Thang thuốc của sư bá

Chương 27: Thang thuốc của sư bá

Cái bát men nâu nằm úp trên bậu cửa sổ buồng bảy, đáy còn một lớp cặn mỏng chưa khô hẳn.

– Thuốc bổ của sư huynh. – Cha nàng nói. – Y sĩ Bảo ở lại trong ngục từ hồi dịch, sư huynh gửi thuốc vào, mỗi tuần hai thang. Bảo sắc ngay ở bếp ngục, bưng vào cho cha uống. Bát thì để lại đây, lão Đàm rửa sau.

Ngải cầm cái bát lên. Sáng mùng một tháng Tám, nắng thu đầu mùa vàng nhạt lọt qua chấn song, đủ sáng để nhìn. Nàng nghiêng cái bát ra phía cửa sổ.

Cha nàng ngồi trên ổ rơm mới thay, lưng dựa tường, cây gậy tre gác bên cạnh. Ông đã đi lại được trong buồng, chậm, chân trái vẫn kéo lê như mọi khi. Ông gầy, tóc bạc nhiều hơn hồi tháng Giêng, nhưng má đã có chút thịt, mắt đã tỉnh. Ông nhìn nàng nghiêng cái bát, và ông không nói gì. Ông biết nàng đang làm gì. Chính ông đã dạy nàng làm việc ấy.

Cặn mỏng, nâu vàng. Nàng nhìn kỹ từng hạt. Vụn hoài sơn trắng ngà. Vài sợi xơ của rễ đương quy. Mấy hạt kỷ tử đã nhũn, đỏ sẫm. Mùi ngòn ngọt nhẹ của táo tàu, mùi đất của thục địa. Một thang bổ khí huyết thường thấy, sắc kỹ, đủ lửa, không có vị nào lạ, không có hạt nào nàng không gọi được tên.

Nàng đưa bát lên mũi, ngửi thêm một lần. Rồi nàng quệt đầu ngón tay vào lớp cặn, đưa lên lưỡi, như Viện sứ Khâu kể ông đã làm mười bảy năm trước.

Đắng nhẹ. Ngọt hậu của táo. Không có gì khác.

Thuốc sạch.

Nàng đặt cái bát xuống bậu cửa sổ, úp lại như cũ. Mặt nàng nóng ran. Nàng không dám quay lại nhìn cha.

– Con nghi sư huynh. – Cha nàng nói. Giọng ông bình thản như nói chuyện thời tiết.

– Con không nghi ai.

– Con nhìn đáy bát của sư huynh như nhìn bát của cậu Toàn. – Ông nói. – Cha thấy.

Ngải ngồi xuống cạnh ông, trên ổ rơm. Nàng không nói gì một lúc lâu.

– Cha bảo con đừng tin ai ở Thái y viện. – Nàng nói. – Cha bảo người tốt với con nhất, con càng phải coi chừng.

– Ừ.

– Người tốt với con nhất là sư bá.

Cha nàng nhìn nàng. Đôi mắt ông có cái nỗi mệt rất cũ ấy, nhưng hôm nay nó dịu hơn.

– Cha nói câu ấy vì cha không biết ai. – Ông nói. – Mười bảy năm cha nghi tất cả mọi người. Sư huynh, cha cũng đã nghi. Đêm cha trốn, sư huynh mở cửa ngách, cha đã nghĩ: sao sư huynh biết cha sẽ trốn lối ấy, sao sư huynh đứng sẵn ở đó. Rồi cha thôi nghĩ. Sư huynh là người mở cửa cho cha sống. – Ông nhìn ra chấn song. – Nghi một người đã cứu mình thì mệt lắm, con ạ. Cha mệt mười bảy năm rồi.

– Con xấu hổ.

– Thầy thuốc nhìn đáy bát thì không phải xấu hổ. – Ông nói. – Nhìn rồi thấy sạch, thì mừng. Thế thôi.

Lão Đàm đằng hắng ngoài cửa. Hết nén hương. Ngải đứng dậy. Cha nàng nắm lấy vạt áo nàng, như hôm tháng Ba, nhưng lần này ông không ghé tai nàng thì thầm gì. Ông chỉ nắm một lúc, rồi buông.

– Mai sau ra khỏi đây, cha muốn ăn một bát cháo hến. – Ông nói. – Lão Đàm bảo ở Bến Vôi có một bà bán ngon lắm, nấu nước sông đun sôi.

Ngải bật cười, lần đầu tiên trong mấy tuần nay.

Chiều mùng hai, Ngải sang vườn Nam dược.

Nàng sang để xin lỗi. Không phải xin lỗi bằng lời. Ông Tôn không biết nàng đã nhìn đáy bát thuốc của ông, cũng không biết nàng đã nghĩ gì trong những đêm mất ngủ. Nàng sang vì nàng muốn ngồi trong vườn với ông một buổi chiều, như hồi tháng Ba, để tự trả lại cho mình cái điều nàng đã lỡ tay làm bẩn.

Vườn đầu thu đã khác vườn hè. Giàn mướp lá đã ngả vàng, mấy quả già treo lủng lẳng, vỏ xám khô, để lấy xơ. Luống tía tô ra hoa tím nhạt. Ông Tôn ngồi ở gian nhà tranh nhỏ, trước cái bếp than con, đang đun một ấm nước lá. Ông gầy hẳn đi so với tháng Năm. Từ ngày giữ ghế Viện sứ, ông ít khi được ra vườn.

– Con. – Ông nói, mặt sáng lên. – Ngồi, ngồi. Ta vừa đun ấm chè vối. Chè vối Lam Khê đấy, ta xin của một người quen.

Nàng ngồi xuống cái ghế đẩu thấp trong gian nhà tranh. Ông rót cho nàng một chén. Nước vối vàng sậm, đắng chát, thơm hăng. Nàng uống. Đắng xộc lên tận óc, đúng cái đắng của những buổi trưa hè ở Vũng Cói khi cha ngồi uống vối dưới gốc nhãn.

Ông Tôn cười khà, thò tay vào túi áo, lấy ra một gói giấy nhỏ, mở ra. Mấy miếng mứt gừng vàng óng.

– Ngậm một miếng. – Ông nói. – Ta già rồi, uống gì đắng cũng phải có cái này.

Ngải cầm một miếng. Nàng ngậm. Ngọt, cay, ấm. Như hôm tháng Hai.

Hai người ngồi uống chè. Ông kể chuyện Viện. Kinh phương không còn người đứng đầu, mấy Ngự y già thì cãi nhau suốt, mấy y chính trẻ thì đến hỏi ông từng việc, như đàn gà mất mẹ. Ông kể Ngự y Lã Đức Thuần, người hồi tháng Tư giảng tà khí ở Chính đường, bây giờ tháng nào cũng sang vườn hỏi ông về thuốc nam.

– Thế đấy. – Ông nói. – Ba mươi năm hai phái cãi nhau, Viện sứ vào ngục hai tháng thì hết cãi.

– Viện sứ Khâu thế nào ạ?

– Bộ Hình chưa xét. – Ông nói, giọng trầm xuống. – Không có chứng ông ấy giết người, mà cũng không thả. Ta đã xin hai lần. Uyển Nhi ngày nào cũng đến cổng ngục mang cơm. Con bé gầy rộc đi.

Ông ho mấy tiếng. Ngải nhìn ông, nhìn hai ống tay áo xắn hai nếp, nhìn cổ tay gầy rám nắng.

– Sư bá có con không ạ? – Nàng hỏi, chỉ để hỏi một cái gì khác.

Ông ngừng tay rót nước. Một thoáng rất ngắn.

– Có một thằng. – Ông nói. – Tôn Đắc. Ba mươi sáu tuổi rồi. Làm thuộc lại ở bộ Hộ. – Ông cười nhạt. – Chức nhỏ thôi, giữ sổ kho lương. Nó không theo nghề thuốc. Hồi trẻ nó ham chơi, ta dạy không nổi. Về sau quan Thượng thư bộ Hộ nể ta mà cất nhắc cho nó một chỗ. Nó ngoan rồi. Có vợ, có hai đứa con. – Ông nhìn ra vườn. – Mười bảy năm nay ta chỉ mong nó yên ổn.

Quan Thượng thư bộ Hộ. Ngải nghe chữ ấy, và nó rơi xuống trong đầu nàng như một hạt sỏi rơi xuống giếng sâu, chưa nghe tiếng chạm đáy.

Ông Tôn đứng dậy, đi đến cái giá gỗ kê sát vách gian nhà tranh, nơi xếp mấy chồng lọ sứ nhỏ đựng hạt giống. Ông định lấy một lọ hạt tía tô cho nàng mang về trồng ở sân sau Nữ y sở. Nhưng tay ông dừng lại.

Trên mặt giá, giữa hai chồng lọ, có một hàng kiến.

Kiến đen nhỏ, loại kiến đường. Chúng bò thành một sợi chỉ mảnh, từ khe vách tre xuống mặt giá, len giữa các lọ, rồi bò lên một cái lọ ở cuối hàng, tụ lại quanh chỗ cái nắp đậy khít vào miệng lọ. Cái lọ ấy y hệt những lọ khác, men xanh nhạt, nắp tròn có cái núm như quả quất. Chỉ có cái núm ở nắp sứt mất một mẩu nhỏ.

– Lũ kiến này. – Ông Tôn nói, giọng không đổi. – Năm nào sang thu cũng thế. Hạt mướp ngọt, chúng nó mò vào.

Ông giơ ống tay áo lên, gạt một nhát. Đàn kiến chạy tán loạn khỏi cái lọ sứt núm, rơi lả tả xuống nền đất. Ông nhấc cái lọ ấy lên, đặt nó vào tận trong cùng giá, sau mấy chồng lọ khác, rồi lấy một lọ ở hàng ngoài đưa cho nàng.

– Hạt tía tô đây. Gieo ở chỗ có nắng sáng, tưới ít thôi.

Ngải cầm lấy cái lọ. Nàng cảm ơn ông. Nàng uống nốt chén chè vối. Nàng ngồi thêm một lúc nghe ông kể chuyện luống bồ công anh. Rồi nàng về.

Nàng không nghĩ gì về hàng kiến ấy. Kiến bò lên một lọ hạt giống ở trong vườn là chuyện thường như kiến bò lên bát để qua đêm, như tri phủ Phù Vân đã nói. Nàng chỉ thấy, trên đường về qua cửa ngách, vị mứt gừng còn đọng lại trong miệng, ngọt và cay, lấp đi cái đắng của chè vối.

Đêm hôm ấy, Ngải lại không ngủ được.

Trăng mùng hai đã lặn từ chập tối, sân sau tối như hũ nút. Nàng nằm trên phản, tay đặt lên bụng, nghe tiếng Lụa thở, tiếng Uyển Nhi trở mình. Vị mứt gừng vẫn còn đâu đó trên lưỡi. Đắng xong thì ngậm ngọt. Sư bá bao giờ cũng thế. Hôm tháng Hai, nước lá đắng, rồi miếng mứt gừng. Hôm nay, chè vối đắng, rồi miếng mứt gừng. Ta già rồi, không có cái này thì chịu không nổi.

Uống hai bát thuốc đắng. Ngậm…

Nàng mở mắt trong bóng tối.

Ngục Bắc. Sáng mùng chín tháng Năm, dưới mái hiên dãy nhà kho, trời mưa lất phất. Nàng mệt đến nỗi không đứng vững. Ông Tôn vừa quỳ khóc bên cha nàng. Nàng vừa kể cho ông nghe chuyện làng, từ đầu: cậu Toàn sốt rét cơn, hai bát thuốc, hàng kiến, miệng bát dính tay, con Nhót rửa bát, công đường cười. Nàng kể hết. Nàng nhớ rõ nàng kể những gì. Nàng đã kể câu chuyện ấy nhiều lần trong năm nay, cho ông Tôn, cho Hàn Kỳ, cho Khang vương, lần nào cũng đúng những chữ ấy. Thứ gì ngọt. Như nước đường. Miệng bát dính.

Và ông Tôn thở dài, nói như nói với chính mình.

Tội nghiệp thằng bé. Mười bảy tuổi đầu. Uống hai bát thuốc đắng, ngậm cục đường phèn cho đỡ đắng rồi đi.

Ngải ngồi bật dậy trên phản. Tim nàng đập mạnh đến nỗi nàng nghe rõ trong tai.

Hôm ấy là mùng chín tháng Năm. Nhót chưa lên kinh. Phương Tứ chưa chết. Chưa ai mở cái túi vải thô trong thắt lưng hắn ra. Nàng chưa bao giờ nói ra hai chữ ấy với ai. Chính nàng, đến tận sáng hai mươi tám tháng Năm, đứng ở cửa hiệu Thọ Xuân nhìn đứa bé mút cục đường kêu chùn chụt, mới lần đầu đặt nó cạnh hàng kiến.

Cả cái kinh thành này, đến sáng mùng chín tháng Năm, chỉ có một người biết thứ ngọt trên miệng bát của cậu Toàn là đường phèn. Người đã cho cậu ngậm nó.

Và ông Tôn.

Sao sư bá biết thằng Toàn ngậm đường phèn?

— Hết chương 27 —