Cục đường phèn

Chương 28: Cục đường phèn

Ngải không ngủ lại được nữa. Nàng ngồi trên phản cho đến khi gà gáy, rồi ra sân sau, ngồi xổm cạnh giếng, lấy ngón tay vạch xuống nền đất ẩm.

Nàng không có sổ. Nàng chưa bao giờ ghi gì vào sổ. Nàng làm cái việc nàng đã làm trên sân đình Bến Vôi: đặt từng điều nàng biết xuống đất, mỗi điều một viên, rồi đứng lên nhìn xem chúng dồn về đâu.

Viên thứ nhất là hai chữ đường phèn. Mùng chín tháng Năm, dưới mái hiên dãy nhà kho Ngục Bắc. Nàng đếm lại những người nàng đã kể chuyện làng trước ngày ấy. Hàn Kỳ, tháng Hai, ở cổng Đại lý tự. Khang vương, chưa. Bà Quản, chưa. Cha, cha có mặt ở đó, nhưng cha cũng không biết đó là đường phèn; cha chỉ biết là cái cách ấy, đắng xong ngậm ngọt. Lá đơn nàng viết ở nhà trọ ngõ Vạn Chài, nàng nhớ từng chữ: kiến, miệng bát dính như có nước đường. Ở công đường phủ Phù Vân, nàng nói thứ gì ngọt. Cả công đường cười chữ kiến, không ai nói đến chữ đường.

Không ai nói chữ đường phèn trước ngày mùng chín tháng Năm. Chỉ Phương Tứ biết. Và người sai Phương Tứ.

Viên thứ hai là cái lọ. Lọ sứ nhỏ men xanh nắp tròn có núm như quả quất. Ngự dược phòng có hàng trăm cái. Vườn của sư bá có mấy chồng. Nàng đã tự nhủ như thế từ tháng Năm, gạt nó đi. Nhưng chiều hôm qua kiến bò lên một cái lọ trong số ấy, chỉ một cái, cái có núm sứt. Một cái lọ đựng hạt giống thì kiến không bò vào. Hạt mướp không ngọt. Nàng là con nhà làm vườn thuốc, nàng biết. Còn cái lọ ấy đã từng đựng một thứ ngọt, và người cầm nó lên đã gạt kiến đi bằng tay áo, nhấc nó vào tận trong cùng giá, đưa cho nàng một lọ khác.

Viên thứ ba là cái áo. Viện sứ Khâu nói cái áo số bảy về lại tủ, hai ống tay còn hằn hai nếp gấp, như có ai mặc nó mà xắn tay lên. Áo may một cỡ. Người cao mặc thì vừa. Người thấp mặc thì tay áo trùm cả bàn tay. Rồi Viện sứ đứng dậy, chìa hai cánh tay dài ra trước mặt nàng. Cô nhìn đi. Nàng đã nhìn mà không thấy. Ông không bảo nàng nhìn tay ông. Ông bảo nàng nhìn xem tay của một người phải thế nào thì mới không cần xắn.

Cả Thái y viện, chỉ có một người xắn tay áo hai nếp, ngày nào cũng xắn, từ bốn mươi năm nay. Hôm thi tháng Hai, nàng đã thấy hai cổ tay rám nắng như tay nhà nông. Ở Ngục Bắc, trước khi về, ông xắn lại hai nếp tay áo đã sổ.

Viên thứ tư là cái thẻ số bảy. Nó nằm trong túi tay áo của chính cái áo ấy. Mười bảy năm sau nó nằm trong ống tay áo Phương Tứ. Phương Tứ chết, Viện sứ Khâu bị bắt. Người giữ ghế Viện sứ bây giờ là ai.

Viên thứ năm. Tháng Ba, ở vườn thuốc, nàng vừa nói tên Phương Tứ, ông đã bảo: hắn ra vào nhà Viện sứ Khâu nhiều hơn chỗ ta. Tháng Năm, khi nàng kể chuyện Nhót sắp lên, ông lại bảo: tháng nào hắn cũng giao hàng cho nhà Viện sứ. Hai lần, ông chỉ cho nàng nhìn về cùng một phía. Hôm hai mươi tám, nàng đã nhìn về phía ấy, đã đi theo xe bò đến tận cổng sau ngõ Hòe.

Viên thứ sáu. Hôm hai mươi bảy tháng Năm nàng kể với ông việc Hàn Kỳ gửi trát gọi Nhót. Hôm hai mươi tám Phương Tứ chết.

Viên thứ bảy. Hôm hai mươi bảy tháng Sáu ông hỏi cái nàng giữ có để chỗ chắc không. Nàng bảo chỗ có lính canh suốt đêm. Ông thở ra như người đặt gánh. Tối mai Viện có việc, ta về muộn. Sáu hôm sau, Đại lý tự cháy.

Viên thứ tám. Đêm cha trốn, sư huynh mở cửa ngách. Sao sư huynh biết cha sẽ trốn lối ấy. Sao sư huynh đứng sẵn ở đó.

Ngải ngồi xổm cạnh giếng, nhìn tám vết vạch trên nền đất ẩm. Trời đã rạng. Có tiếng chân bà Quản Lương đi ra từ gian đầu hồi, xách cái chậu đồng nhỏ.

Nàng lấy bàn tay xóa hết những vết vạch đi.

Nhưng nàng đã nhìn thấy chúng dồn về đâu.

Ngày mùng bốn tháng Tám, Ngải ra Đại lý tự.

Dãy công phòng cháy đã được dọn đi, đang dựng lại, mùi gỗ mới lẫn với mùi tro cũ. Hàn Kỳ làm việc tạm ở một gian nhà kho phía trước. Tay phải anh đã tháo băng, lòng bàn tay còn những vết da non hồng nhạt, bóng như vết sẹo bỏng chưa lành hẳn. Vết mực ở ngón giữa đã cháy mất. Trên án là một tờ giấy chữ tay trái nguệch ngoạc như chữ trẻ con mới học.

Anh nhìn mặt nàng, và anh đặt bút xuống.

– Ngồi xuống. – Anh nói. – Ngải nói đi.

Nàng ngồi. Rồi nàng nói, từ viên sỏi thứ nhất đến viên thứ tám. Không thêm, không bớt.

Đến viên thứ bảy, nàng dừng lại. Nàng nhìn xuống đôi bàn tay mình đặt trên đầu gối.

– Đêm cháy, anh hỏi ai biết cái bát ở đây. – Nàng nói. – Em đã nói dối anh. Em đã nói với sư bá.

Chữ anh, chữ em, nàng không biết nó bật ra lúc nào. Nàng không sửa. Anh cũng không.

Hàn Kỳ im lặng rất lâu. Ngón cái tay phải miết lên chỗ vết mực cũ, nay chỉ còn da non. Anh nhăn mặt rất khẽ vì đau, rồi vẫn miết.

– Ngải biết vì sao Ngải nói dối không? – Anh hỏi.

– Vì em không muốn tin.

– Không. – Anh nói. – Vì Ngải thương ông ấy. Không muốn tin thì người ta im. Thương thì người ta nói dối.

Nàng không cãi. Mắt nàng cay xè, nhưng nàng không khóc.

Anh đứng dậy, đi ra cửa, đứng nhìn ra cái sân có cây bàng già, bây giờ lá đã bắt đầu đỏ. Anh nói, không quay lại:

– Tám điều Ngải vừa nói. Đường phèn là lời một người nói, Ngải nghe, không ai khác nghe. Cái lọ là kiến bò lên một lọ hạt giống. Cái áo là nếp gấp trên một cái áo mười bảy năm trước, chỉ Viện sứ Khâu thấy, mà ông ấy đang ở trong ngục bộ Hình vì tội giết người. Tay áo xắn là thói quen của một người, mà ai cũng xắn tay áo được. Thẻ số bảy chỉ chứng người cầm nó là người mặc cái áo. Còn những ngày giờ thì chỉ là trùng ngày. – Anh quay lại. – Không có điều nào là chứng. Đem tám điều ấy ra hội đồng thu thẩm, bộ Hình sẽ cười như công đường phủ Phù Vân cười chuyện con kiến.

– Em biết.

– Nhưng tám điều ấy cùng dồn về một chỗ. – Anh nói. – Như sỏi đen quanh giếng Đá Ong. Không viên nào là chứng. Cả đám thì là cái giếng.

Anh đi về án, ngồi xuống, kéo tờ giấy ra.

– Việc đầu tiên. – Anh nói. – Từ mai, không ai được mang thuốc vào buồng bảy ngoài người của Thái y viện đi khám ngục mùng một. Dịch đã hết ba tháng, y sĩ ở lại trong ngục là trái lệ. Tôi ký giấy cho y sĩ Bảo về Viện.

Ngải nhìn anh. Nàng chưa nghĩ đến điều ấy. Nàng chỉ nghĩ đến cái bát thuốc bổ có cặn sạch.

– Thuốc của sư bá sạch. – Nàng nói. – Em đã nếm.

– Hôm nay sạch. – Anh nói. – Tôi không muốn có một ngày nó không sạch.

Anh viết, chậm, nguệch ngoạc bằng tay trái. Viết xong, anh gọi lại viên vào, đưa tờ giấy.

– Việc thứ hai. – Anh nói khi lại viên đã ra. – Người đưa mứt. Người mà Ngải không chịu nói tên. Người ấy có thấy tay người đưa lọ không?

Ngải nhìn anh.

– Người ấy chỉ thấy cái áo. – Nàng nói. – Áo xanh lục. Hành lang tối, mũ che mặt.

– Người ta đưa một cái lọ cho người khác thì phải chìa tay ra. – Anh nói. – Người nhận lọ thì phải nhìn tay người đưa. Không nhìn mặt được, thì nhìn tay. Ngải đi hỏi lại.

Chiều mùng năm tháng Tám, bà Quản Lương ngồi trong gian đầu hồi, trước ngọn đèn dầu nhỏ trên bàn thờ con con. Ngải đứng trước mặt bà, như tối hai mươi tám tháng Hai.

– Bà Quản. – Nàng nói. – Con hỏi bà một câu. Bà trả lời thật.

Bà Quản ngẩng lên. Đó là câu bà đã nói với nàng gần sáu tháng trước.

– Hỏi.

– Trưa hôm ấy, người y chính áo xanh đưa cho bà cái lọ mứt. Người ấy chìa tay ra. Bà cầm cái lọ từ tay người ấy. – Ngải nói. – Tay áo người ấy thế nào?

Bà Quản không trả lời ngay. Bà nhìn ngọn đèn. Ngải thấy bà nhắm mắt lại, như người cố nhìn vào một chỗ rất tối, rất xa.

– Mười bảy năm. – Bà nói, rất khẽ. – Mười bảy năm ta chỉ nhớ cái áo xanh. Vì cái áo xanh là điều ta sợ nhất. Ta chưa bao giờ nhớ đến tay áo.

Bà im lặng. Ngọn đèn lay lắt.

– Cái lọ nhỏ. – Bà nói, giọng như người đang nhìn thấy. – Người ấy đưa bằng hai tay, như dâng. Ta đưa hai tay ra đỡ. Ta cúi đầu. Ta thấy hai bàn tay. Hai bàn tay không to, ngón ngắn, cổ tay… – Bà dừng lại. – Cổ tay rám. Rám như người làm ruộng. Ta nhớ ta đã nghĩ, y chính Kinh phương gì mà tay đen như tay nông phu.

Bà mở mắt.

– Tay áo xắn lên. – Bà nói. – Xắn gấp lên. Hai nếp. Gọn. Ta nghĩ, người Kinh phương sao lại xắn tay áo như người làm vườn. Rồi ta quên. Rồi nương nương mất. Rồi ta chỉ còn nhớ cái áo xanh.

Bà nhìn Ngải. Mặt bà trắng bệch dưới ánh đèn.

– Con bé. – Bà nói. – Cô biết đó là ai.

Ngải không trả lời. Nàng không cần trả lời.

Bà Quản ngồi im rất lâu. Rồi bà đưa bàn tay trái lên, kéo ống tay áo xuống che kín cái nốt ruồi son, như bà vẫn làm mỗi sáng ở giếng. Bàn tay bà run.

– Mười bảy năm. – Bà nói. – Ông ấy đi qua cửa ngách Nữ y sở mỗi tuần. Ông ấy chào ta. Ông ấy gửi cho ta hạt giống hoa ngâu. Ông ấy…

Bà không nói hết.

Ngải đứng thêm một lúc, rồi lặng lẽ lui ra. Ngoài sân, trời đã tối. Sau lùm trúc, cái miếu nhỏ mái rêu không có đốm hương nào. Hôm nay không phải ngày mười chín. Nàng đi ra giếng, múc một gáo nước, rửa tay, rửa mặt. Nước giếng mát lạnh. Nàng đứng đó rất lâu, hai bàn tay ướt buông thõng, nghe tiếng lá trúc cọ vào nhau, nghĩ đến một ông già thấp người ngồi xoắn cọng cỏ bên luống ngải Lam Khê.

— Hết chương 28 —