Bụi vàng trên đầu gối

Chương 6: Bụi vàng trên đầu gối

Cái hòm sơn đen đặt chắn ngang cửa lán, như một con trâu nằm vạ.

Sáu lính lăng đứng quanh, đòn khiêng gác trên vai. Vạn Hữu Toàn ngồi trên cái ghế đẩu của lán cơm, một chân gác lên đầu hòm, tay mân mê chuôi đao. Nghiên đứng trong khung cửa, hai tay dang ra bám vào hai bên vách, như hồi sáng hai mươi sáu nàng đứng giữa suối. Sau lưng nàng, mấy bà nấu bếp, mấy ông thợ già đứng lố nhố, không ai dám bước ra, cũng không ai bỏ đi.

Thiết đi qua đám lính, dừng lại trước Vạn.

– Đội trưởng. Quan huyện ghi còn xét.

– Giám lăng nói xét xong rồi.

– Giám lăng nói với tôi. Tôi đã thưa với Giám lăng là tôi không có quyền. Giám lăng muốn khép thì nói với quan huyện.

Vạn đứng dậy. Hắn cao hơn Thiết nửa cái đầu, đứng sát đến mức Thiết ngửi thấy mùi rượu đế trong hơi thở của hắn.

– Ngươi thích cãi nhỉ.

– Tôi không cãi. Tôi đề nghị. – Thiết lùi một bước, quay sang Nghiên. – Cô Nghiên, cha cô mất đã ba ngày. Theo lệ thì chiều nay chôn cũng là phải. Cô có muốn chôn cha cô hôm nay không?

Nàng nhìn anh, mắt long lên như muốn hỏi anh đứng về phe nào. Rồi nàng hiểu. Bàn tay bám vách nới ra.

– Có. Cha tôi nằm thế đủ rồi.

– Thế thì thế này. – Thiết quay lại Vạn. – Chôn chiều nay, đúng ý Giám lăng. Nhưng trước khi đậy nắp, ngỗ tác huyện được xem lại một lần, như lệ ghi với án còn xét. Còn cô Nghiên không phải điểm chỉ tờ giấy nào. Tiền đền của lăng thì lăng cứ đưa, nhận hay không là việc nhà người ta. Đội trưởng đứng đấy xem, chẳng ai giấu ai cái gì.

Vạn nhìn anh rất lâu. Rồi hắn nhổ nước bọt xuống đất, ngồi phịch xuống ghế.

– Nhanh lên. Trước giờ Thân phải lấp đất.

Ông ngỗ tác Bàng vẫn còn ở điếm tuần, vì tối qua ông ngồi uống rượu với ông Tòng đến khuya rồi ngủ lại. Mậu chạy đi gọi, chưa được một tuần hương ông đã xách tráp tới, mắt còn đỏ kè.

Việc khâm liệm làm ở gian ngoài của lán nhà họ Lư. Nghiên đun một nồi nước lá bưởi, lấy khăn lau mặt cho cha. Hai bà hàng xóm giúp nàng thay áo. Họ cởi cái áo nâu cũ, cái quần lá tọa đã khô cứng lại vì nước suối, cái thắt lưng vải chàm, rồi mặc vào cho ông bộ áo mới Nghiên khâu hôm trước. Áo cũ nàng gấp lại, bỏ vào một cái rổ đặt ở góc nhà.

– Khoan, cháu – ông Bàng nói. – Đưa lão cái quần.

Ông giũ cái quần lá tọa ra, đưa lên chỗ sáng ở cửa. Thiết đến đứng bên cạnh. Vạn cũng đứng dậy, ghé đầu vào nhìn qua vai lính.

Ở hai đầu gối quần, vải nâu đã sờn mỏng, có hai mảng màu vàng nhạt, to bằng bàn tay, như vết cám dính lâu ngày. Nước suối đã rửa trôi lớp ngoài, nhưng thứ bột ấy đã ăn sâu vào trong thớ vải. Thiết lấy móng tay cạy. Rơi ra mấy hạt vụn màu vàng đục pha đỏ, nham nhám, đặt lên đầu lưỡi thấy chát, hơi tanh như gỉ sắt.

– Đá ong – anh nói.

– Cha tôi làm đá xanh – Nghiên nói từ sau lưng anh. – Cả đời cha tôi đục đá xanh. Đá xanh vỡ ra bụi màu xám, không phải màu này.

– Ông ấy quỳ ở đâu đó có đá ong – ông Bàng gật gù. – Quỳ lâu. Không phải quỳ một cái rồi đứng dậy. Quỳ mà xoay xoay, thì bụi mới ăn vào vải sâu thế này.

Vạn chen lên, giật lấy cái quần, nhìn một lượt rồi ném trả vào rổ.

– Thì quỳ ở lò vôi. Lò vôi xây bằng đá ong. Lão già đi lang thang khắp núi, quỳ ở đâu chẳng được.

Thiết không cãi. Lò vôi xây bằng gạch đá ong thật, hôm qua chính anh đã thấy. Nhưng hôm qua anh cũng thấy phu ở lò vôi đứng mà làm, chẳng ai phải quỳ. Mà ông Tảo thì chẳng có việc gì ở lò vôi. Anh nhìn cái rổ áo cũ một lúc, rồi hỏi Nghiên.

– Cha cô đi làm có đeo túi không?

– Có. Cái túi vải đeo bên hông, để bùi nhùi đánh lửa với mấy đồng lẻ.

Nàng lục rổ, lôi ra một cái túi vải nhỏ màu nâu, đã nhàu nát. Cái túi rỗng. Sợi dây đeo của nó đứt ngang. Thiết cầm lên, nhìn kỹ hai đầu dây đứt. Một đầu xơ ra như bị giằng. Đầu kia gọn, phẳng, như bị lưỡi dao cắt một nhát.

Anh không nói gì. Anh cuộn cái túi lại, bỏ vào tay áo mình. Vạn nhìn thấy, mặt sầm lại, nhưng hắn cũng không nói gì.

Ông Bàng xem thêm hai bàn tay, xem lại sau gáy, rồi đứng lên, gật đầu với Nghiên.

– Xong rồi, cháu. Đậy nắp được rồi.

Bãi tha ma thợ nằm ở sườn đồi thấp phía nam bãi Cỏ Gấu, nhìn ra cánh đồng gốc rạ. Ở đó đã có mười bốn ngôi mộ đất, mỗi ngôi cắm một tấm bia gỗ nhỏ. Có mộ mới đắp năm ngoái, cỏ chưa kín. Có mộ đã xẹp xuống ngang mặt đất.

Đám tang ông Tảo đi chậm trong nắng chiều. Không kèn, không trống. Bốn lính lăng khiêng hòm vì Vạn không cho thợ khiêng. Nghiên đi trước, đội khăn trắng, tay ôm bát hương. Thằng Ốc đi bên chị, cầm cây gậy tre bọc giấy trắng. Sau họ là thợ. Thiết không ngờ có nhiều người đến thế. Gần hết một trăm bốn mươi thợ đá đã bỏ việc buổi chiều, đi thành một hàng dài lặng lẽ, ai cũng đội nón, không ai nói câu nào. Ông Mười Rổ, ông Kim Thọ, ông Tống Điếc, Lý Cốm đi ở đầu hàng. Bạch Dụng đi ở cuối, đầu cúi gằm.

Ở gốc cây gạo cạnh bãi tha ma, Thiết thấy cha mình đứng một mình. Ông Lương không đi vào hàng. Ông đứng xa, hai tay buông thõng, nhìn cái hòm được thả xuống huyệt. Khi người ta bắt đầu xúc đất, ông quay lưng đi lên núi, bước chân nặng như người gánh đá.

Người của Giám lăng đến lúc đắp xong mộ. Một tên tiểu thái giám mặt non, ôm một cái khay có mười xâu tiền đỏ.

– Giám lăng thương tình, ban cho gia quyến mười quan.

Nghiên nhìn cái khay. Rồi nàng nhìn lên con đường dẫn vào lăng, nơi Vạn đang đứng chống đao.

– Cha tôi không bán. Mang về đi.

– Con cứ cầm lấy – một bà nấu bếp ghé tai nàng. – Mười quan là bằng cả năm bán cơm đấy, con ạ. Còn thằng em…

– Cháu nói rồi. Mang về đi.

Tên thái giám nhìn Vạn. Vạn nhún vai. Cái khay được bê đi.

Tối hôm ấy, lán cơm vẫn phải nấu, vì một trăm bốn mươi người vẫn phải ăn. Nghiên không cho ai nấu thay. Nàng đong gạo, vo gạo, nhóm ba cái bếp, nấu cơm, nấu canh bí, rang lạc, xới cơm cho từng người, khía từng cái thẻ tre. Không ai dám nói gì với nàng. Ăn xong, người ta lặng lẽ đặt bát vào cái chậu gỗ to, rồi lặng lẽ về lán.

Thiết là người về sau cùng. Lúc anh đặt bát vào chậu, Nghiên đang ngồi xổm bên chậu, rửa bát. Nàng rửa từng cái, kỳ cọ bằng nắm xơ mướp, tráng qua nước, úp lên cái nong. Rồi đến cái bát thứ mười mấy thì tay nàng dừng lại. Nàng cầm cái bát ấy lên, nhìn. Một cái bát sành men nâu, miệng sứt một chỗ hình như cái răng cưa.

– Bát của cha tôi – nàng nói. – Cha tôi ăn bát này mười năm. Tôi bảo đổi, cha không chịu, bảo sứt thì mới nhận ra của mình.

Ai đó đã ăn bằng cái bát ấy bữa tối nay, rồi đặt vào chậu như mọi cái bát khác. Ai đó không biết.

Nàng không khóc thành tiếng. Nước mắt cứ chảy xuống, rơi vào chậu nước rửa bát, và nàng cứ ngồi đó, ôm cái bát sứt vào ngực, vai run lên từng đợt.

Thiết không nói gì. Anh không biết nói gì. Anh ngồi xổm xuống phía bên kia cái chậu, xắn tay áo, lấy một nắm xơ mướp, nhặt một cái bát khác lên mà kỳ. Rồi cái bát nữa. Rồi cái nữa. Ngoài kia trời tối hẳn, gió núi rít qua vách tranh. Bếp lửa tàn dần. Họ rửa hết một chậu bát mà không ai nói một câu.

Rửa xong cái bát cuối cùng, nàng lau mặt bằng mu bàn tay, đứng dậy, cất cái bát sứt lên ngăn cao nhất của cái chạn.

– Ông về đi – nàng nói. – Mai tôi còn phải dậy sớm.

Sáng hôm sau, ba mươi tháng Mười, ngày cuối tháng, phòng lương của lăng dán bảng ở cổng phụ. Đó là một tấm bảng gỗ to quét vôi trắng, trên ấy thư lại chép bằng mực những dấu thợ và số phiến đá được kiểm trong tháng, rồi số tiền mỗi người được lĩnh. Thợ không biết chữ, nhưng ai cũng biết dấu mình, biết đếm vạch. Từ sáng sớm đã có cả đám người chen nhau đứng trước bảng, chỉ trỏ, cãi cọ, cười đùa.

Nghiên đến lĩnh tiền thay cha. Thiết đi cùng vì nàng nhờ. Nàng bảo anh biết chữ, đọc cho nàng nghe, lỡ thư lại ăn chặn.

Anh tìm dấu ba gợn sóng ở cột thứ ba, dòng thứ mười một.

– Ba gợn sóng. Mười bốn phiến. Một quan bốn tiền.

Nghiên đứng im.

– Ông đọc lại xem.

– Mười bốn phiến.

– Không phải. – Nàng lắc đầu. – Tháng này cha tôi chỉ đục chín phiến. Vòm hợp long hôm hai mươi, cả tháng cha lo chèn vòm, đục có chín phiến. Tối nào về cha cũng nói tôi nghe số, để tôi tính tiền gạo. Phiến thứ chín cha đục xong hôm mười tám. Từ đấy đến giờ cha không đục thêm phiến nào.

Thiết nhìn lại tấm bảng. Mười bốn. Rõ ràng, chép bằng nét chữ chân run run của ông Kiểu.

– Mà không phải lần đầu – Nghiên nói tiếp, giọng khẽ lại. – Tháng Chín, cha tôi lĩnh thừa ba tiền. Cha tôi mang lên trả phòng lương. Ông Kiểu bảo đếm nhầm, cầm lại rồi đuổi cha tôi về. Cha tôi về cứ lẩm bẩm mãi: nhầm thì nhầm cho người khác, sao lại nhầm vào dấu tao.

Thiết quay sang nhìn nàng.

– Thế năm phiến kia ở đâu ra?

Nàng ngẩng lên nhìn tấm bảng, nhìn cái dấu ba gợn sóng chép bằng mực đen, rồi nói chậm từng chữ, như nói cho chính mình nghe.

– Cha tôi chết từ đêm hai mươi lăm. Vậy mà vẫn có người đục ra đá cho cha tôi.

— Hết chương 6 —