Niêm giấy bị xé

Chương 12: Niêm giấy bị xé

– Ta ngồi đây. – Hàn Kỳ nói. – Cô về đình ngủ đi.

– Con ngồi được. – Ngải nói. – Thiếu khanh không biết mặt người trong xóm. Con biết.

Hàn Kỳ nhìn nàng một lúc trong bóng tối, rồi không nói gì nữa. Anh kéo vạt áo, ngồi xuống bậc cửa một gian nhà bỏ hoang ở góc sân giếng Đá Ong, lưng dựa vào cột. Ngải ngồi ở bậc bên kia, cách anh một sải tay.

Đêm mười bốn tháng Tư, trăng gần tròn, sáng vằng vặc. Ánh trăng đổ xuống sân giếng, xuống mấy dãy mái giọi trắng bụi vôi, sáng đến nỗi Ngải nhìn rõ từng vết nứt trên thành giếng đá ong, tấm ván đậy mới thay, tờ niêm phong mới dán chiều hôm qua với cái dấu đỏ của Đại lý tự. Quanh sân, cửa nhà nào cũng đóng. Chỉ có tiếng ếch nhái từ phía cống Lá, tiếng chó sủa xa xa, thỉnh thoảng một tiếng ho khan trong một nhà nào đó.

Đêm qua họ cũng ngồi đây, đến tận canh năm. Không ai đến. Sáng ra Hàn Kỳ đi làm việc của mình, Ngải về đình khám bệnh, không ai nói với ai câu nào về chuyện thức trắng. Chiều nay, khi nàng xách tráp đến sân giếng lúc mặt trời lặn, anh đã ngồi đó.

Sáng hôm qua, khi nàng chạy đến sân giếng thấy tờ niêm bị xé, Hàn Kỳ đến sau nàng chừng một khắc. Anh không quát ai. Anh ngồi xổm xuống cạnh nửa tờ niêm nằm dưới đất, nhìn rất lâu cái vết bùn hình bàn chân trần, rồi xòe bàn tay mình ra đặt cạnh để đo.

– Bàn chân nhỏ hơn tay ta. – Anh nói. – Ngón cái choãi ra, gót mòn lệch. Người đi chân đất cả đời, đi nghiêng về bên phải. Vết bên phải sâu hơn bên trái, nghĩa là vai phải gánh nặng.

Lão trưởng phường đứng sau gãi đầu.

– Bẩm, phường này nghìn người đi chân đất…

– Nghìn người đi chân đất, nhưng không nghìn người gánh nước ban đêm. – Hàn Kỳ đứng dậy. – Dán niêm mới. Không cần lính canh. Ai cần nước đến mức xé niêm của Đại lý tự thì sẽ quay lại.

Bây giờ thì họ ngồi chờ người ấy quay lại.

– Cô không sợ à? – Anh hỏi, giọng thấp.

– Sợ gì ạ?

– Người phá niêm phong của Đại lý tự là phạm tội. Kẻ dám phạm tội thì có thể dám làm thêm việc khác.

– Người phá niêm là người cần nước. – Ngải nói. – Người cần nước thì không đánh người.

Hàn Kỳ không cãi.

Hai người ngồi im. Trăng lên cao dần. Ngải nghe tiếng mõ cầm canh từ phía tường thành, tiếng thứ nhất của canh ba. Nàng gà gật, đầu gục xuống gối, rồi giật mình ngẩng lên. Hàn Kỳ vẫn ngồi thẳng lưng dựa cột, mắt mở, nhìn chằm chằm vào cái giếng. Nàng không biết anh có chớp mắt không.

– Thiếu khanh. – Nàng thì thầm. – Hôm trước, sao Thiếu khanh biết đường tắt vào đây?

Anh không trả lời ngay. Ngón cái tay phải anh miết lên ngón giữa, trong bóng trăng nàng thấy rõ.

– Ta lớn lên ở phường này. – Anh nói, cuối cùng. – Nhà ta ở ngõ Thợ Nhuộm, cách đây ba ngõ. Cha ta dạy học, mở lớp ở đình, học trò là con nhà bốc vác, trả học phí bằng gạo, bằng cá khô. Năm ta chín tuổi, phường có dịch. Không phải dịch này. Dịch sốt. Mẹ ta mắc.

Ngải im lặng.

– Cha ta chạy lên tận phố Hàng Rễ mời thầy thuốc. Bảy hiệu thuốc, không thầy nào chịu xuống. Họ bảo phường Bến Vôi đang dịch, xuống đấy rồi mang dịch về nhà thì sao. Có một ông bảo xuống được, nhưng phải trả trước một quan. Nhà ta không có một quan. Cha ta quỳ ở cửa hiệu ông ấy từ trưa đến tối. – Anh ngừng lại. – Đêm ấy mẹ ta mất. Sáng hôm sau ông ấy mới xuống. Có người trong phường gom đủ một quan.

Một con dơi vụt qua trước mặt trăng.

– Ta không ưa thầy thuốc. – Anh nói, giọng đều đều như đọc một bản án. – Ta biết như thế là không công bằng. Ta đã gặp những thầy thuốc tốt. Nhưng ta không ưa.

– Con cũng là thầy thuốc. – Ngải nói.

– Ta biết.

Anh không nói thêm. Ngải cũng không hỏi thêm. Nàng nhìn cái giếng dưới ánh trăng, nghĩ đến một cậu bé chín tuổi đứng nhìn cha quỳ trước cửa hiệu thuốc ở phố Hàng Rễ, nơi bây giờ nàng thái hoài sơn mỗi ngày ba mươi đồng.

Gần cuối canh ba, có tiếng động.

Một bóng người lom khom đi ra từ cái ngõ phía bắc sân giếng. Gầy, lưng còng, vai quẩy một đôi thùng gỗ trên cái đòn gánh cong vẹo. Bóng ấy đi rất chậm, dừng lại ở đầu ngõ, nghe ngóng. Rồi nó đi tới bên giếng, đặt đôi thùng xuống. Hai bàn tay gầy guộc run run bám vào mép tấm ván đậy.

Hàn Kỳ đứng dậy. Anh không chạy. Anh bước ra giữa sân, đứng trong ánh trăng.

– Buông tay ra.

Bóng người giật bắn. Tấm ván rơi đánh cạch xuống thành giếng. Ông lão quay lại, thấy cái áo quan xanh thẫm và cái mũ cánh chuồn dưới trăng, thì quỵ xuống, dập đầu lia lịa xuống nền đất.

– Lạy quan! Lạy quan! Con lạy quan!

Ngải chạy tới. Nàng nhận ra ông lão. Lão Ngạn, người gánh nước thuê cho cả phường, ngày nào cũng gánh từ giếng Đá Ong đi bán cho những nhà ở xa, cho các lò vôi, cho gánh cháo hến của bà Tư ở bến. Thằng Cò kể lão sống một mình trong cái lều cạnh cống Lá, vợ chết, con trai đi lính chết trận.

– Ông Ngạn. – Ngải nói. – Ông đứng dậy đi.

Lão Ngạn không đứng. Lão quỳ, hai tay chắp trước ngực, run như cầy sấy, mắt nhìn Hàn Kỳ.

– Lạy quan, con không dám phá niêm của quan. Đêm hôm kia con… con… con chỉ múc mấy gánh. Bà Tư bảo không có nước thì bà ấy đóng hàng. Mười ngày không gánh nước thì con lấy gì ăn. Sông thì xa, con già rồi, gánh từ bến trên về không nổi. Con không biết giếng có ma. Con lạy quan…

– Không có ma. – Hàn Kỳ nói. – Có dịch.

– Lạy quan, con không biết…

– Bây giờ ông biết. – Hàn Kỳ nói. Giọng anh vẫn đều, vẫn lạnh. – Phá niêm phong của Đại lý tự, theo luật, phạt trượng sáu mươi.

Lão Ngạn rên lên một tiếng, gục mặt xuống đất.

Ngải bước lên một bước.

– Thiếu khanh…

Hàn Kỳ giơ tay, không nhìn nàng.

– Ông bán nước giếng Đá Ong được mấy đồng một gánh?

– Bẩm… hai đồng. – Lão Ngạn ngẩng lên, nước mắt nước mũi tèm lem. – Hai đồng một gánh. Ngày con gánh được mười gánh.

– Từ mai, ông gánh nước sông. Ta thuê. Ba đồng một gánh. – Hàn Kỳ nói. – Bến trên xa, ông gánh không nổi thì gánh nửa thùng. Nửa thùng ta cũng trả ba đồng. Ông gánh cho xóm Đá Ong, cho gánh cháo bà Tư, cho mấy cái lò vôi, như cũ. Chỉ không được lấy nước ở giếng này. Phá niêm lần nữa thì sáu mươi trượng, không xin được.

Lão Ngạn há hốc miệng, nhìn Hàn Kỳ như nhìn một ông thần.

– Ba… ba đồng?

– Về ngủ đi. Giờ Mão mai ra đình, gặp trưởng phường lấy thẻ.

Lão Ngạn dập đầu thêm ba cái, rồi lóng ngóng quẩy đôi thùng không lên vai, chạy biến vào ngõ phía bắc. Hàn Kỳ cúi xuống, đặt lại tấm ván đậy giếng cho ngay ngắn. Tờ niêm phong vẫn còn nguyên, chưa bị xé.

Ngải đứng nhìn anh.

– Sáu mươi trượng. – Nàng nói. – Thiếu khanh nói thế để dọa ông ấy à?

– Đấy là luật. – Anh nói. – Ta nói luật. Ta không nói ta sẽ làm.

Họ đi về đình theo con đường lớn của phường. Trăng đã ngả sang tây, bóng hai người đổ dài trên mặt đường trắng bụi vôi. Phường ngủ say. Chỉ có tiếng chân hai người, tiếng guốc của nàng và tiếng giày vải của anh, lệch nhịp nhau.

Ngải đi qua ba cái lò vôi, rồi nói, vì nàng biết nếu không nói bây giờ thì sẽ không bao giờ nói được:

– Thiếu khanh. Án của cha con, Thiếu khanh đã xem xong chưa?

Hàn Kỳ không dừng bước.

– Xem rồi.

– Thiếu khanh thấy thế nào?

Anh đi thêm mấy bước nữa. Rồi anh dừng lại, quay sang nàng. Dưới ánh trăng, mặt anh dài và gầy, gò má cao, mắt hẹp, không có gì để đọc.

– Hồ sơ từ phủ gửi lên, ta đọc ba lần. – Anh nói. – Có lời khai nhân chứng, có lời khai người nhà người chết, có lời thầy lang làng bên về bệnh, có biên bản khám nghiệm của huyện. Theo lệ, mỗi hồ sơ án chết, quan xét lại phải ghi ý kiến sơ bộ trước khi trình hội đồng thu thẩm. Ta đã ghi.

– Thiếu khanh ghi gì?

– Y án.

Ngải đứng sững giữa đường.

Nàng nghe hai chữ ấy rơi xuống như hai hòn đá rơi xuống giếng. Y án. Giữ nguyên bản án. Chém.

– Ta ghi từ tháng Hai, trước khi cô đến cổng Đại lý tự. – Anh nói tiếp, giọng không đổi. – Hồ sơ đủ chứng theo luật. Lời của cô về hàng kiến không phải là chứng. Ta không thể ghi khác.

– Thế mà Thiếu khanh để con vào khám cha. – Ngải nói, giọng vỡ ra. – Thế mà Thiếu khanh ngồi thức hai đêm với con canh cái giếng. Thế mà…

– Hai việc ấy khác nhau. – Anh nói. – Cô khám cha cô vì ông ấy có bệnh. Ta canh giếng vì phường này có dịch. Còn án là án.

– Còn án là án. – Ngải lặp lại.

Nàng quay đi, bước nhanh về phía đình, không chờ anh. Nàng nghe tiếng giày vải của anh đi sau nàng, không nhanh lên, không chậm lại, giữ đúng một khoảng cách, cho đến tận cổng đình.

Đến cổng, nàng dừng lại, không quay đầu.

– Thiếu khanh ghi ý kiến sơ bộ. – Nàng nói. – Sơ bộ, nghĩa là còn sửa được?

Một lúc lâu không có tiếng trả lời. Rồi giọng anh vang lên sau lưng nàng, thấp hơn lúc nãy.

– Nếu có chứng mới. Chứng thật.

Nàng đi vào đình, không chào.

Nàng nằm trên chiếc chiếu trải ở gian bên của đình, giữa Lụa và Uyển Nhi, mắt mở thao láo đến khi trời rạng. Ngoài sân, những viên sỏi trắng sỏi đen vẫn nằm im trên nền gạch dưới ánh trăng cuối đêm, đúng như nàng xếp.

Gà gáy lần thứ hai thì Lụa trở mình. Rồi Lụa ngồi dậy, hai tay ôm bụng, lảo đảo đi ra phía sau đình. Ngải nghe tiếng Lụa nôn ọe ngoài vườn.

Nàng ngồi dậy, chờ. Lụa không quay vào.

Nàng chạy ra. Lụa ngồi bệt dưới gốc cây chuối, đầu gục vào thân cây, mặt trắng nhợt dưới ánh sáng xám của buổi sớm, mồ hôi đầm đìa trên trán. Cô ngẩng lên nhìn Ngải, cười méo xệch.

– Chị Ngải ơi. – Lụa nói, giọng yếu như hơi thở. – Hôm qua em uống nhầm bát nước của bà Tư Hến rồi.

— Hết chương 12 —