Cổng Đại lý tự

Chương 4: Cổng Đại lý tự

Người gác cổng Đại lý tự ném lá đơn của Ngải xuống đất lần thứ hai, và lần này hắn giẫm lên.

– Đã bảo rồi. Đơn kêu oan phải qua quan phủ sở tại. Phủ gửi lên thì Đại lý tự mới xem. Cô cầm đơn đến tận đây là trái lệ. Về.

– Phủ đã xử rồi, đã giải người lên đây rồi. – Ngải nói. – Cháu không kêu với phủ được nữa.

– Thế thì chờ thu thẩm. Mùa thu triều đình xét lại. Có oan thì các quan tự biết. – Hắn nhấc chân, lá đơn dính một vệt bùn hình đế giày. – Về.

Ngải cúi xuống nhặt đơn, phủi bùn, gấp lại, rồi quỳ xuống ngay chỗ cũ, cạnh cột đá bên trái cổng. Người gác cổng nhìn nàng, chửi một câu, rồi thôi không đuổi nữa. Hắn đã đuổi nàng ba lần từ sáng. Nàng quỳ lại ba lần.

Đại lý tự nằm ở phố Tây, sau một bức tường gạch cao, cổng sơn đen, trên có tấm biển chữ Hán thếp vàng đã mờ. Từ sáng sớm đã có người ra vào: lại viên ôm hồ sơ, lính dẫn phạm nhân, mấy ông quan mặc áo xanh đi kiệu. Không ai nhìn nàng lâu hơn một cái liếc. Kinh thành có thừa những người quỳ trước cổng nha môn.

Đêm qua nàng ngủ ở một nhà trọ trong ngõ Vạn Chài, ngõ hẹp sát bến, nhà nào cũng thấp lè tè, mái giọi, trước cửa phơi lưới với cá khô. Mười lăm đồng một đêm, nằm chung một cái phản với hai bà buôn cau. Nàng không ngủ được. Cứ nhắm mắt lại là thấy cái vệt dài trên lớp bụi đỏ trước cổng thành. Nàng đã đứng sau gánh vôi cho đến khi xe tù khuất sau cổng, không dám gọi. Nếu nàng gọi, lính sẽ quay lại nhìn, cha sẽ quay lại nhìn, và cha sẽ biết nàng đã cãi lời.

Bây giờ thì nàng quỳ trước Đại lý tự, nơi người ta bảo là xét lại mọi án chết của cả nước.

Mặt trời lên đến đỉnh đầu, rồi ngả sang tây. Nàng đói, chân tê dại. Nàng đã viết lá đơn từ đêm qua, dưới ngọn đèn dầu của nhà trọ, nắn nót từng chữ như cha dạy. Kể ngày giờ, kể thang thuốc, kể hàng kiến, kể miệng bát dính, kể đứa ở rửa bát. Nàng đọc lại năm lần. Đến lần thứ năm, chính nàng cũng thấy nó yếu ớt như một tờ giấy bản ướt.

Gần giờ Thân thì cổng mở rộng ra. Một người đàn ông bước ra, theo sau là hai lại viên ôm chồng hồ sơ cao đến cằm. Người ấy còn trẻ, chưa đến ba mươi, mặc áo quan màu xanh thẫm đã bạc màu ở hai khuỷu tay, đội mũ cánh chuồn, dáng gầy và thẳng như cái thước. Mặt anh ta dài, gò má cao, đôi mắt hẹp, cái nhìn như đang đọc một trang giấy chữ nhỏ.

Người gác cổng cúi rạp.

– Bẩm Thiếu khanh.

Ngải không biết Thiếu khanh là chức gì. Nhưng nàng thấy người gác cổng cúi thấp hơn hẳn với những ông quan đi kiệu sáng nay. Nàng lết đầu gối tới, giơ lá đơn lên quá đầu.

– Bẩm quan! Dân nữ có đơn kêu oan cho cha, xin quan đọc cho.

Người gác cổng định chặn lại, nhưng người đàn ông giơ tay. Anh ta dừng bước, nhìn xuống nàng, rồi nhìn lá đơn có vết đế giày.

– Án gì?

– Bẩm, án Nghiêm Cát, phủ Phù Vân. Chữa bệnh làm chết người. Mới giải về Ngục Bắc chiều qua.

Anh ta đứng im một lúc như đang lục trong đầu.

– Phù Vân. – Anh nói. – Hồ sơ đến bằng trạm từ năm hôm trước. Ta đã đọc.

Anh cầm lá đơn, không ngồi xuống, đứng ngay đó mà đọc. Ngải quỳ nhìn lên. Nàng thấy anh đọc rất nhanh, mắt lướt từ trên xuống, nhưng có hai chỗ anh dừng lại. Ngón cái tay phải anh miết lên ngón giữa, chỗ có một vết mực đen loang không sạch, như người suy nghĩ thì phải làm gì đó với tay.

Đọc xong, anh gấp đơn lại, đưa trả nàng.

– Kiến không biết khai.

Ngải mở miệng, nhưng anh đã nói tiếp, giọng đều, không gắt mà cũng không mềm.

– Hồ sơ có lời chứng của một người buôn thuốc thấy cha cô bỏ rễ lạ vào ấm. Có lời chứng của lý trưởng, của thầy lang làng bên. Có kết luận của phủ. Cô có lời của cô, và một hàng kiến không ai khác thấy. Theo luật, lời của thân nhân bị cáo chỉ để tham khảo.

– Bẩm quan, người buôn thuốc ấy nói dối. – Ngải nói, giọng run lên vì giận. – Tối hôm ấy ông ta không hề xuống bếp. Ông ta ngồi uống rượu ở gian giữa…

– Cô thấy ông ta ngồi uống rượu suốt buổi?

– Dân nữ nghe tiếng ông ta cười…

– Nghe. – Anh lặp lại. – Không thấy.

Ngải cắn môi. Anh nhìn nàng thêm một lúc, rồi hỏi một câu nàng không chờ đợi.

– Cái bát ấy ai rửa?

– Bẩm… đứa ở nhà lý trưởng, tên Nhót.

– Ai sai nó rửa?

– Nó nói bà lý sai dọn đồ ô uế.

– Nó rửa ngay khi cô vừa nhìn thấy kiến?

– Vâng. Dân nữ vừa chạm vào miệng bát thì nó vào, giật lấy, mang ra giếng rửa ngay.

Anh ta im. Ngón cái lại miết lên vết mực.

– Trước khi bát bị rửa, ngoài cô ra còn ai nhìn thấy hàng kiến?

– Không ai ạ.

– Vậy là một mình cô.

Ngải không trả lời được.

– Nghe ta nói. – Anh nói, và lần đầu tiên giọng anh chậm lại một chút. – Đại lý tự xét án bằng chứng. Án của cha cô sẽ được đưa ra hội đồng thu thẩm ngày mùng chín tháng Chín. Từ giờ đến đó, ai có chứng mới thì nộp. Chứng là vật, là người, là lời khai có thể đối chất. Không phải điều cô tin. Cô có chứng thì nộp. Không có thì về quê.

– Bẩm quan, dân nữ có thể vào thăm cha được không?

– Không. Tù án chết giam ở Ngục Bắc, thân nhân không được vào, trừ một ngày cuối năm theo lệ.

– Vậy không ai được vào ạ?

– Lính ngục. Quan coi ngục. Người của Đại lý tự. – Anh ngừng. – Và thầy thuốc Thái y viện cử đi khám ngục mỗi tháng một lần.

Anh nói câu ấy như nói một điều luật, không có ý gợi. Rồi anh quay đi. Hai lại viên ôm hồ sơ vội vã theo sau. Ngải nhìn theo cái lưng gầy thẳng như thước ấy cho đến khi nó rẽ vào phố Tây.

– Ai đấy ạ? – Nàng hỏi người gác cổng.

Hắn nhìn nàng như nhìn đứa ngớ ngẩn.

– Hàn Thiếu khanh. Đại nhân coi việc xét lại án chết các phủ phía nam. Án của cha cô qua tay ông ấy đấy. – Hắn cười khẩy. – Cô may đấy. Ông ấy chịu đứng đọc đơn của cô. Thường thì ông ấy không dừng chân.

Ngải đứng dậy. Đầu gối nàng tê đến nỗi suýt ngã. Nàng vịn vào cột đá, đứng một lúc cho máu chảy về chân.

Kiến không biết khai. Nàng biết. Nàng biết từ lúc đứng ở công đường phủ Phù Vân giữa tiếng cười. Nhưng nàng cũng nhớ cái câu hỏi lạ ấy. Cái bát ấy ai rửa. Một ông quan coi chuyện kiến là trò cười thì sẽ không hỏi ai rửa bát.

Mười ngày sau đó, nàng sống như một con kiến.

Nàng không có tiền ở trọ lâu. Một quan tám tiền của bà Ba Chè, trừ tiền đò, chỉ còn sáu tiền với mấy chục đồng. Nàng đi dọc phố Hàng Rễ, nơi người kinh gọi là Chợ Thuốc. Đó là một dãy phố dài toàn hiệu thuốc bắc thuốc nam, mùi quế, mùi hồi, mùi rễ khô bốc lên ngai ngái từ đầu phố đến cuối phố. Người bán ngồi sau những chồng hộp gỗ cao ngất có ngăn kéo nhỏ ghi tên vị thuốc. Nàng hỏi từng hiệu xem có cần người thái thuốc, tán thuốc, phơi thuốc không. Mười hiệu thì chín hiệu lắc đầu. Hiệu thứ mười là hiệu Thọ Xuân của ông Lã Phúc, một ông già lưng còng, mắt kèm nhèm, vợ vừa ốm, con trai lại đi buôn xa.

– Thái thử cho ta xem.

Ông đưa nàng một khúc cam thảo và con dao cầu. Ngải thái một lát, mỏng đều như lá lúa, đặt vào lòng bàn tay ông. Ông đưa lên sát mắt nhìn, rồi gật.

– Ăn cơm ở đây, mỗi ngày ba mươi đồng. Không hơn.

Từ hôm ấy nàng thái thuốc từ giờ Mão đến giờ Dậu, tối về nằm phản nhà trọ, tính từng đồng. Nàng học cách người kinh gọi tên các vị thuốc, khác với cách gọi ở Vũng Cói. Nàng học cách người ta cân, cách người ta gói, cách người ta nói thách với khách quê. Và mỗi sáng đi làm, nàng đứng lại trước cái bảng gỗ đầu phố Hàng Rễ, nơi dán một tờ cáo thị đã bạc nắng.

Thái y viện tuyển nữ y sinh. Con gái nhà lành, từ mười sáu đến hai mươi hai tuổi, chưa chồng, biết chữ, biết nghề thuốc. Ngày mười tám tháng Hai thi tại Thái y viện, cửa Đông. Lấy sáu người.

Ngày nào nàng cũng đọc, như sợ tờ cáo thị biết biến mất.

Chiều ngày mười lăm, Ngải đang ngồi thái hoài sơn trước cửa hiệu Thọ Xuân thì có một chiếc xe bò chở hàng đỗ ngay trước hiệu bên cạnh. Mấy người phu khiêng xuống những bao tải căng phồng, mùi rễ khô với mùi lá ngải xộc lên. Người chủ hàng nhảy từ trên xe xuống, phủi tay, cười nói ầm ĩ với chủ hiệu bên.

– Hàng phía nam đây! Rễ tranh Lam Khê, ngải cứu Vũng Cói, loại một, ông xem đi.

Giọng ấy. Cái giọng trầm, ấm, xởi lởi ấy.

Ngải cúi gằm mặt xuống tấm thớt. Nàng kéo vạt nón lá thấp xuống, tay vẫn thái đều, nhưng lát hoài sơn dày lên gấp đôi. Nàng nghe Phương Tứ đi ngang qua cửa hiệu Thọ Xuân, gần đến nỗi vạt áo the của ông phất qua chân nàng. Ông dừng lại một chút. Tim nàng đập như trống.

– Ông Lã! – Phương Tứ gọi vào trong. – Bà nhà đỡ chưa?

– Đỡ rồi, đỡ rồi. – Ông Lã lẩm bẩm trong hiệu.

Phương Tứ cười, đi tiếp. Ông không nhìn xuống. Với ông, đứa con gái đội nón ngồi thái thuốc trước cửa hiệu chỉ là một cái bóng như trăm cái bóng khác ở phố Hàng Rễ.

Ngải ngồi im cho đến khi tiếng xe bò khuất hẳn ở đầu phố. Rồi nàng nhìn xuống thớt. Lát hoài sơn cuối cùng bị nàng chặt nát thành vụn.

Ông Lã Phúc lom khom bước ra, nhìn đống vụn, nhìn nàng.

– Cô quen ông Phương à?

– Không ạ. – Ngải nói. – Cháu không quen.

– Thế thì tốt. – Ông Lã nói, rồi đi vào, không giải thích vì sao tốt.

Tối hôm ấy, Ngải ngồi trên phản nhà trọ, mở tay nải, lấy ra tờ giấy cuối cùng còn trắng. Nàng mài mực, viết tên mình, tuổi mình, tên làng, tên cha. Đến chữ tên cha, ngòi bút nàng dừng lại, mực nhỏ thành một chấm tròn trên giấy. Rồi nàng viết.

Ba ngày nữa là ngày mười tám.

— Hết chương 4 —