Người không đọc chữ thảo

Chương 5: Người không đọc chữ thảo

Con đường thần đạo dẫn vào Khánh lăng dài sáu trăm bước, lát đá xanh, hai bên là hai hàng tượng đá đang đục dở.

Thiết đi qua một con voi đá mới có cái đầu, phần thân còn là khối đá vuông chằng chịt vết mực đánh dấu. Qua một con ngựa đá đã xong, bờm cong như sóng, mắt trợn trừng. Qua bốn ông quan văn bằng đá đứng chắp hốt, mặt ông nào cũng hiền và giống nhau như anh em ruột. Thợ đục tượng đã lên từ sớm, ngồi vắt vẻo trên giàn tre, tiếng búa gõ đục lách cách khắp hai bên đường như mưa đá rơi trên mái ngói.

Cuối thần đạo là sân chầu, rồi một quả đồi đất đắp tròn trịa, cỏ mới trồng còn xanh non. Ở chân đồi, chính giữa, là một cái cửa vòm thấp bằng đá, bịt kín bằng hai cánh cửa gỗ lim dày, khóa đồng, bốn lính đứng gác. Đó là lối xuống tiện đạo. Dưới lòng quả đồi ấy là huyền cung.

Thiết dừng lại nhìn cái cửa vòm một lúc. Cha anh đang ở dưới ấy. Chín người thợ cả đã ở dưới ấy suốt bốn năm, dưới lòng đất, dưới ánh đèn dầu, dựng lên một cái nhà cho một người còn sống.

Nhà Giám lăng nằm ở phía đông sân chầu, một ngôi nhà gỗ lim ba gian, mái ngói âm dương, hiên rộng. Trước hiên có một chậu sứ trồng cây tùng lùn uốn thế rồng cuộn. Vạn Hữu Toàn đứng ở bậc thềm, tay chống chuôi đao. Hắn nhìn Thiết từ đầu tới chân, nhìn hai bàn tay không, rồi hất hàm vào trong.

Gian giữa thắp hương trầm, khói xanh lơ lửng. Một người ngồi bên cái bàn gỗ trắc thấp, đang rót nước từ một cái ấm đất nhỏ. Ông ta chừng gần sáu mươi, gầy, da mặt nhẵn thín không một sợi râu, trắng như giấy dó, nếp nhăn mảnh và nhiều ở khóe mắt. Ông mặc áo bào màu chàm thẫm, cổ áo viền chỉ bạc. Trên cổ tay trái quấn một chuỗi tràng hạt gỗ, hạt đã bóng lên vì tay lần.

– Bổ đầu Ứng. – Giọng ông nhỏ, cao, nói chậm như người sợ làm vỡ chữ. – Ngồi đi. Uống nước. Nước đun sôi để nguội thôi. Ta không uống được trà.

Thiết quỳ một gối thi lễ, rồi ngồi xuống chiếc đôn đối diện. Phùng công công đẩy về phía anh một chén nước trong vắt.

– Ừm. Hôm qua ngươi lên dốc Lò Vôi. Ngươi đếm vò mật của Thị lang Bành.

– Dạ.

– Đếm ra thiếu mười vò.

– Dạ.

– Ừm. – Ông lần một hạt tràng. – Ngươi đếm đúng. Ta cũng đếm. Tháng Tám thiếu sáu, tháng Chín thiếu chín, tháng này thiếu mười. Ta biết từ lâu rồi.

Thiết không giấu được vẻ ngạc nhiên. Ông già nhìn anh, khóe miệng động đậy, không hẳn là cười.

– Ngươi tưởng ta ngồi đây bốn năm chỉ để uống nước sôi à? Việc của Thị lang Bành, ta có tờ tâu riêng. Ăn bớt của lăng vua là tội to. Nhưng đến đúng lúc thì ta mới tâu. Bây giờ vòm vừa hợp, cửa đá chưa xong, ngày duyệt cung còn chưa đầy năm mươi ngày. Ta mà tâu bây giờ, bộ Công rút người, việc dở, ai chịu? Ngươi chịu à?

– Thuộc hạ không dám.

Phùng công công gật đầu, rồi với tay lấy một tờ giấy gấp đôi trên góc bàn, mở ra, nheo mắt nhìn. Ông nhìn khá lâu, đưa tờ giấy ra xa, rồi kéo lại gần.

– Bọn bộ Lễ viết chữ thảo như gà bới. Mắt ta lại kém. Ngươi đọc ta nghe.

Thiết đỡ lấy tờ giấy. Đó là một tờ cáo thị, chữ thảo viết bằng mực tàu, nét bay, đều, đẹp. Anh đọc to.

– "Ngày mười bảy tháng Chạp, giờ Thìn, Hoàng thượng ngự giá duyệt huyền cung Khánh lăng. Giám lăng, Thị lang bộ Công, Khâm thiên giám theo hầu. Chín thợ cả dựng huyền cung tắm gội trai giới trước ba ngày, mặc áo vải trắng, quỳ trong huyền cung đợi giá, để Hoàng thượng hỏi han về đường đá. Ai có tật bệnh phải trình trước, không được thay người."

Phùng công công lắng nghe, mắt nhắm hờ, rồi gật đầu.

– Ừm. Đúng như ta nghĩ. Đặt xuống đấy.

Thiết đặt tờ giấy xuống. Anh để ý ông già không nhìn tờ giấy nữa. Ông không hỏi lại chữ nào. Ông chỉ cần biết nó nói gì. Một người hầu vua từ thuở nhỏ, quản cả một cái lăng hai nghìn người, mà không đọc được một tờ chữ thảo. Anh đã nghe nói thái giám trong cung chỉ được dạy chữ chân, đủ để đọc tên điện tên cửa, còn chữ thảo là của quan văn. Đến hôm nay anh mới tận mắt thấy.

– Ta gọi ngươi lên không phải vì vò mật. – Phùng công công nói. – Ta gọi vì ông Tảo.

– Dạ.

– Ông ấy ngã cầu. Ban đêm, cầu trơn, sương xuống. Bốn năm nay lăng đã chết mười bốn người, ngã giàn, đá đè, cảm hàn. Ông ấy là người thứ mười lăm. Ta đã cho lập bài vị cho cả mười lăm người trong chùa dưới chân núi. – Ông lần thêm một hạt tràng. – Nhà ông ấy có hai chị em mồ côi. Ta sẽ cho mười quan. Lệ chỉ có ba quan. Ta cho mười.

– Thưa công công, quan huyện đã ghi là còn xét.

– Ta biết. Thì ngươi về thưa với quan huyện của ngươi là xét xong rồi.

– Thuộc hạ không có quyền ấy.

Phùng công công nhìn anh. Đôi mắt nhỏ, mí sụp, nhưng đen và rất tỉnh.

– Ngươi có cha làm trong lăng.

– Dạ.

– Thợ cả Lương. Ông ấy làm cửa đá cho huyền cung. Ta xem rồi, tay nghề không ai bằng. Ông ấy còn phải làm việc ấy đến mùng năm tháng Chạp, xong cửa đá thì mới được nghỉ. – Ông ngừng một lúc. – Người của lăng thì ta lo. Ngươi hiểu chữ "lo" của ta chứ?

Thiết hiểu. Anh ngồi im, hai bàn tay đặt trên đầu gối. Ngoài hiên, tiếng búa đục từ thần đạo vẫn vọng vào lách cách. Hương trầm tỏa thơm ngọt, nồng đến mức anh thấy khó thở.

– Thưa công công – cuối cùng anh nói, giọng chậm lại. – Thuộc hạ chỉ là bổ đầu. Án còn xét là quan huyện ghi. Công công muốn khép án thì xin công công nói với quan huyện. Còn cha thuộc hạ là người của lăng, thì cũng xin công công lo cho ông ấy như lo cho mười lăm người trong chùa kia. Thuộc hạ cảm ơn công công trước.

Phùng công công không giận. Ông chỉ nhìn Thiết thêm một lúc, như người ta nhìn một hòn đá xem nên đặt vào chỗ nào. Rồi ông cúi xuống, rót thêm nước vào chén mình.

– Ngươi giống cha ngươi. Đi đi.

Thiết đứng dậy, vái, lùi ra. Đến cửa, anh nghe giọng ông già nói sau lưng, khẽ như nói với mình.

– Ta ngồi đây canh nhà cho người chết bốn năm rồi, bổ đầu Ứng ạ. Ta không thích thêm người chết nữa đâu.

Ra đến bậc thềm, Vạn Hữu Toàn vẫn đứng đó. Hắn không nói gì, chỉ nhổ một bãi nước bọt xuống sân gạch, ngay cạnh chân Thiết.

Thiết đi chưa hết sân chầu thì nghe có người gọi.

– Cậu Ứng! Cậu Ứng, đợi ta với.

Mẫn Tư Hoằng đi từ phía nhà khách tới, vạt áo màu tro bay phần phật trong gió núi, tay cầm cây thước ngà. Người hầu Tư Cối lặng lẽ đi sau, cách ba bước.

– Ta đoán công công gọi cậu. – Ông thở hơi dốc, cười. – Ta tiễn cậu một đoạn. Già rồi, đi bộ cho giãn gân cốt.

Hai người đi xuống thần đạo, giữa hai hàng tượng đá. Mẫn đại nhân đi chậm, thỉnh thoảng dừng lại, gõ thước vào chân một con tượng, nghiêng đầu nghe, rồi gật gù.

– Công công là người tốt đấy, cậu đừng nghĩ khác. – Ông nói. – Ông ấy hầu Hoàng thượng từ năm sáu tuổi. Trung thành như con chó già giữ nhà. Ông ấy sợ nhất là việc lăng dở dang. Còn ông Tảo, ông ấy thương thật.

– Thuộc hạ không nghĩ gì, đại nhân.

– Cậu nghĩ. Mắt cậu nghĩ. – Mẫn đại nhân cười khẽ. Ông dừng lại trước con ngựa đá đã xong, đưa tay vuốt cái bờm. – Cậu có biết đời trước, xây lăng xong người ta làm gì với thợ không?

– Thuộc hạ không biết.

– Người ta kể thế này. Đời nào thì ta không dám nói, sách chỉ chép mập mờ. Lăng xây xong, đến ngày đưa quan tài vào, thợ cả được gọi xuống huyền cung để làm lễ tạ đất. Rồi người ta đóng cửa đá lại. Từ bên ngoài. – Ông vỗ nhẹ lên lưng ngựa đá. – Cho khỏi ai biết đường vào, khỏi ai đào trộm. Người làng quanh đó kể rằng mấy năm sau, đêm khuya áp tai xuống đất vẫn nghe tiếng đục.

Thiết nhìn ông. Mẫn đại nhân bật cười, xua tay.

– Chuyện ma để dọa trẻ con thôi. Triều ta nhân từ. Hoàng thượng còn ban cho mỗi thợ cả một quan khi vòm hợp. Đến ngày duyệt cung, chín người ấy sẽ quỳ ngay dưới vòm mình dựng, Hoàng thượng sẽ tận miệng khen. Ngày mười bảy tháng Chạp. Ngày ấy ta chọn. Sao Thiên Đức chiếu ngay huyệt, trong một trăm năm chỉ có ba ngày tốt như thế.

Họ đi tiếp. Gió thổi xuống từ đỉnh núi, mang theo mùi lá thông và mùi đá mới đục, cái mùi khét khét như mùi đá lửa.

– Đại nhân – Thiết nói. – Ông Tảo trước khi chết có dặn là đi xem lại cái nêm. Trong huyền cung có nêm không?

Mẫn đại nhân đi thêm mấy bước rồi mới đáp. Cây thước ngà trong tay ông gõ nhịp nhẹ vào lòng bàn tay kia.

– Vòm huyền cung không có nêm. Vòm chỉ có đá vòm, xếp từ hai chân lên, gặp nhau ở đỉnh thì đặt viên đá khóa. Nêm là cái chèn tạm. Khi dựng vòm người ta làm một cái giàn gỗ đỡ bên dưới, chèn nêm gỗ cho chặt. Vòm hợp xong thì rút nêm, tháo giàn. Giàn đã tháo từ hôm hai mươi hai. – Ông nhìn sang Thiết. – Có lẽ ông Tảo muốn xem lại chỗ rút nêm. Người cẩn thận thì hay như thế. Thợ già lo vòm như mẹ lo con.

– Dạ.

– Nhưng nếu cậu hỏi ta… – Mẫn đại nhân hạ giọng, liếc Tư Cối ở đằng sau. – Ta thì ta theo cái vò mật. Thị lang Bành là người ham của. Vữa bở thì đá vòm có tốt mấy cũng lỏng. Ông Tảo biết điều ấy hơn ai hết. Ta mà là cậu, ta xem ông Kiểu đêm hai mươi lăm ở đâu.

Đến đầu thần đạo, chỗ con voi đá mới có cái đầu, Mẫn đại nhân dừng lại.

– Ta chỉ tiễn đến đây. Cậu cần gì cứ lên tìm ta.

Ông quay đi. Tư Cối quay theo. Đi được vài bước, người hầu ấy ngoái lại nhìn Thiết một cái, cái nhìn trơ như nhìn một hòn đá, rồi đi tiếp.

Thiết đi bộ xuống dốc. Mặt trời đã lên cao, nắng hanh vàng trải trên những ruộng gốc rạ dưới chân núi. Khói đốt rơm bốc lên từng cột ở mấy làng xa. Anh nghĩ về cái giàn gỗ đã tháo hôm hai mươi hai, về những cái nêm gỗ đã rút. Rồi anh nghĩ về mười hai miếng gỗ mít trong ống giường của ông Tảo. Miếng thiếu nằm ở chân vòm. Mà theo lời Mẫn đại nhân, chân vòm thì không có nêm.

Vừa xuống tới bãi Cỏ Gấu, anh thấy thằng Ốc chạy ngược lên, chân đất, tóc rối bù, vừa chạy vừa vẫy tay.

– Anh bổ khoái! Anh bổ khoái ơi!

Nó lao tới, túm lấy vạt áo Thiết, thở không ra hơi.

– Người lăng xuống… họ mang hòm tới rồi. Một cái hòm gỗ sơn đen. Họ bảo lệnh Giám lăng, chôn cha cháu ngay chiều nay, ở bãi tha ma thợ. Họ đưa chị cháu một tờ giấy, bảo chị cháu điểm chỉ nhận mười quan. Chị cháu không chịu. Ông đội trưởng bảo, không chịu thì chiều nay họ cứ khiêng.

— Hết chương 5 —