyện phái Nam dược ngày xưa có cả chục người, bây giờ còn ông với hai y sĩ già. Ông kể như kể chuyện nhà, không cay đắng, chỉ hơi tiếc.

– Phái Kinh phương chê thuốc nam là thuốc lá cây, thuốc của dân nghèo. – Ông cười. – Đúng thế. Dân nghèo dùng thuốc nam vì nó mọc ngay sau vườn. Mà dân nghèo thì nhiều hơn vua quan, con nhỉ.

Trước khi nàng về, ông đưa nàng một bát nước sắc lá vừa nấu thử trên cái bếp than con trong gian nhà tranh, bảo nếm xem đắng hay chát. Ngải nếm. Đắng xộc lên tận óc. Nàng nhăn mặt. Ông Tôn cười khà, lấy trong túi áo ra một cái gói giấy nhỏ, mở ra, trong có mấy miếng mứt gừng vàng óng.

– Ngậm một miếng. Ta già rồi, thuốc gì cũng nếm, không có cái này thì chịu không nổi.

Ngải ngậm. Ngọt, cay, ấm. Nàng cảm ơn ông, đi về qua cửa ngách lúc mặt trời đã ngả đỏ sau mái ngói.

Ba hôm sau, cung nữ Hạnh được khiêng đến Nữ y sở.

Hạnh mười sáu tuổi, làm ở kho Thượng cung, chuyên lau dọn đồ đạc. Sáng hôm ấy cô ta thức dậy thì hai bàn tay, hai cẳng tay, cả quanh miệng, hai bên má, mí mắt sưng đỏ, nổi những nốt mẩn li ti, có chỗ phồng lên như bị bỏng. Cô ta ngứa đến nỗi cào xước cả da. Người cùng buồng sợ hãi, chạy đi báo. Mùa đông vừa rồi trong cung có trận ho rét làm chết người, ai cũng sợ dịch như sợ ma.

Nữ y Sen khám, rồi đi gọi bà Quản. Bà Quản khám, mặt đanh lại.

– Mẩn khắp tay mặt, phồng rộp, mới nổi trong một đêm. – Bà nói. – Không biết là cái gì. Theo lệ, cung nữ mắc bệnh lạ phải đưa ra ngoài cung, ở trại cách ly ngoài cửa Bắc, đến khi khỏi mới cho vào.

Hạnh khóc rống lên. Ai cũng biết, cung nữ đã ra trại cửa Bắc thì ít người được gọi vào lại. Ra đó là mất chỗ, mất lương, mang tiếng mắc dịch, về quê không ai lấy.

Ngải đang bưng khay thuốc đi ngang. Nàng dừng lại.

– Bẩm bà Quản, con xin hỏi chị ấy mấy câu được không?

Cả gian im lặng. Nữ y sinh không được khám bệnh. Uyển Nhi, đứng ở góc phòng, khẽ nhíu mày.

Bà Quản Lương nhìn Ngải một lúc rồi hất cằm.

– Hỏi.

Ngải đặt khay xuống, quỳ trước Hạnh. Nàng không sờ vào những chỗ mẩn. Nàng nhìn.

– Chị có sốt không?

– Không… – Hạnh nấc. – Không sốt. Chỉ ngứa. Ngứa chết đi được.

– Chị có ho, có đau bụng, có đi ngoài không?

– Không.

– Người cùng buồng với chị có ai bị thế không?

– Không ai.

– Hôm qua chị làm gì?

Hạnh nghĩ một lúc, nước mắt ròng ròng.

– Hôm qua… hôm qua kho mới nhận mười cái rương gỗ sơn son ở phường sơn ngoài thành đưa vào, để đựng áo lễ. Em lau cả ngày. Rương còn mùi sơn, hắc lắm.

– Chị lau bằng tay không?

– Vâng.

– Rồi chị có đưa tay lên mặt không? Lau mồ hôi, gãi mũi?

– Có… chắc có.

Ngải quay lại, nhìn bà Quản.

– Bẩm bà, con nghĩ đây là sơn ăn. Ở quê con có thợ sơn, người mới vào nghề hay bị thế: chỗ nào chạm vào sơn sống thì mẩn ngứa, phồng rộp, rồi lây sang chỗ tay quệt vào. Không sốt, không lây sang người khác. Tránh xa đồ sơn, rửa sạch, đừng gãi, vài ngày đến một tuần thì tự lặn. Không phải dịch.

Bà Quản Lương không nói gì ngay. Bà cúi xuống, cầm cổ tay Hạnh lật lên, nhìn rất kỹ đường mẩn chạy dọc theo cẳng tay, đúng chỗ tay áo xắn lên khi lau. Rồi bà nhìn mặt Hạnh: mẩn quanh miệng, quanh mũi, mí mắt, những chỗ người ta hay đưa tay lên.

– Sen. – Bà nói. – Cho người sang kho Thượng cung hỏi xem có ai khác lau rương mà cũng bị không.

Nửa canh giờ sau người đi hỏi về: còn hai cung nữ nữa cũng lau rương, một người mẩn đỏ hai bàn tay, một người không sao. Không ai sốt.

Hạnh được giữ lại Nữ y sở, nằm ở gian bên, tay bọc vải mỏng cho khỏi gãi. Về sau, mẩn xẹp dần, đến ngày thứ chín Hạnh về kho làm việc, hai má chỉ còn mấy vết thâm mờ.

Cả Nữ y sở không ai nhắc lại chuyện ấy. Nhưng từ hôm đó, khi Ngải ngồi rửa bát, Lụa ngồi sát nàng hơn, thỉnh thoảng hỏi khẽ cái bát này là thuốc gì. Và ngay sáng hôm sau, Ngải thấy trên giá tre chỗ mình hay ngồi có ai để sẵn một cái xơ mướp mới, mềm hơn cái xơ cũ nàng vẫn dùng. Nàng nhìn quanh. Uyển Nhi đang ngồi ở đầu kia gian bếp, cúi mặt chà bát, tai hơi đỏ.

Tối hôm ấy, hai mươi tám tháng Hai, sau giờ cơm, một nữ y cũ ra gọi Ngải.

– Bà Quản cho gọi em.

Gian của bà Quản Lương ở đầu hồi phía bắc, nhỏ, chỉ có một cái giường, một cái bàn, một cái tủ, một bàn thờ con con thắp một ngọn đèn dầu. Bà ngồi bên bàn, trước mặt là quyển sổ bìa vải hôm thi. Bà không mời Ngải ngồi. Ngải đứng.

Bà Quản không nói gì một lúc lâu. Ngọn đèn trên bàn thờ lay lắt. Ngoài kia có tiếng mõ cầm canh từ xa vọng lại, một tiếng, hai tiếng.

– Chuyện con bé Hạnh, cô làm được. – Bà nói cuối cùng. – Lần sau có biết gì thì nói với nữ y Sen trước, đừng nói giữa phòng. Ở đây không ai thích bị nữ y sinh dạy.

– Dạ. Con xin lỗi bà.

– Ta không cần xin lỗi. – Bà ngẩng lên. Đôi mắt như hai viên sỏi lại nhìn nàng như hôm ghi danh. – Ta hỏi cô một câu. Cô trả lời thật.

– Dạ.

– Cô rửa bát, cái nào cũng nghiêng lên nhìn đáy rồi mới thả vào chậu. Gần mười ngày nay ta xem, chưa sót cái nào. – Bà ngừng lại. Giọng bà vẫn cộc, nhưng có cái gì đó run rất khẽ ở cuối câu. – Ai dạy cô nhìn đáy bát?

— Hết chương 6 —