Đám ma không kèn

Chương 10: Đám ma không kèn

Cỗ quan tài nhỏ bằng gỗ tạp, chưa sơn, khiêng trên vai hai người đàn ông, đi qua cổng phường Bến Vôi mà không có một tiếng kèn, một tiếng trống, một người khóc theo.

Ngải đứng nép vào vách nhà để người ta khiêng qua. Hai người đàn ông đi nhanh, cúi đầu, mặt bịt khăn. Đằng sau họ chỉ có một người đàn bà, tóc xõa, chân đất, ôm một cái bọc vải nhỏ trước ngực, đi như người mộng du. Người hai bên đường lùi vào trong nhà, đóng cửa liếp. Có người vẩy nước vôi ra ngưỡng cửa khi cỗ quan tài vừa đi qua.

– Đứa thứ tư trong ngõ này. – Một bà già ngồi trên bậc cửa đối diện nói, không với ai. – Ba hôm, bốn đứa.

Lụa nắm chặt tay áo Ngải. Uyển Nhi đứng sau hai người, tay cầm khăn tay che mũi, mặt trắng bệch.

Sáng mùng sáu tháng Tư, có tờ trình của phường Bến Vôi gửi lên Kinh triệu phủ: trong phường có người chết vì một thứ bệnh dữ. Người bệnh nôn mửa, đi ngoài liên tục như tháo nước, chỉ một hai ngày là khô quắt lại, mắt trũng sâu, rồi đi. Đến chiều mùng bảy đã thêm mười một người mắc, ba người chết. Kinh triệu doãn đang ốm nằm, quan phó không dám quyết, trình thẳng lên triều. Sáng mùng tám, Hoàng thượng xuống chiếu: Thái y viện cử người xuống chữa, triều đình cử một quan coi việc phường.

Cả Thái y viện họp ngay giữa sân, dưới gốc cây thị. Ngải đứng cuối sân với các nữ y sinh, nghe hai phái cãi nhau.

Viện sứ Khâu muốn rào phường lại, cấm người ra vào, phát thang thuốc giải độc khư thấp theo phương cổ, mỗi nhà một thang, uống ba ngày. Phó sứ Tôn bảo thang ấy đắt, mỗi thang hơn một tiền, phường Bến Vôi hơn bốn trăm nhà, Viện lấy đâu ra đủ thuốc, mà dân thì không ai mua nổi. Ông xin phát lá thuốc nam, nấu nồi to ở đình, ai cũng uống được.

– Lá cây. – Khâu nói, giọng mỉa. – Dịch dữ thế này mà ông Tôn bảo dân đi uống nước lá. Để rồi chết hết thì đổ cho trời.

– Thế Viện sứ có đủ thang cho bốn trăm nhà không? – Ông Tôn hỏi, vẫn ôn tồn.

Khâu không trả lời câu ấy. Ông quay sang các y chính, chia người: ba y chính, sáu y sĩ, mỗi người một khu. Rồi ông nhìn xuống cuối sân, nơi các nữ y sinh đứng.

– Đàn bà con nít trong phường thì đàn ông khó khám. Nữ y sở cử người. – Ông nói. Mắt ông dừng lại ở Ngải. – Cô Nghiêm. Lang vườn thích chữa cho dân nghèo thì xuống mà ở với dân nghèo. Cô Vi theo. – Mắt ông dừng lại ở cô gái đứng cạnh Ngải, và có một thoáng ngập ngừng rất ngắn. – Uyển Nhi cũng đi.

Uyển Nhi ngẩng phắt lên, nhìn ông nội. Khâu đã quay đi.

Ba nữ y sinh được ở trong đình phường, đình Bến Vôi, một ngôi đình gỗ cũ, mái thấp, sân rộng lát gạch vồ, góc sân có một cái bể nước mưa xây bằng gạch đã rêu xanh. Gian bên của đình được dọn làm chỗ khám đàn bà trẻ con. Các y chính y sĩ chia nhau ở mấy nhà khá giả đầu phường.

Ngải đứng trên thềm đình, nhìn ra.

Bến Vôi là phường nghèo nhất kinh thành, nằm sát bờ Lô Giang, ngay dưới chân tường thành phía nam. Nơi đây từ đời nào đã là bến đỗ của thuyền chở đá vôi từ miền núi xuống, nung thành vôi trong những cái lò đất cao như cái tháp cụt. Cả phường phủ một lớp bụi trắng: mái nhà trắng, cây cối trắng, tóc người trắng. Nhà cửa san sát, lợp giọi, vách đất, ngõ nhỏ ngoằn ngoèo, có ngõ chỉ đủ một người đi, hai người tránh nhau phải nghiêng vai. Rãnh nước chạy dọc các ngõ, đổ ra một con kênh đen ngòm người ta gọi là cống Lá, mùi bốc lên ngai ngái dưới cái nắng đầu hè.

Năm nay nóng sớm. Mới đầu tháng Tư mà trời đã hầm hập, gió nam thổi khô khốc. Mưa chưa về.

– Các cô là người Thái y viện?

Giọng nói vang lên ở chân thềm. Ngải nhìn xuống. Hàn Kỳ đứng đó, áo xanh thẫm, mũ cánh chuồn, giày vải đã trắng bụi vôi đến mắt cá. Sau anh là bốn người lính và một lão già béo phị mặc áo the, mặt nhễ nhại mồ hôi, chắc là trưởng phường.

Anh nhìn ba người, nhìn đến Ngải thì dừng lại một thoáng. Ngón cái miết lên ngón giữa.

– Cô Nghiêm.

– Bẩm Thiếu khanh.

– Triều đình cử ta coi việc phường này cho đến khi Kinh triệu doãn khỏi bệnh. – Anh nói, như đọc một tờ chiếu. – Việc chữa bệnh là của Thái y viện. Việc giữ trật tự, phát gạo, chôn người chết, là của ta. Các cô cần gì thì báo trưởng phường. Trưởng phường không làm thì báo ta.

Lão trưởng phường cúi rạp, cười nhăn nhở.

– Thiếu khanh đi thị sát các ngõ. – Anh nói tiếp. – Một trong ba cô theo ta, để xem nhà nào có đàn bà trẻ con ốm.

– Con đi. – Ngải nói.

Hàn Kỳ quay đi. Ngải xách tráp theo.

Lão trưởng phường lạch bạch dẫn đường phía trước, đi theo con đường lớn của phường, rộng được hai sải tay, hai bên là những lò vôi đang tắt lửa. Đến ngã ba thứ hai, lão chỉ tay sang phải.

– Bẩm, đường này ra xóm Thợ Nhuộm…

Hàn Kỳ không theo. Anh rẽ trái, vào một cái ngõ hẹp giữa hai bức vách đất, thấp đến nỗi anh phải cúi đầu cho mũ khỏi chạm mái giọi. Ngải theo sau. Ngõ ngoằn ngoèo, ngoặt ba lần, chui qua gầm một cái sàn gác gỗ, đi dọc một con rãnh, rồi mở ra một khoảng sân nhỏ. Giữa sân có một cái giếng, thành giếng xây bằng đá ong đỏ sẫm đã mòn nhẵn vì dây gàu cọ.

Lão trưởng phường thở hồng hộc chạy theo, mặt ngơ ngác.

– Bẩm… Thiếu khanh đi lối này nhanh hơn cả tiểu nhân…

Hàn Kỳ không trả lời. Anh đứng bên thành giếng, nhìn quanh mấy dãy nhà xúm xít quanh sân, cửa liếp nhà nào cũng đóng.

– Giếng Đá Ong. – Anh nói, như nói với chính mình.

Ngải nhìn anh. Một ông quan Đại lý tự, người kinh, áo quan, mũ cánh chuồn, đi trong ngõ hẻm của phường nghèo nhất kinh thành như đi trong vườn nhà mình.

Cả buổi chiều hôm ấy hai người đi khắp phường. Hàn Kỳ hỏi trưởng phường số nhà, số người, số người ốm, số người chết, bắt lại viên ghi lại từng con số. Ngải vào những nhà có đàn bà trẻ con ốm. Nàng thấy những người mẹ ôm con nằm trên chiếu, đứa trẻ mắt trũng sâu, môi khô nứt, da nhăn nheo như người già, không khóc được nữa. Nàng thấy những cái nồi cháo nguội, những cái chum nước vơi một nửa, những cái bô đặt ngay cạnh chỗ nằm. Nàng hỏi nhà uống nước đâu, ăn gì, ốm từ bao giờ, có ai ốm trước không. Nàng bảo người mẹ cho con uống nước, nhiều nước, từng thìa một. Nàng không có thuốc gì để cho. Thuốc của Viện chưa xuống.

Có một nhà, đứa bé hai tuổi vừa mất sáng nay. Ngải đứng ở ngưỡng cửa, không biết nói gì. Người cha ngồi xổm ở góc nhà, hai tay ôm đầu. Người mẹ nằm trên phản, mặt quay vào vách.

Khi ra khỏi nhà ấy, Ngải thấy Hàn Kỳ đứng ngoài ngõ chờ. Anh không vào. Anh đứng nhìn cái cửa liếp, mặt không có biểu cảm gì. Nhưng tay phải anh nắm chặt lại, ngón cái đè lên ngón giữa đến trắng bệch.

– Ba nhà ở ngõ này có người chết. – Anh nói khi nàng bước ra. – Đều ở quanh giếng Đá Ong.

– Thiếu khanh để ý thế à?

– Ta ghi số. – Anh nói. – Số thì nằm đâu ta biết đấy.

Đến chiều muộn, Ngải về đình. Lụa đã khám được mười bảy người, Uyển Nhi được mười hai. Uyển Nhi ngồi trên bậc thềm, tay vẫn cầm khăn che mũi, mắt đỏ hoe. Lụa kể có một đứa bé ói ra ngay vạt áo Uyển Nhi, cô ta chạy ra sau đình nôn thốc nôn tháo. Uyển Nhi nghe kể, không cãi, chỉ quay mặt đi.

Tối, thuốc của Viện xuống. Mười gánh thang Kinh phương, đủ cho chừng tám chục nhà. Các y sĩ phát cho những nhà gần đình trước, những nhà đầu phường, nhà có người nhận ra quan. Mấy nhà trong ngõ sâu quanh giếng Đá Ong, Ngải chạy đến hỏi thì đã hết.

Gần canh một, khi Ngải đang ngồi ở thềm đình, đầu gối ôm trong tay, thì có tiếng cót két của xe cút kít đẩy vào sân. Phó sứ Tôn, tay áo xắn hai nếp, quần xắn đến gối, đẩy một cái xe chở một nồi đồng to bằng cái chum, theo sau là hai y sĩ già của phái Nam dược gánh hai gánh lá tươi. Ông đặt nồi ngay ở cổng đình, sai người nhóm lửa.

– Viện sứ phát thang cho nhà gần. – Ông nói, vừa thở vừa cười. – Ta phát nước lá cho nhà xa. Thuốc thì chẳng thần tiên gì đâu, nhưng có cái ấm bụng, có nồi nước sôi. Mà nhà nào đến đây xin, ta còn biết mặt mà đếm.

Đến nửa đêm, nồi đồng sôi lục bục, mùi lá thơm hăng lan khắp sân đình. Người trong các ngõ sâu, những nhà không được phát thang, cầm bát, cầm nồi, lặng lẽ kéo đến xếp hàng. Ông Tôn tự tay múc cho từng người, hỏi tên, hỏi ngõ. Ngải đứng cạnh ông bưng bát. Ông không nhắc lại chuyện ở vườn thuốc hôm nọ. Ông chỉ nói, khi người cuối cùng đã đi:

– Con ngủ đi. Dịch thì dài, người chữa dịch thì phải ngủ.

Sáng hôm sau, mùng chín, Ngải dậy từ lúc trời còn tối. Nàng muốn quay lại ngõ có đứa bé vừa mất, xem người mẹ có ăn uống được gì không. Nàng đi theo lối tắt Hàn Kỳ đã đi hôm qua: rẽ trái ở ngã ba, chui qua ngõ hẹp, qua gầm sàn gác, dọc con rãnh.

Đến sân giếng Đá Ong thì trời vừa rạng. Mấy nhà quanh sân đã nhóm bếp, khói bay lên mỏng manh. Có người đang kéo gàu nước.

Ngải dừng lại ở đầu ngõ.

Người kéo nước là người cha nàng đã thấy hôm qua, người ngồi xổm ở góc nhà với hai tay ôm đầu. Anh ta kéo gàu nước lên, đổ vào cái thùng gỗ, kéo gàu thứ hai, gàu thứ ba, rồi quẩy thùng lên vai, đi về phía nhà mình. Qua cửa liếp mở hé, Ngải thấy người mẹ đang ngồi bên bếp, bắc nồi lên, đổ nước từ thùng vào nồi, vo gạo, nấu cơm.

Hai đứa con còn lại của họ, một đứa năm tuổi, một đứa ba tuổi, đang ngồi ở thềm, chờ cơm. Đứa năm tuổi cầm cái gáo dừa, múc nước trong thùng, uống ừng ực.

Ngải đứng ở đầu ngõ, nhìn cái giếng, nhìn cái thùng gỗ, nhìn cái gáo dừa trên tay đứa bé.

Rồi nàng nhớ những con số Hàn Kỳ đọc cho lại viên ghi suốt chiều qua. Ba nhà chết ở ngõ này. Hai nhà ở ngõ bên. Đều quanh giếng Đá Ong.

Nàng không biết vì sao. Nàng không biết có phải vì giếng không. Nhưng nàng biết đứa bé hai tuổi chết sáng qua đã uống nước từ chính cái thùng ấy, và đứa bé năm tuổi đang uống nước từ chính cái thùng ấy. Trong tay nàng không có một chứng cứ nào ngoài cái điều nàng vừa nhìn thấy.

Nàng chạy tới, giật cái gáo dừa khỏi tay đứa bé.

— Hết chương 10 —