Phiên xét ở nhà Giám lăng

Chương 17: Phiên xét ở nhà Giám lăng

Người ta đã dọn gian giữa nhà Giám lăng thành một công đường. Cái bàn gỗ trắc thấp được khiêng đi, thay bằng một cái án thư sơn đen đặt trên bục. Phùng công công ngồi sau án, áo bào chàm thẫm, tràng hạt quấn cổ tay, cây phất trần cán gỗ mun đặt ngang trước mặt. Bên trái ông là Thị lang Bành, mặt đỏ gay, khăn lụa trong tay nhàu như giẻ. Bên phải là Tri huyện Nhữ, ngồi thẳng lưng, hai tay đặt lên đầu gối như học trò ngồi thi. Ở một cái ghế đặt riêng sát vách, Mẫn đại nhân ngồi dự, cây thước ngà trong tay, mắt nhìn xuống.

Ông Lương quỳ giữa nền gạch. Hai tay ông bị trói ra sau bằng dây gai, nhưng chân đã được tháo cùm. Ông quỳ thẳng lưng, mắt nhìn vào một điểm nào đó trên vách, không nhìn ai.

Vạn Hữu Toàn đứng ở cửa, chống đao. Bên cạnh hắn, giữa hai người lính, là Bạch Dụng. Mặt Dụng sưng một bên, môi rách.

Thiết đứng sau lưng Tri huyện, cùng ông Tòng. Nghiên ngồi ở góc hiên, ngoài cửa, chỗ dành cho người làm chứng. Ông Bàng ngồi cạnh nàng, ôm cái tráp gỗ. Ông Mười Rổ ngồi xổm ở đầu kia, cái nón mê đặt trên đầu gối.

Một tên thư lại đứng lên, đọc tờ nhận tội. Giọng hắn đều đều như tụng kinh.

– "Đêm hai mươi lăm tháng Mười, giờ Tuất, thợ cả Lư Đức Tảo đến lán thợ cả Ứng Bá Lương, hai người cãi nhau về việc đá. Lư Đức Tảo bỏ đi. Ứng Bá Lương đuổi theo đến cầu Hàn Khê, xô Lư Đức Tảo ngã xuống suối chết đuối. Có thợ cả Bạch Văn Dụng ở lán bên thấy Ứng Bá Lương đuổi theo. Có chiếc dép của người chết tìm thấy dưới giường Ứng Bá Lương. Ứng Bá Lương đã nhận, điểm chỉ."

Phùng công công nghe xong, mắt nhắm hờ.

– Ứng Bá Lương. Ngươi nhận?

– Nhận – ông Lương nói.

– Ừm. – Ông lần một hạt tràng, rồi quay sang Tri huyện. – Quan huyện có lời gì không?

Nhữ Đình Khang hắng giọng. Thiết thấy hai bàn tay ông trên đầu gối nắm chặt lại.

– Bẩm công công. Bổ đầu Ứng có lời trình.

– Ứng Văn Thiết là con người bị xét. – Phùng công công nói, không nhìn Thiết. – Lời con nói cho cha, ta không tính.

– Bẩm, thuộc hạ không xin nói cho cha. – Thiết bước lên một bước, quỳ xuống thi lễ. – Thuộc hạ xin trình lời của người khác. Công công nghe hay không là quyền của công công.

Phùng công công mở mắt nhìn anh. Một lúc lâu.

– Trình đi.

Thiết đứng dậy. Anh không nhìn cha.

– Thứ nhất. Tờ nhận tội ghi ông Tảo bị xô ngã xuống suối chết đuối. Ngỗ tác huyện đã khám. Xin công công cho ngỗ tác Bàng nói.

Ông Bàng đứng dậy ở hiên, bước vào, quỳ xuống. Ông nói ngắn, như ông đã nói với Tri huyện hôm hai mươi sáu. Mũi miệng không bọt. Bụng xẹp. Móng tay không có sỏi. Sau gáy dập một mảng bằng lòng bàn tay.

– Người chết đuối thì không như thế, bẩm công công – ông già kết luận. – Lúc xuống nước, ông Tảo đã không còn vùng vẫy. Còn sau gáy dập thì không phải do bị xô ngã. Bị xô thì chúi về đằng trước.

Phùng công công gật đầu một cái, rất nhỏ.

– Thứ hai – Thiết nói. – Tờ nhận tội ghi có thợ Bạch Văn Dụng ở lán bên thấy cha… thấy Ứng Bá Lương đuổi theo. Đêm mùng sáu, Bạch Văn Dụng đã khai với thuộc hạ khác hẳn. Có lời khai chép, có điểm chỉ.

Anh rút từ trong áo ra tờ giấy gấp tư, mở ra, hai tay dâng lên. Tên thư lại đỡ lấy, đặt lên án. Phùng công công nhìn tờ giấy, nhưng không cầm lên đọc. Ông đẩy nó sang cho Tri huyện.

– Quan huyện đọc to.

Nhữ Đình Khang đọc. Đọc đến câu "Đêm ấy tôi không ở lán. Tôi không nghe gì cả. Tôi bịa," thì Vạn ở cửa cựa mình. Bạch Dụng cúi gằm mặt.

– Bạch Văn Dụng – Phùng công công gọi. – Ngón cái trái điểm dưới tờ này là của ngươi?

Dụng không trả lời. Hắn liếc sang Vạn. Vạn đứng im như tượng, nhưng bàn tay trên chuôi đao trắng bệch ra ở các đốt ngón.

– Ta hỏi lần nữa – giọng Phùng công công vẫn nhỏ và chậm. – Là của ngươi?

Dụng run lên. Hắn nhìn xuống nền gạch, nhìn ông Lương đang quỳ. Hắn nhìn rất lâu.

– Dạ – hắn nói, giọng như sắp tắt. – Là của tôi. Đêm ấy tôi không ở lán.

Có tiếng xì xào ngoài hiên. Thị lang Bành lau mồ hôi trán.

– Thế đêm ấy ngươi ở đâu?

Dụng lại nhìn Vạn. Lần này hắn không nói gì nữa. Hắn chỉ quỳ xuống, dập đầu xuống gạch, và cứ quỳ như thế.

Phùng công công không hỏi thêm. Ông quay lại nhìn Thiết.

– Còn gì nữa?

– Thứ ba. Giờ Tuất ông Tảo cãi nhau với Ứng Bá Lương, chuyện ấy có thật, Ứng Bá Lương đã nói. Nhưng sau khi ông Tảo đi ra thì Ứng Bá Lương làm gì, tờ nhận tội chỉ dựa vào lời Bạch Văn Dụng, mà lời ấy đã rút. Thuộc hạ xin cho thợ cả Hà Văn Mười ở lán sát bên nói.

Ông Mười Rổ đứng dậy ở hiên, chống tay lên đầu gối mà đứng, bước vào, quỳ xuống. Ông nói chậm, móm mém, nhưng rõ. Ông Tảo đóng sầm cửa đi ra lúc gần hết giờ Tuất. Rồi ông nghe tiếng mài đục ở lán bên. Mài một mạch, không nghỉ. Đến lúc trống đổi canh hai thì cửa lán bên ấy mới mở, có tiếng chân đi xuống phía lán cơm.

– Tôi nằm sát vách, công công ạ – ông già nói. – Tiếng mài đục của thằng Lương thì tôi nghe bốn năm nay, nhắm mắt cũng biết. Đêm ấy nó không đuổi theo ai. Nó ngồi mài.

Phùng công công nhìn ông già một lúc, rồi khẽ gật.

– Còn sau đó? – ông hỏi Thiết.

– Sau đó thì thuộc hạ xin cho người nấu lán cơm Lư Thị Nghiên nói.

Anh quay ra cửa, gật đầu. Nghiên đứng lên.

Nàng bước vào, quỳ xuống bên cạnh ông Lương, cách ông một sải tay. Nàng không nhìn ông. Nàng nhìn thẳng lên án thư.

– Bẩm công công. Đêm hai mươi lăm, cháu bán cháo khuya ở lán như mọi đêm, từ đầu giờ Hợi đến hết giờ Hợi. Bác Lương vào ăn ngay đầu giờ, ngồi ở góc lán, ngồi đến lúc cháu dọn hàng. Bác ấy không đi đâu. Cháu hỏi bác có gặp cha cháu không, bác bảo cha cháu về lán rồi. – Nàng nói rõ ràng, không vấp. – Cả tháng Mười bác Lương chỉ ăn cháo khuya đúng một lần ấy. Thẻ tre của bác ở lán cháu, sau lưng có một khía ngắn, khía cháo khuya. Công công cho người xuống xem.

– Ngươi là con gái người chết – Phùng công công nói. – Ngươi lại đứng ra nói cho người bị buộc tội giết cha ngươi?

– Dạ.

– Sao?

Nàng im lặng một chút.

– Vì cháu không muốn người giết cha cháu được ngủ yên, trong khi người khác chịu chém thay.

Gian nhà im phắc. Mẫn đại nhân ngẩng lên nhìn nàng. Thị lang Bành ngừng lau mồ hôi. Ông Lương vẫn quỳ thẳng lưng, mắt vẫn nhìn vào vách, nhưng Thiết thấy cằm ông run lên.

Phùng công công ngồi im hồi lâu. Rồi ông quay sang Thị lang Bành.

– Thị lang có muốn nói gì không? Ta nghe nói Thị lang cũng có lời.

Thị lang Bành giật nảy người. Ông nhìn Phùng công công, nhìn Mẫn đại nhân, nhìn Thiết, rồi nuốt khan.

– Bẩm công công. Hạ quan… hạ quan xin thú thật. Mật mía mua cho vữa, mấy tháng nay có thiếu. Là do hạ quan không coi sóc kỹ, để người dưới ăn bớt. Hạ quan có tội. – Ông lau trán. – Còn việc đá… Hạ quan xin nói cho rõ. Đá vào huyền cung không qua tay bộ Công. Đá đi qua cửa tiện đạo, cửa tiện đạo do lính Giám lăng giữ. Mười một phiến nêm chân vòm tây là bản vẽ bổ sung, hạ quan có duyệt, nhưng đá ấy ai đục, ai mang vào, thì hạ quan không biết. Thề có trời đất.

Mẫn đại nhân đặt cây thước ngà xuống đầu gối.

– Bẩm công công, hạ quan xin nói một câu. – Giọng ông trầm và chậm, như mọi khi. – Bản vẽ bổ sung là của hạ quan. Hạ quan vẽ đá xanh. Bổ đầu Ứng đã đưa hạ quan xem một mẩu đá vôi nhặt ở hang Rùa, nhuộm cho giống đá xanh. Nếu trong huyền cung có đá vôi thì đó là tội lừa dối lăng vua. Hạ quan đã dâng sớ về kinh từ hôm mùng bảy. Hạ quan xin công công xét cho minh bạch.

Phùng công công nhìn Mẫn đại nhân. Một cái nhìn dài, không đọc được gì. Rồi ông nhìn ra cửa, nhìn Vạn.

Vạn vẫn đứng im. Mặt hắn không đổi sắc.

– Ừm. – Phùng công công lần một hạt tràng. Rồi một hạt nữa. Rồi một hạt nữa. Cả gian nhà chờ. – Lời làm chứng của Bạch Văn Dụng đã rút. Lời nhận tội của Ứng Bá Lương không khớp lời ngỗ tác. Đêm ấy hết giờ Tuất Ứng Bá Lương ngồi mài đục ở lán, có người nghe. Sang giờ Hợi ngồi ở lán cơm, có người thấy. Chiếc dép dưới gầm giường, ai đặt vào đấy cũng được.

Ông ngừng lại. Cầm cây phất trần lên, đặt xuống.

– Chưa đủ chứng. Tha Ứng Bá Lương. Cởi trói. Cho về lán, tiếp tục làm cửa đá như cũ, hạn mùng năm tháng Chạp không đổi.

Ông Lương ngẩng lên. Lần đầu tiên từ khi vào đây, ông nhìn thẳng vào Phùng công công.

– Tôi nhận rồi.

– Ngươi nhận – Phùng công công nói. – Ta không nhận.

Hai người lính bước tới cởi dây trói. Ông Lương vẫn quỳ, hai cánh tay buông thõng hai bên, như không biết làm gì với chúng.

– Còn việc đá – Phùng công công nói tiếp, quay sang Thị lang Bành và Mẫn đại nhân. – Ta sẽ tâu. Ta xét riêng. Bạch Văn Dụng giao về đội lăng binh giữ, chờ xét. Thị lang về soạn lại sổ mật, nộp cho ta trong ba ngày. Quan huyện về.

– Bẩm công công – Nhữ Đình Khang đứng dậy. – Còn đội trưởng Vạn?

– Đội trưởng Vạn là người của ta. – Phùng công công nói, giọng không lên không xuống. – Người của ta, ta xét.

Rồi ông đứng dậy, cầm cây phất trần, đi vào gian trong. Phiên xét tan.

Ngoài sân chầu, nắng tháng Một vàng nhạt trải trên những phiến đá xanh. Ông Lương đi ra cửa nhà Giám lăng, bước chân hơi lảo đảo vì quỳ lâu. Thiết đỡ lấy cánh tay cha. Ông không gạt ra.

Họ đi được mấy bước thì ông dừng lại, quay sang Nghiên đang đi phía sau.

– Cháu nói làm gì – ông nói. Giọng khàn, không phải giận.

– Cháu nói cái cháu thấy, bác ạ.

Ông Lương nhìn nàng một hồi. Rồi ông đưa bàn tay phải lên, bàn tay mất nửa đốt ngón út, đặt lên vai nàng một cái, rất nhẹ, rồi bỏ xuống.

– Cha nó dạy nó giỏi – ông nói với Thiết, mắt vẫn nhìn nàng. – Giỏi hơn tao dạy mày.

Ông quay lưng đi xuống thần đạo, một mình, giữa hai hàng tượng đá. Thiết đứng nhìn theo. Nghiên đứng bên anh.

– Bác ấy được về rồi – nàng nói khẽ.

– Ừ.

– Sao mặt anh vẫn như thế?

Thiết không trả lời. Anh nghĩ tới tờ giấy gấp trong ngực áo, tờ giấy có năm người trên cầu Hàn Khê, một người đứng riêng ở đầu cầu, một tay cầm đèn, một tay cầm phất trần. Anh nghĩ tới câu Phùng công công vừa nói. Người của ta, ta xét.

Anh nghĩ tới cái hạn mùng năm tháng Chạp không đổi.

Đúng lúc ấy, có tiếng chân chạy sau lưng. Một tên tiểu thái giám mặt non, cái tên đã bê khay mười quan đến đám tang ông Tảo, dừng lại trước mặt Thiết, thở hổn hển, cúi đầu.

– Bẩm bổ đầu Ứng. Công công dặn: tối nay, giờ Tuất, mời bổ đầu lên nhà Giám lăng. – Hắn ngẩng lên, liếc Nghiên, rồi hạ giọng. – Đi một mình. Công công có một thứ muốn cho bổ đầu xem.

— Hết chương 17 —