Một lời chứng không ai dám nói

Chương 19: Một lời chứng không ai dám nói

– Cái thứ ông ấy để lại cho cô, đập vỡ nó đi.

Bà Quản Lương nói câu ấy lúc rửa tay ở giếng, sáng hai mươi tháng Năm, giờ Mão, giọng đều như dặn nữ y sinh nhóm lò. Bà không nhìn Ngải. Bà vốc nước lên mặt, kéo ống tay áo trái xuống che cổ tay, rồi mới quay lại.

Ngải đứng bên kia thành giếng, đôi thùng gỗ còn trên vai. Đêm qua nàng không ngủ. Nàng nằm nhìn mái ngói cho đến khi gà gáy, nghe tiếng thở đều của Lụa và tiếng gió nam lùa qua lùm trúc sau sân, nơi nén hương đã tắt từ lâu.

– Bà Quản nói thứ gì ạ?

– Đừng giả ngây với ta. – Bà nói. – Học trò họ Liêu chạy khỏi cung đêm ấy không mang theo được gì ngoài cái mạng. Thế mà nó giữ được cái mạng mười bảy năm, giữ được cả con gái. Một người như thế không bao giờ để con mình lên kinh tay không. Cái gì nó giữ, cô đang giữ. Ta không cần biết là cái gì.

– Bà sợ con đem nó ra.

– Ta sợ cô chết. – Bà Quản nói, cộc lốc. – Cô đem nó ra thì người ta không xét nó, người ta xét cô. Cha cô là tử tội. Cô là con tử tội, giả họ, giả lý lịch, trà trộn vào cung. Một tờ giấy của bộ Hình là cả hai cha con lên pháp trường cùng một buổi sáng. Đập vỡ nó đi, ném xuống giếng. Rồi xin về quê.

Bà xách chậu đồng đi vào. Đến bậc thềm, bà dừng lại một chút, như định nói thêm, rồi lại thôi.

Ngải đứng nguyên chỗ ấy cho đến khi nước trong thùng sóng sánh tràn ra ướt chân.

Cha cũng đã dặn đúng câu ấy, hôm ở buồng bảy. Ai hỏi thì đập vỡ, ném xuống giếng. Hai người biết rõ cái bát ấy nặng thế nào đều bảo nàng làm cùng một việc. Nàng gánh nước vào bếp, nhóm lò, sắc thuốc, rửa bát. Ba trăm cái bát. Nàng nhìn đáy từng cái, và đến cái thứ một trăm thì nàng biết mình sẽ không đập vỡ cái bát dưới phản.

Nhưng nàng cũng biết mình không giữ nó một mình được nữa.

Chiều hôm ấy bà Quản sai nàng ra phố Hàng Rễ mua hai cân hoài sơn với một bó cam thảo cho Nữ y sở. Việc ấy xưa nay là việc của chị Sen. Ngải nhận tiền, cúi chào, không hỏi. Bà Quản cũng không giải thích. Có những lúc Ngải tưởng bà đọc được những gì nàng sắp làm trước cả khi nàng nghĩ ra.

Sáng hai mươi mốt nàng ra khỏi cửa Đông. Nàng mua hoài sơn, mua cam thảo ở hiệu Thọ Xuân, ông Lã Phúc cân dư cho nàng mỗi thứ một lạng, không nói gì. Rồi nàng xách giỏ đi ngược ra phố Tây.

Cổng Đại lý tự vẫn sơn đen, tấm biển chữ Hán vẫn mờ. Người gác cổng vẫn là gã hôm tháng Hai. Hắn nhìn cái áo nâu nhạt của nữ y sinh, nhìn giỏ thuốc, nhìn mặt nàng, rồi nhíu mày như cố nhớ.

– Cô là con bé quỳ ở cột này. – Hắn nói. – Con ông thầy lang Phù Vân.

– Vâng.

– Lần này thì cô làm gì?

– Cháu xin gặp Hàn Thiếu khanh. Việc Ngục Bắc.

Hắn nhìn nàng thêm một lúc, rồi quay vào. Lần này nàng không phải quỳ. Chưa cạn một ấm nước, hắn đã ra, ngoắc tay.

Công phòng của Hàn Kỳ ở cuối một dãy hành lang dài, sau ba lớp sân. Một gian nhỏ, tường quét vôi đã ngả vàng, hai mặt kê kín giá gỗ, trên giá là những chồng hồ sơ buộc dây đay, mỗi chồng cài một thẻ tre ghi tên phủ. Giữa phòng có cái án thư, trên án là nghiên mực, ống bút, một chồng giấy chữ chi chít, một bát nước chè đã nguội. Góc phòng có một cái rương gỗ lim khóa đồng. Mùi giấy cũ, mùi mực, mùi bụi.

Hàn Kỳ ngồi sau án thư. Anh đặt bút xuống khi nàng bước vào, ra hiệu cho lại viên lui ra, kéo cửa lại.

– Ngục Bắc có việc gì?

– Ngục Bắc không có việc gì. – Ngải nói. – Con nói dối người gác cổng.

Anh nhìn nàng. Ngón cái tay phải miết lên ngón giữa.

– Ngồi xuống.

Nàng không ngồi. Nàng đặt giỏ thuốc xuống sàn, đứng thẳng trước án thư, hai tay đan vào nhau cho khỏi run.

– Ở Ngục Bắc, Thiếu khanh bảo khi nào con muốn nói thật thì nói. – Nàng nói. – Thiếu khanh cũng bảo con nên biết con đang nói với ai. Con biết. Con đến để nói.

Và nàng nói.

Nàng nói cha nàng không phải Nghiêm Cát. Cha nàng là Liêu Thanh, học trò út của Phó sứ Đồng Khải, người bưng bát thuốc cho Thục phi chiều mười chín tháng Mười năm Hoằng Khánh thứ năm, người bị xử tội chết vắng mặt. Nàng nói chuyện cái bát men ngọc sứt miệng, dấu sen hai nét dưới chân đế, lớp cặn nâu mười bảy năm chưa ai rửa. Nàng nói những gì cha kể đêm mười một ở dãy nhà kho Ngục Bắc. Thầy Đồng không bao giờ cho ăn ngọt sau thuốc ho. Một người cung nữ mở lọ sứ nắp quả quất, đưa miếng mứt quất, chưa đầy một canh giờ thì Thục phi lên cơn. Nàng nói cái thư cha viết tháng Chạp năm ngoái, gửi qua tay Phương Tứ, xưng tên thật, xin gặp người muốn biết sự thật. Một tháng sau Phương Tứ về Vũng Cói.

Nàng không nói tên bà Quản Lương. Nàng chỉ nói: người đưa mứt còn sống, đang ở trong cung, đã nhận với nàng, nhưng không chịu làm chứng.

Hàn Kỳ nghe từ đầu đến cuối, không hỏi một câu. Anh ngồi thẳng lưng, hai tay đặt trên án. Chỉ có ngón cái là không yên, cứ miết mãi lên vết mực, đến lúc nàng nói xong thì vết mực ấy đỏ ửng lên dưới da.

Bên ngoài có tiếng lại viên đi qua hành lang, tiếng ai đó gọi nhau ở sân sau.

– Cô kể xong chưa? – Anh hỏi.

– Rồi ạ.

Anh đứng dậy, đi ra cửa sổ, đứng quay lưng lại với nàng. Ngoài kia là một cái sân nhỏ có cây bàng già, lá đã xanh thẫm.

– Tháng Ba. – Anh nói. – Ở Ngục Bắc, ta đứng quay lưng ở đầu dãy nhà một nén hương. Ta đứng đấy vì ta nghĩ ta để một thầy thuốc khám một tù nhân có bệnh. Hóa ra ta đứng canh cửa cho con gái một tử tù trốn truy nã nói chuyện với cha mình về một vật chứng của án đầu độc phi tần.

– Lúc ấy con chưa biết. Con biết từ tháng Ba, sau hôm ấy.

– Từ tháng Ba đến giờ là hai tháng. – Anh nói. – Hai tháng, cô ngồi cạnh ta canh giếng Đá Ong, cô đứng cạnh ta ở Chính đường, cô ở với ta bảy ngày trong Ngục Bắc. Cô nghe ta hỏi thầy Đồng là ai. Cô bảo thầy học của cha cô.

Ngải không cãi. Không có gì để cãi.

Anh quay lại. Mặt anh vẫn không có gì để đọc, nhưng giọng anh thấp hơn mọi khi.

– Cô có biết bây giờ ta phải làm gì không?

– Thiếu khanh nói đi.

– Theo luật, quan lại biết chỗ ở của kẻ phạm tội bị truy nã mà không báo thì cùng tội. – Anh nói. – Liêu Thanh là tử tội đã xử. Không có thu thẩm cho người ấy. Bộ Hình chỉ cần biết tên là đem chém. Ta mà báo, ngày mai cha cô chết. Ta mà không báo, thì từ giờ phút này ta cùng tội với cô.

– Con biết. – Ngải nói. – Bà… người ấy cũng bảo con thế. Người ấy bảo con đập vỡ cái bát. Cha con cũng bảo thế.

– Thế sao cô không đập?

Ngải ngẩng lên nhìn anh.

– Vì con nghĩ Thiếu khanh sẽ không bảo con đập.

Anh im rất lâu. Rồi anh đi về án thư, ngồi xuống, kéo một tờ giấy trắng ra, mài mực. Anh mài chậm, đều, như người đếm.

– Luật bắt báo. – Anh nói, mắt không rời nghiên mực. – Luật không bắt báo trong ngày hôm nay. Luật cũng có một điều: án đã xử, nếu có chứng mới đủ làm lung lay bản án, thì người được giao xét lại có quyền xin hoãn thi hành để xét. Án năm Hoằng Khánh thứ năm không phải án của ta. Nhưng người có thể bảo Đại lý tự mở lại án ấy thì có. Người đã bỏ công từ mùa thu năm ngoái đi tìm cái chứng cô đang giữ.

– Khang vương.

– Ta sẽ trình điện hạ. Không phải trình bộ Hình. – Anh chấm bút. – Còn cô sẽ đi cùng ta, và cô sẽ kể lại cho điện hạ nghe y như cô vừa kể. Không thêm, không bớt. Lần sau mà cô nói dối ta một câu nữa thì ta đi thẳng sang bộ Hình.

– Dạ.

– Việc thứ hai. – Anh viết mấy dòng, gấp lại. – Án làng thì là việc của ta, ta mở được ngay. Cô bảo đứa ở tên Nhót, lúc ra khỏi công đường, né người khỏi áo Phương Tứ. Cô bảo sáng mười sáu nó định nói gì rồi thôi. Ta gửi trát về phủ Phù Vân, gọi nó lên kinh làm chứng. Đi trạm ba ngày tới phủ. Nó xuống đò thì thêm năm sáu ngày nữa.

– Nó sợ lắm. Nó sẽ không nói.

– Ở phủ nó đứng cạnh lý trưởng, cạnh Phương Tứ. Ở đây nó đứng trước Đại lý tự, không có ai đứng cạnh. – Anh nói. – Người ta nói khác khi người đứng cạnh mình khác.

Anh gọi lại viên vào, đưa tờ trát, dặn gửi trạm sáng mai. Rồi anh dặn thêm một câu Ngải không nghe rõ. Lại viên dạ, đi ra.

– Ngồi xuống. – Anh nói lần nữa. – Ta còn một việc.

Lần này Ngải ngồi. Nàng ngồi trên cái ghế đẩu gỗ cạnh giá hồ sơ, giỏ thuốc dưới chân. Nắng xiên qua cửa sổ, chiếu lên mặt án thư một vệt vàng có bụi bay lơ lửng. Hàn Kỳ không nói gì nữa, cúi xuống đọc tiếp chồng hồ sơ đang đọc dở, như thể nàng không ngồi đó. Nàng nghĩ đến giờ Dậu phải về đến Nữ y sở. Nàng không dám đứng dậy.

Gần nửa canh giờ sau, lại viên quay lại, ôm một tập giấy dày buộc dây đay đã bạc, bìa ngoài phủ một lớp bụi mịn như tro. Hàn Kỳ cầm lấy, thổi bụi, đặt lên án.

– Đại lý tự lưu bản sao mọi án chết ta xét lại. – Anh nói. – Năm Hoằng Khánh thứ năm, án đầu độc Thục phi do bộ Hình xử, nhưng theo lệ vẫn chép một bản gửi sang đây. Mười bảy năm nay không ai mở ra.

Anh cởi dây. Giấy ngả vàng, mép giòn, chữ của mấy người chép khác nhau. Anh lật từng tờ, nhanh mà không bỏ dòng nào, như hôm đứng đọc đơn của nàng ở cổng. Ngải ngồi nhìn. Nàng thấy tên Đồng Khải hiện lên nhiều lần, rồi tên Liêu Thanh, rồi những chữ nàng không đọc kịp. Có một tờ anh dừng lâu. Nàng thấy môi anh mím lại.

– Biên bản khám nghiệm. – Anh nói, không ngẩng lên. – Bát thuốc. Thái y viện kết luận trong cặn thuốc có độc. – Anh lật sang tờ sau. – Không ghi bát ấy ở đâu. Không ghi ai khám. Không ghi cặn ấy trông thế nào.

– Bát ấy ở dưới phản của con. – Ngải nói khẽ. – Chưa ai khám nó cả.

Anh ngẩng lên nhìn nàng một thoáng. Rồi anh lại cúi xuống.

Anh lật đến những tờ lời khai. Lời khai của các thái giám, của mấy Ngự y Kinh phương, của người giữ cửa cung. Rồi một tờ ngắn hơn cả, chỉ có mấy dòng. Anh đọc, rồi đọc lại. Rồi anh làm một việc Ngải không hiểu: anh xoay tờ giấy ra phía cửa sổ, nghiêng nó dưới vệt nắng, nhìn sát như nàng vẫn nhìn đáy bát.

– Lại đây.

Ngải đứng dậy, đến bên án thư.

– Cung nữ hầu thuốc, Ngô Thị Lài, khai không biết gì, chỉ đỡ bát thuốc từ tay học trò thầy thuốc rồi dâng lên. – Anh đọc. – Tháng Chạp chết bệnh, không hỏi được nữa. – Anh đặt ngón tay lên ba chữ Ngô Thị Lài. – Cô nhìn mực.

Ngải nhìn. Cả tờ giấy viết bằng một thứ mực đã ngả màu nâu xỉn, nét chữ đều tay của người chép. Riêng ba chữ ấy đen hơn, bóng hơn dưới nắng, nét to và gắt hơn, như viết bằng một ngòi bút khác. Quanh chỗ ấy, mặt giấy hơi xơ lên, như từng bị cạo.

– Có người cạo tên cũ đi. – Hàn Kỳ nói. – Rồi viết tên khác lên. Mực mới hơn những dòng quanh nó. Không phải mới hôm qua. Nhưng không cùng ngày với tờ giấy.

Ngải nhìn ba chữ ấy. Nàng nghe lại giọng bà Quản trong bóng tối sau lùm trúc. Ta đưa ba lạng bạc cho người giữ sổ. Mười bảy năm, ta sống bằng cái tên của nó.

Hàn Kỳ ngẩng lên nhìn nàng. Đôi mắt hẹp của anh dừng ở mặt nàng lâu hơn mọi lần.

– Người đưa mứt mà cô không chịu nói tên. – Anh nói. – Người ấy không phải Ngô Thị Lài.

Ngải không trả lời. Nàng không gật, không lắc.

Anh không hỏi lần hai. Anh buộc tập hồ sơ lại, chậm rãi, đúng cái nút cũ, rồi đặt nó vào cái rương gỗ lim ở góc phòng, khóa lại.

– Tờ giấy này nói một điều. – Anh nói. – Mười bảy năm trước, có người đủ sợ để cạo một cái tên trên hồ sơ bộ Hình. Người sợ đến thế, thì còn sợ đến bây giờ.

— Hết chương 19 —