Sư bá

Chương 29: Sư bá

Tôn Bá Hựu ngồi trong gian nhà tranh giữa đêm, trước ngọn đèn dầu con, và nhìn cái lọ sứ có cái núm sứt.

Đêm mùng sáu tháng Tám. Vườn ngủ. Giàn mướp khô xào xạc trong gió heo may đầu thu. Ông vừa từ nhà quốc cữu về, đi bộ suốt nửa kinh thành, lính gác cổng Đông thấy ông thì cúi chào, không hỏi. Ông không về phòng Viện sứ. Ông đi thẳng ra vườn, qua góc tường đá ong có cánh cửa ngách thấp, then gỉ đỏ, rêu phủ kín, mười bảy năm nay không ai mở.

Chiều qua, y sĩ Bảo về Viện, mang theo một tờ giấy có dấu của Đại lý tự. Dịch đã hết, y sĩ ở lại trong ngục là trái lệ. Giấy viết bằng thứ chữ nguệch ngoạc như chữ trẻ con. Ông biết tay phải Hàn Kỳ bị bỏng. Ông biết vì sao.

Bốn hôm trước, con bé ngồi ở đây, uống chè vối, ngậm mứt gừng, nhìn ông gạt lũ kiến khỏi cái lọ này. Mặt nó không đổi. Nhưng nó là con của Liêu Thanh. Liêu Thanh nhìn cái gì thì không bao giờ để lộ ra mặt. Thầy Đồng cũng vậy. Ông thì khác. Ông nhìn cái gì thì cả mặt ông nói ra hết. Cho nên ông hái chậm, ông nhìn kỹ mặt dưới lá, ông cẩn thận. Thầy bảo ông cẩn thận quá thì không làm được việc lớn.

Thầy thương Liêu Thanh nhất.

Ông cầm cái lọ lên, xoay trong tay. Mười bảy năm. Ông đã định ném nó xuống sông một trăm lần. Lần nào ra đến bờ sông ông cũng nghĩ: người ta thấy ông ném một cái lọ của Ngự dược phòng xuống sông thì sẽ hỏi. Ông đã định đập vỡ nó, chôn xuống gốc mướp. Lần nào cầm đến cái thuổng ông cũng nghĩ: đất vườn này năm nào cũng xới, sẽ có ngày có người xới lên mảnh sứ xanh có cái núm quả quất. Ông rửa nó, rửa ba lần, đổ hạt mướp vào, đặt nó lên giá giữa hàng trăm cái lọ y hệt. Chỗ dễ giấu một cái lọ nhất là giữa một trăm cái lọ.

Ông đã không rửa được cái rãnh nhỏ dưới vành nắp, chỗ nắp đậy khít vào miệng lọ. Ông không biết. Mười bảy năm, năm nào sang thu kiến cũng bò lên đúng cái lọ ấy. Ông gạt đi, năm nào cũng gạt. Cho đến chiều mùng hai.

Năm Hoằng Khánh thứ năm, ông bốn mươi mốt tuổi, làm y chính phái Nam dược đã mười năm. Thằng Đắc mười chín tuổi. Một đêm tháng Sáu năm ấy, thằng Đắc đánh nhau ở một sòng bạc ngoài cửa Tây, đẩy một người ngã đập đầu vào bậc đá. Người ấy chết. Sáng hôm sau, ông chạy khắp kinh thành, quỳ trước cửa mấy nhà quan. Không ai giúp một y chính Nam dược. Đến chiều thì có người của nhà quan Thị lang bộ Hộ Lâm Hữu Đạo đến tìm ông. Họ bảo việc ấy quan Thị lang lo được. Người chết là một tên đầu gấu, không có nhà, không ai kêu. Kinh triệu ghi là say rượu ngã chết. Thằng Đắc về nhà.

Bốn tháng sau, Lâm Hữu Đạo cho gọi ông.

Lâm không nói gì nhiều. Lâm chỉ đưa cho ông một cái lọ sứ nhỏ nắp quả quất, nói: Thục phi uống thuốc của Đồng Khải, ngày mười chín sau thuốc nên ngậm thứ này. Ông hiểu ngay. Ông đã quỳ xuống. Ông đã khóc. Lâm ngồi uống trà, chờ ông khóc xong, rồi nói: cái sổ của Kinh triệu về vụ sòng bạc tháng Sáu, ta vẫn giữ. Thằng con ông vẫn còn trẻ.

Ông không mặc áo của mình. Áo nâu xám của Nam dược thì ai trong cung cũng biết là người của thầy Đồng. Ông xuống Ngự dược phòng lúc mọi người đi ăn trưa, mở cái tủ áo chung, lấy cái áo xanh lục trên cùng. Áo rộng, tay áo trùm qua đầu ngón. Ông xắn lên hai nếp, như ông vẫn xắn áo mình từ hồi mười tám tuổi, không nghĩ. Ông đội cái mũ sụp xuống trán. Ông đứng ở cuối hành lang tối, đưa cái lọ cho một cung nữ có nốt ruồi son ở cổ tay. Ông nói: thầy Đồng dặn. Nói câu ấy xong ông đã nôn ở sau một gốc cây trong ngự uyển.

Chiều hôm ấy, lúc cả cung nhốn nháo, ông quay lại lấy cái lọ trên bàn cạnh giường. Không ai để ý một y chính áo xanh. Đêm ấy, khi người của bộ Hình đến bắt thầy, ông xuống Ngự dược phòng rửa sạch cái nồi trên bếp. Ông đứng rửa nồi mà nước mắt rơi vào nồi. Sáng hai mươi mốt ông mới dám trả cái áo về tủ, quên gỡ nếp tay áo, quên cái thẻ trong túi. Ông chỉ nhớ ra cái thẻ khi đã về đến nhà.

Còn Liêu Thanh. Ông biết Liêu sẽ chạy, vì thầy sẽ bảo nó chạy. Ông biết nó sẽ chạy lối vườn thuốc, vì cả cái Viện này nó chỉ thuộc mỗi lối ấy. Ông đứng chờ ở cửa ngách. Ông mở cửa cho nó. Ông nghe nó ngã ở chân tường ngoài, nghe nó kêu, nghe nó lết đi. Ông đã đứng đó đến sáng.

Ông tự bảo mình: thầy chết là việc của Lâm. Liêu sống là việc của ông.

Mười bảy năm, ông giữ cái ghế Phó sứ. Ông trồng lại vườn thuốc. Ông đẩy xe nồi đồng nấu nước lá cho dân nghèo. Ông chưa bao giờ ăn một miếng ngọt nào mà không nghĩ đến cái lọ. Ông ăn mứt gừng, vì mứt gừng cay, cay thì không giống.

Tháng Chạp năm ngoái, Phương Tứ mang đến cho ông một lá thư. Phương Tứ làm việc cho ông từ lâu, chạy hàng cho vườn Nam dược, kiếm thêm bằng cách chạy việc cho người này người kia trong cung. Khang vương thuê hắn đi hỏi các phủ phía nam. Hắn đọc trộm thư, thấy chữ Thái y viện, thấy chữ Liêu Thanh, mang đến cho ông, vì hắn là người của ông. Ông đọc thư. Nét chữ của Liêu. Nó còn sống. Nó có con gái. Nó giữ một vật chứng. Nó xin gặp người muốn biết sự thật.

Ông đã đốt lá thư. Ông đã định không làm gì cả. Nhưng Phương Tứ không chỉ chạy việc cho ông. Ba hôm sau, người của Lâm, bây giờ đã là Thượng thư bộ Hộ, quốc cữu, đến vườn thuốc tìm ông. Lâm muốn Liêu chết, ngay, ở một làng nào đó ven sông, như một ông lang chết đuối.

Ông lại quỳ. Ông xin: để tôi lo. Liêu chết thì cái vật chứng nó giữ sẽ nằm trong tay người khác, không biết ai. Để nó vào ngục, vào tù án chết, thì lời nó nói ra không ai tin nữa, vật nó giữ sẽ lộ ra, ta lấy được. Ông nói bằng giọng ấm, chậm, như ông vẫn nói với người bệnh. Và Lâm nghe. Còn ông, ông tự bảo mình: ông đang giữ mạng cho sư đệ. Vào ngục thì còn sống. Rồi mùa thu, ông sẽ tìm cách.

Ông không tự tay làm gì ở Vũng Cói. Ông chỉ bảo Phương Tứ: đắng xong thì ngậm ngọt. Ông không biết Phương Tứ sẽ chọn ai. Ông không hỏi. Ông không muốn biết đó là một thằng bé mười bảy tuổi có hai cái răng khểnh. Ông chỉ biết khi con gái Liêu kể ở Ngục Bắc, và ông đã nói ra cái chữ ấy, đường phèn, như người say nói ra tên người mình đã giết.

Phương Tứ chết là việc của Lâm. Ông đã báo cho Lâm biết Đại lý tự gọi Nhót lên. Ông tự bảo mình: báo thế để Lâm đề phòng, không phải để giết. Nhưng ông đã đưa cái thẻ số bảy cho Phương Tứ từ tháng Tư, dặn hắn giữ trong ống tay áo như một cái bùa hộ thân. Ông biết rõ một cái thẻ trong ống tay áo một người chết sẽ chỉ về đâu.

Đại lý tự cháy là việc của Lâm. Ông chỉ nói với Lâm: con bé để ở chỗ có lính canh suốt đêm.

Cái gì cũng là việc của Lâm. Ông chỉ nói một câu, đưa một cái lọ, mở một cánh cửa.

Đêm nay Lâm bảo ông: rằm tháng Tám, Thái y viện theo lệ dâng bánh Trung thu cho các điện. Hộp bánh của điện Cảnh Phúc, để nữ y Nghiêm mang sang, tự tay hầu thuốc hen tối rằm cho Khang vương. Lâm không nói gì thêm. Ông cũng không hỏi. Lâm chỉ đặt lên bàn một cái hộp gỗ nhỏ sơn đỏ. Ông cầm về. Nó đang nằm cạnh cái lọ sứt núm, trên cái giá gỗ, trong gian nhà tranh.

Ông tự bảo mình: Lâm chỉ muốn Khang vương ốm một trận, cho con bé mang tiếng, bị đuổi khỏi cung, về quê. Về quê thì nó sống.

Ông ngồi đó cho đến khi đèn cạn dầu.

Chiều mùng mười tháng Tám, Ngải sang vườn Nam dược mà không báo ai.

Nàng đã không nói với Hàn Kỳ. Anh sẽ không cho nàng đi. Anh sẽ nói, đúng như anh nói hôm nọ: không có điều nào là chứng. Nói ra với người ấy là để người ấy biết mà đề phòng. Anh nói đúng. Nhưng nàng không sang để tìm chứng. Nàng sang vì nàng muốn nhìn mặt ông một lần, khi ông biết là nàng biết.

Ông Tôn đang quỳ bên luống ngải. Luống ngải Lam Khê. Nắng chiều thu vàng như mật. Ông nghe tiếng chân nàng, không ngẩng lên.

– Con đến rồi. – Ông nói. – Ta biết thế nào con cũng đến.

Ngải đứng ở đầu luống. Đúng chỗ ông đứng hồi tháng Ba, khi ông thấy nàng ngồi khóc.

– Sư bá. – Nàng nói. – Ngày mùng chín tháng Năm, ở Ngục Bắc, sư bá nói thằng Toàn ngậm cục đường phèn cho đỡ đắng. Hôm ấy chưa có ai nói với sư bá chữ đường phèn.

Ông Tôn ngừng tay. Ông nhổ một cây cỏ, rũ đất, đặt lên bờ luống. Rồi ông đứng dậy, phủi đất ở đầu gối, chậm chạp, như một ông già.

– Ta biết con sẽ nhớ ra. – Ông nói. – Con giống cha con. Cái gì đã vào mắt rồi thì không ra nữa.

Ông không chối. Ngải đã nghĩ mọi cách ông có thể chối. Ông không chối.

– Cái lọ sứt núm trên giá. – Nàng nói. – Cái áo số bảy. Hai nếp tay áo. Bà Quản nhớ rồi, sư bá ạ.

Ông Tôn nhắm mắt lại một thoáng, như hôm ở vườn tháng Ba khi ông nhìn nàng cầm dao.

– Lương Thị Ấm. – Ông nói. – Phải. Bà ấy nhớ.

Gió thổi qua luống ngải, những chiếc lá lật mặt trắng lên.

– Con nghe ta nói. – Ông nói, giọng vẫn ấm, vẫn chậm, như mọi khi. – Ta không xin con tha cho ta. Ta xin con dừng lại. Dừng lại bây giờ thì cha con sống. Ta hứa với con. Đến thu thẩm, Hàn Kỳ đã rút ý kiến y án, án làng sẽ được tha vì có lời đứa ở. Còn cái tên Liêu Thanh, ta sẽ xin. Ta có người. Người ấy xin được ân xá. Cha con về Vũng Cói, sống nốt đời thầy lang, như mười bảy năm nay. Con về với cha. Hai cha con sống.

– Người ấy là quốc cữu Lâm.

Ông không trả lời.

– Người ấy giết Phương Tứ. – Ngải nói. – Người ấy đốt Đại lý tự. Người ấy… – Giọng nàng run. – Sư bá xin người ấy tha cho cha con, như sư bá đã xin người ấy một chỗ cho thằng Đắc ở bộ Hộ?

Ông Tôn mở mắt. Ông nhìn nàng, và lần đầu tiên từ khi nàng biết ông, nàng thấy trên cái mặt tròn hồng hào ấy một thứ nàng chưa từng thấy. Không phải sợ. Không phải giận. Một nỗi xấu hổ trơ trụi, như một cái cây bị lột vỏ.

– Con biết cả chuyện thằng Đắc.

– Con không biết. – Ngải nói. – Con chỉ đoán là có một chuyện gì đấy. Sư bá vừa nói với con là có.

Ông cười, một cái cười méo, như hôm kể chuyện cha nàng nhảy tường.

– Ta đã dạy con nhiều hơn ta tưởng. – Ông nói.

Nàng đứng nhìn ông. Nàng nhớ bàn tay ông đỡ nàng đứng dậy ở sân Viện. Bàn tay ông bóp nhẹ vai nàng ở Ngục Bắc. Cái gói mứt gừng. Cái xe nồi đồng lúc nửa đêm ở Bến Vôi. Con ngủ đi, dịch thì dài, người chữa dịch thì phải ngủ.

– Sư bá. – Nàng nói. – Con không dừng.

– Con sẽ chết.

– Thằng Toàn đã chết. – Nàng nói. – Thục phi đã chết. Thầy Đồng đã chết. Cha con mười bảy năm chạy trốn. Bà Quản mười bảy năm sống bằng tên người khác. – Nàng dừng lại. – Sư bá xin con dừng, để ai sống?

Ông Tôn không trả lời. Ông đứng giữa luống ngải, hai tay buông thõng, hai ống tay áo xắn hai nếp.

Nàng quay đi. Đến cửa vườn, nàng nghe ông gọi.

– Ngải.

Ông chưa bao giờ gọi tên nàng. Bao giờ cũng là con.

Nàng dừng lại, không quay đầu.

– Rằm này. – Ông nói. Rồi ông im. Nàng chờ. Ông không nói gì nữa.

Nàng đi.

— Hết chương 29 —